Zondag 27/11/2022

De wereld van Barack, Jintao en Herman

Na de Amerikaans-Chinese top en de benoeming van Herman Van Rompuy tot Europees president is de wereld in een bijzondere situatie beland, aldus Anne Applebaum. ‘De VS willen niet langer een alleenheersende supermacht zijn. Maar datzelfde land vindt niet echt een partner om zijn supermacht mee te delen.’

Net zoals kometen in het heelal van de ene kant naar de andere geslingerd worden, zo waren we de voorbije week getuige van twee verschillende fenomenen, op verschillende plaatsen in de wereld. Op zichzelf stellen ze misschien niet zoveel voor. Maar samen kunnen ze een interessante voorbode zijn van wat ons te wachten staat.In China ontmoette president Barack Obama zijn Chinese tegenhanger Hu Jintao. Hij ontmoette ook de Chinese premier Wen Jiabao. De eerste stond vooral in de spotlights, maar de laatste had het meest te vertellen. Wen zei aan Obama dat “China het niet begrepen heeft op een Groep van Twee”, zoals het Chinese persagentschap Xinhua suggereerde. “China is nog steeds een land in ontwikkeling”, ging hij verder, “en daar moeten we nuchter bij blijven.” China is verheugd dat de economische relaties met de Verenigde Staten op kruissnelheid blijven, maar het land “werkt autonoom voort aan een buitenlands vredesbeleid en zal zich daarvoor niet achter een ander land scharen”.Anders gezegd: China legt geen sancties op aan Iran, China zal het kernrakettenprogramma van Noord-Korea niet dwarsbomen en China zal evenmin helpen de problemen op te lossen in Afghanistan, het Midden-Oosten of elders in de wereld. Daardoor is China voor de Verenigde Staten geen volwaardige partner voor het buitenlandse beleid. Op ongeveer hetzelfde moment zaten de Europese leiders bijeen in de zogenaamde ‘rookkamers’ - vandaag geheel rookvrij - om te bepalen wie de nieuwe ‘hoge vertegenwoordiger’ of buitenlandminister van Europa moest worden. Die gesprekken waren het hoogtepunt van een decennium vol diplomatie, debat en nationale referenda. Ze moesten allemaal in een eenvormig Europees buitenlandbeleid culmineren, zodat Obama maar één nummer hoeft te draaien als hij iemand wil spreken.

Europese nobody’s

Het resultaat? De president van Europa is de Belgische eerste minister Herman Van Rompuy, die buiten zijn landsgrenzen onbekend is. De Europese minister van Buitenlandse Zaken is de Britse politica Catherine Ashton, een bureaucraat die in haar eigen land onbekend is. Kandidaten met een pak meer ervaring en invloed, zoals de voormalige Britse premier Tony Blair en de Zweedse minister van Buitenlandse Zaken Carl Bildt, werden geweigerd. Waarschijnlijk omdat ze ervarener en invloedrijker zijn dan de heersende machthebbers. Het Duitse Der Spiegel onthaalde het nieuws met de kop: “Europa kiest nobody’s.”Anders gezegd: misschien heeft Europa nu wel een nieuw telefoonnummer. Maar wanneer Obama belt, zal de persoon aan de andere kant van de lijn niet kunnen ingrijpen. Europa zal geen entiteit zijn die een uniform beleid in Iran, Noord-Korea, Afghanistan, het Midden-Oosten of elders ondersteunt. Zeker niet in de nabije toekomst. Daardoor kan Europa voor de VS evenmin een volwaardige partner voor het buitenlandse beleid worden. We zitten dus opgescheept met een bijzondere situatie. De Verenigde Staten willen niet langer een alleenheersende supermacht zijn. De president van de VS wil ook geen leider meer zijn van zo’n supermacht. De wereld heeft lak aan die supermacht en het land kan het zich niet eens meer permitteren er één te zijn. Maar toch vinden de VS niet echt een partner om zijn supermacht mee te delen. Als het land zijn status opgeeft, staat er geen vervanger klaar.Dat betekent misschien niet het einde van de wereld en er komt misschien verandering. Als we Europa als geheel beschouwen, blijft het ook wereldwijd de grootste economische speler. En China, ongeacht wat het voor de rest is, blijft de snelst groeiende economische macht. Vroeg of laat zullen ze hun belangen willen verdedigen. Dan zal één van beide, of allebei, de rest van de wereld wel ernstig moeten nemen.

Verplicht unilateralisme

Heeft de regering van Obama nu een probleem? Niet noodzakelijk. Hoewel: na een belofte om met partners in zee te gaan, zal het land binnenkort moeten vaststellen dat die partners er niet zijn. We stellen onze hoop op Europa, omdat de Europeanen de meeste van onze waarden delen. Maar sancties uitwerken met een verdeeld Europa blijft een enorme klus. Intussen verstevigt China in ijltempo zijn buitenlandse belangen. Het drijft handel in Afrika, Zuid-Amerika en Azië. Het houdt een enorm leger in stand. Toch lijkt China niet geïnteresseerd in een internationale campagne tegen terrorisme, nucleaire proliferatie of andere zaken. Daardoor lijkt het erop dat wereldwijde defensie en veiligheid in Amerikaanse handen zullen blijven, of het land dat nu wil of niet.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234