Vrijdag 22/11/2019

De welvaartsstaat een magneet voor migranten? Niet overdrijven

Tim Reeskens is docent sociologie aan de Universiteit van Tilburg. Een meer uitgebreide neerslag van deze bijdrage is te vinden in het september-nummer van Sampol.

Sluit de grenzen en beperk de sociale voorzieningen voor vluchtelingen, sprak Bart De Wever de Gentse studenten politieke wetenschappen (en 'personen met perskaart') toe. De toon van de N-VA-voorzitter in deze vluchtelingencrisis was ook gisteren weer scherp, als zou het gaan om gelukzoekers die aangetrokken worden door de genereuze sociale voorzieningen, en via de "Europese achterdeur" hun heil zoeken in West-Europa. Wat is hier eigenlijk van aan? Een reality check.

N-VA-Kamerlid Sarah Smeyers had eerder al het kindergeld de inzet van het debat gemaakt. De achterliggende idee dat vluchtelingen, en breder immigranten, als een magneet aangetrokken door dit kindergeld en andere vormen van sociale bescherming, België uitkiezen als hét land om hun leven op te bouwen gaat terug op de Amerikaanse econoom Georg Borjas. Hij stelt dat immigratie bepaald wordt door push-factoren die immigranten wegduwen uit hun herkomstland en pull-factoren die migranten van het land van bestemming.

Borjas stelt op basis van onderzoek in de VS dat een uitgebreide sociale bescherming als een magneet kan werken op migranten. Europees onderzoek is genuanceerder: als je kijkt naar factoren die migratiestromen bepalen, dan gaat het in de eerste plaats om 'jobs, jobs, jobs'. Migratiestromen reageren krachtig op tewerkstellingskansen. De omvang van de sociale zekerheid is allesbehalve een bepalende factor. De welvaartsstaat een magneet voor migranten en asielzoekers? Nuance, alstublieft.

De Wever zal daar tegen inbrengen dat de statistieken in zijn stad anders uitwijzen. Die cijfers vallen niet te ontkennen, en zijn recent ook kracht bijgezet door Ruud Koopmans, professor aan het gezaghebbende Wissenschaftszentrum Berlin für Sozialforschung. Hij stelt dat landen met een hoge mate van sociale bescherming in combinatie met een multicultureel beleid (zoals België) immigranten juist een comfortabele hangmat verschaffen. In zulke landen zouden er simpelweg (te) weinig prikkels zijn die immigranten moet aanzetten om te werken aan hun inzetbaarheid op de arbeidsmarkt.

Een terechte bezorgdheid, maar dat ontslaat de overheid in geen geval van haar taak om bestaande barrières weg te werken, zowel aan de kant van de immigrant (zoals taal- en onderwijsachterstand) als aan de kant van de werkgever (blijvende discriminatie op de arbeidsmarkt).

Net als autochtoon

Het jammere aan het tot dusver aangehaalde onderzoek is dat het over de hoofden van de immigranten gaat. Zijn zij wel vragende partij voor een voorkeursbehandeling? In recent onderzoek heb ik, samen met Wim van Oorschot, gekeken of immigranten meer verwachten van de overheid dan de autochtone bevolking. In dit landenvergelijkend onderzoek blijkt dat immigranten, en dan vooral van de eerste generatie, lichtjes meer vragende partij zijn voor een overheid die helpt in hun levensonderhoud dan autochtonen. Maar daar zijn goede verklaringen voor, namelijk hun sociaaleconomische positie, en minder positieve percepties over de sociaaleconomische ontwikkeling en kansen in hun gastland.

Belangrijker voor het hele debat is dat er binnen een land grote overlap bestaat tussen de opinies van immigranten en van autochtonen. Kort gezegd: als de eerste in België hoge verwachtingen koesteren ten aanzien van de welvaartsstaat, dan verschillen ze nauwelijks van de tweede.

Samengevat lijkt er dus weinig bewijs te zijn dat immigranten, en in dit geval vluchtelingen, zich baseren op de sociale bescherming voorzien door de welvaartsstaat in hun keuze van land van bestemming. Toch is het ontegensprekelijk dat de opvang van vluchtelingen druk zet op de Europese overheden, niet het minst op de beschikbare budgetten.

Maar vluchtelingen wegzetten als gelukszoekers die als een magneet aangetrokken worden door de sociale bescherming, is fors overdreven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234