Zaterdag 28/11/2020

DE WEEK VAN GRIET

Dat Stephan Vanfleteren de Nederlandse portretprijs heeft gewonnen met een foto van Rem Koolhaas kan geen mens verbazen. Hij is niet voor niks de portretfotograaf der portretfotografen, met zijn buitengewoon scherpe lens. En ook dit beeld, genomen voor deze eigenste krant trouwens, is weer eindeloos veel meer kunst dan reproductie. Ergens tussen hard en gekweld, tussen krachtig en kwetsbaar liet de architect zich voor eeuwig vastleggen. Hij zal ermee in het Rijksmuseum belanden, zelfs. Stephan Vanfleteren was blij, zegt hij, dat hij een vol kwartier kreeg om het beeld te maken, in plaats van de afgesproken acht minuten. Sommige mensen blijven nederig, ook als ze dat eigenlijk al niet meer zo hoeven te zijn. Want wie kan dat, op zo weinig tijd, zoiets meesterlijks vangen en vatten?

Ik ben van de weeromstuit nog eens in dat prachtige boek van hem gaan rondkijken, Portret 1989-2009, drie kilo papier met foto's van voornamelijk bekend België. Heerlijk om hen hier te zien. Anders dan je ze kent, en daardoor nog meer zichzelf. Van diva's maakt Stephan Vanfleteren meisjes, van jonge goden fragiele mannen, van dartele dames gevallen engelen, van alledaagse gezichten sprekende koppen, van oude mensen de mooiste landkaarten, en van ogen landschappen, bakens, vuurtorens, uithangborden, stormen op zee.

Dat hij gefascineerd is door blikken van al die figuren lijkt logisch. Maar hij durft mensen ook te reduceren tot hun snor (Guy Mortier), hun baard plus pet (Wannes Van de Velde), een arm die uit de zee steekt (hijzelf). Hij durft ze te fotograferen met hun ogen dicht, wat de meest wonderlijke portretten oplevert. De foto van Anne Teresa De Keersmaeker bijvoorbeeld: hoe hij van deze grande dame van de dans, niet bekend om haar grote benaderbaarheid, een vrouw maakt die zich staat te verliezen voor de camera, verdwalend in haar eigen hoofd, waar vast en zeker veel te vinden valt. Heel bijzonder. Of hoe hij van de immer doortastende, woeste, vuurspuwende Hugo Claus een toonbeeld van stilte maakt. Alsof hij even in dat plekje zit waar niemand hem kan raken en waar hij helemaal zichzelf kan zijn. Of hoe hij van Arno, verlegen misschien, maar eenmaal op dreef altijd vol goeie oneliners en geestige stoutigheden, een man met zorgen maakt, iemand die zich pijn herinnert, alsof het gisteren was. Of hoe hij Kristien Hemmerechts, altijd klaar om luid haar mening te verkondigen, verstopt achter haar eigen haren om haar iets teders terug te geven, iets aanraakbaars. Kleine wonderen zijn het. Inkijk in de diepte. Ontregeling op afstand.

Stephan Vanfleteren heeft ook iets met huid. Veel blote schouders in zijn beelden, blote lijven, bovenlijven. Vaak net van wie je dat niet meteen verwacht. Hij zal niet Kevin Janssens, Koen De Bouw of Geena Lisa uit hun kleren halen, maar wel de tachtigjarige schrijver/harde lever Simon Vinkenoog, de aan zijn hart geopereerde Bert André, en de eindeloos menselijke Luc De Vos. Hij laat zien hoe huid kan blaken en blozen, kan verschrompelen en verrimpelen, kan sproeten en beharen. Zoals schilders dat ook kunnen, op hun manier. Hij maakt mensen meer mens dan je je kan voorstellen, waardoor ze worden opgetild, of ze dat nu willen of niet.

Deze fotograaf kan mannen en vrouwen ook verstoppen om ze beter te tonen, juister, mysterieuzer en duidelijker tegelijk. In veel water, zoals beeldend kunstenaar Johan Tahon of acteur Werner De Smedt, waardoor ze oerelementen worden, of goden van bij ons. Achter beregende ramen, zoals Walter van den Broeck, Dimitri Verhulst en Arnon Grunberg, allemaal schrijvers die in het beroepsmatige leven ook aan zichzelf-enigszíns-tonen doen. Of hij verstopt ze in tegenlicht, zoals Thierry De Cordier, die zelf schim wordt, aan een lange tafel. In hoge gewassen, zoals Phara De Aguirre, ook iemand die liever niet het achterste van haar tong wil tonen. In sigarettenrook, of achter hoeden en handen, of achter piercings en ringen. Allemaal beelden die veel meer laten zien dan ze tonen. Die uitnodigen om zelf te denken over wie het is naar wie gekeken wordt. Portretten als wegwijzers. Zo mooi dat dat is.

Ik zit me af te vragen wat het geheim is van zijn kunst. En ik denk eigenlijk dat hij het zelf is. Ik bedoel: niet alleen als artiest met visie, maar ook als mens met opvallend veel medemenselijkheid. Met niet alleen een opmerkzaam oog, maar met veel en groot gevoel. Met niet alleen zin voor de werkelijkheid, maar met veel neiging om te dromen. Met niet alleen aandacht voor esthetiek, maar ook voor wat mooi kan maken, omdat het zo van hem of van haar is. Stephan Vanfleteren is een grote, een echte. Ik hoop dat hij even blij is met zijn prijs als ik met heel zijn oeuvre, en, zoveel weet ik wel zeker, al die mensen met dat voor-altijd-beeld van henzelf.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234