Zondag 21/07/2019

DE WEEK VAN GRIET OP DE BEECK

Al voel ik nog altijd de neiging om achterom te kijken, op zoek naar de auteur, als iemand mij zo aankondigt, ik durf ondertussen wel met een zelfgepermitteerde autoriteit zeggen dat het een vreemd beroepje is, toch, dat van schrijver. Ik denk dat dat komt omdat er zoveel tegenstrijdigheid mee gemoeid is. Zelden zoveel kleine doodsangst gevoeld als tijdens het schrijven van een roman: bang dat het banaal is, bang dat ik te dichtbij mezelf blijf, dat ik te ver van mezelf weg ga, bang om te herhalen, bang om foute keuzes te maken, bang om niet goed genoeg te kunnen schrijven, bang van domme én van slimme critici die straks zullen meelezen, en nog. En tegelijk altijd weer op dat punt komen van moeten, willen, niet anders kunnen en dan geloven dat het toch wat aan het worden is, misschien, of nee: in ieder geval. Een eindeloze cirkel waar niet aan te ontsnappen valt.

Gepast uniek

Schrijven is pijnlijk én blijmakend, het confronteert én het helpt, het is doodeenzaam en ook weer bevrijdend warm als je denkt aan de duizenden mensen die je blijkbaar willen lezen. Het vraagt discipline én genoeg aan leven blijven doen, nederigheid in de perfectiedwang én ego, de afstandelijkheid van observeren én de gretigheid van er met twee voeten middenin te gaan staan, of dat toch proberen.

Na wat van die woeste schrijfweken was ik een broze versie van mezelf toen ik de oprit van het Kasteel van Gaasbeek op wandelde. Ik hou van het Kasteel van Gaasbeek, omdat ze vaak erg goede tentoonstellingen maken, en omdat de setting gepast uniek is. Ik liep tussen hoge bomen die voorzichtig probeerden wat aan lente te doen, met vogels die tegen elkaar op floten en kwetterden, de helling op en af naar de tentoonstellingsruimte, en dat bracht mij in de juiste contemplatieve staat om heel erg hard te gaan kijken daarbinnen. En daarbinnen hangen dus nog tot in juni 337 - jawel - portretten van Sam Dillemans onder de titel Authors. Portretten van mensen die hij bewondert, veelal schrijvers, maar ook hier en daar een verdwaalde componist, wetenschapper, bokser, sportman.

Soep voor Charles

Sam Dillemans is iemand die weet dat het geen picknick is, aan kunst doen. En dat weten wij sinds de bekroonde topdocumentaire die over hem gemaakt is door Sam De Graeve en Luc Lemaître. Daarin zien we iemand met overgave leven en lijden voor de kunst. Dat maakt hem voor mij niet zozeer uniek - zoals regelmatig gesuggereerd wordt - dan wel representatief voor het genre, ik bedoel: de kunstenaar. Wat hem uniek maakt is zijn werk, niet zijn gebrek aan zin om op café te gaan. Maar evengoed helpt het eeuwige vechten met de dingen hem ongetwijfeld om in deze portretten de complexiteit van schrijvers te vatten. Hij creëert ontwrichte gezichten, verstoorde variaties op wat bekend is, donkere suggesties van wat kan zijn, woeste verbeeldingen van wat hij las. Het lijken naar buiten geplooide binnenkanten, zoiets. Dat was altijd al aan de hand in zijn schilderijen, maar dat voel je nu nog meer dan tevoren, vind ik.

Ik heb her en der opgevangen dat de tentoonstelling overdondert en bedwelmt, mij hebben deze koppen bovenal getroost. Misschien door de herkenning van de heftigheid in de blikken van de schrijvers. Misschien door het voelbare zoeken van de schilder, want wat is er mooier? Nu weer vat hij een mens in een paar penseelstreken op een stuk karton, dan weer blijft hij laag na laag aanbrengen om meer en meer tot een kern te komen. Het ene moment beperkt hij zich tot zwart-wit, op andere momenten durft hij zwaar in te zetten op een vlammende kleur. Of misschien komt de troost door de traagheid en de stilte die deze expositie afdwingt: ik wou almaar blijven kijken, en teruglopen en nog eens kijken.

Het werk wat mij het meest heeft aangegrepen is een portret van Charles Dickens in veel zwart, wit en rood, met nog wat turquoise in de marge. Vrij rusteloos geschilderd op een doek van dertig op dertig centimeter, een gewriemel van pennenstreken, de focus op het gezicht, niet op de bekende baard en het oeverloze haar. De meeste afbeeldingen die van de schrijver bestaan zijn ernstig, nadenkend. Er is, ook in het echt, iets met zijn ogen: hondenogen, onmiskenbaar. Maar wat Sam Dillemans daarmee doet, hoeveel diepe tristesse, zacht onvermogen, ontregeling en broosheid hij daar weet in te leggen, het liet mij niet meer los. Als ik Charles Dickens uit dat portret kon rukken en meenemen en onder een dekentje in de zetel zetten en hem warme soep geven, of zo, ik deed het, dat gevoel.

Authors is een grootse tentoonstelling van een kunstenaar die gretig en met tomeloze liefde voor zijn onderwerp zichzelf is blijven heruitvinden, en toch bleek hij telkens weer heel erg Sam Dillemans te zijn, zoals dat hoort. Rep u voor het te laat is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden