Maandag 19/08/2019

DE WEEK VAN GRIET OP DE BEECK

Ik betreur het in het algemeen dat cultureel Nederland en Vlaanderen almaar verder van elkaar af komen te staan, want als belachelijk kleine taalgroep valt er toch veel voor te zeggen dat we de ander een beetje zouden volgen, maar soms vind ik het opeens ook heel concreet jammer. Als ik bijvoorbeeld merk dat Alex van Warmerdam in ons land alleen maar bij een beperkte club bekend blijkt te zijn.

In Nederland weet zo'n beetje iedereen wie hij is, geloof ik. Een buitengewoon veelzijdig artiest die theatervoorstellingen en films regisseert, proza, poëzie, toneel en scenario's schrijft, maar ook nog beeldend werk maakt, vormgever is van zijn eigen producties en zelf speelt, al heeft hij dat inmiddels al veel jaren niet meer gedaan. U herinnert zich misschien zijn naam van de film Borgman die nog niet zo lang geleden werd opgenomen in de competitie van Cannes, wat de Nederlanders al veertig jaar niet meer was overkomen. Daarnaast is het ook nog eens een erg geestig en welbespraakt man - gun het uzelf en zoek op YouTube het fragment waarin hij de film Zwartboek van Paul Verhoeven becommentarieert in De wereld draait door - spitser wordt een televisie-interview niet, volgens mij.

Hij was de voorbije week op uitnodiging van Stijn Van Opstal uitzonderlijk nog eens te gast in ons land, en wel in het Toneelhuis met Welkom in het bos van zijn gezelschap De Mexicaanse Hond. Wat een feest van een voorstelling was me dat. Het verhaal is heel simpel, want daar gaat het niet om. Een vrouw loopt weg van haar man, en belandt in een bos. Ze wordt gevolgd door een vriendin, en beide dames komen vervolgens allerlei figuren tegen, allemaal meesterlijk gespeeld door de onnavolgbare Pierre Bokma.

Inventiviteit

Als altijd creëert Alex van Warmerdam een volstrekt eigen wereld waarin het onmogelijke vanzelfsprekend wordt en het meest bizarre meer vertelt over onze realiteit en onze natuur dan de gemiddelde krant doet. En ondertussen laat hij, de meester van de beklemming, het publiek gieren van het lachen. Om de heerlijke virtuositeit van zijn dialogen, om de schaamteloze brutaliteit waarmee mensen met mekaar omgaan, om de absurd onverwachte wendingen, om de inventiviteit van zijn keuzes.

Ik vind het jammer dat er nog mensen bestaan die zijn werk niet kennen, omdat het zo bevrijdend is, dat moest ik denken toen ik in die zaal aan de lopende band blij jaloers zat te zijn op zijn zalige zinnen - toch altijd een teken aan de wand, als je almaar moet denken: had ik dat maar geschreven. Hoe slim en vernuftig hij als artiest ook is, hij bevrijdt de kunst manifest van alle rationaliteit, en dat is iets kostbaars. Hij dwingt je om datgene los te laten wat je kent en mee te gaan in een heel nieuwe logica. Hij zorgt ervoor dat je stopt met toe te kijken, en verleidt je om binnen te stappen in een universum waar figuren, los van goed fatsoen en morele wetten, handelen vanuit hun intuïtie. Hij laat je zakken van je hoofd naar daar waar ergens het hart zich bevindt, en al die andere ongrijpbaarder stukjes van je mens-zijn. En dat kunnen we volgens mij allemaal zo goed gebruiken. Wij die almaar proberen om alles te controleren, om ons verdriet de baas te blijven, om onze warme gevoelens niet uit de hand te laten lopen, om niet te huilen als de mensen het zien, om niet stil te staan bij onze echtste verlangens, om onze angsten weg te drukken, om niet toe te geven hoe erg het wel niet was, toen, of hoe wonderlijk mooi, daar, die keer.

Alex van Warmerdam maakt grote kunst omdat hij talent heeft en samen durft te vallen met zichzelf. Omdat zijn werk mooi is en lelijk, aantrekkelijk en verwerpelijk, bangmakend en intrigerend, volkomen helder en niet te doorgronden, ontluisterend en verheffend, grappig en teneerdrukkend, allemaal tegelijkertijd. En ook, en wat mij betreft dus misschien wel meest van al, omdat hij u een vrijgeleide geeft om gewoon te mógen.

Geen duurdoenerij

Ik heb het mensen al vaak horen beweren met betrekking tot kunst: dat is te moeilijk voor mij, of: ik begrijp het niet, of: ik durf er niks over te zeggen. Laat u door zijn werk overtuigen dat het niet hoeft te gaan om snappen of om - lekker post-modernistisch - de zevenendertig intertekstuele verwijzingen te herkennen. Zelf doet hij overigens, in al zijn integriteit, nooit aan duurdoenerij als hij over zijn kunst spreekt. Dus, laat het binnenkomen en kijk wat u treft, wat het met u doet, sta stil bij wat u bijblijft, ook veel later, en vraag u af waarom het net dat is, en wat dat zegt over u, zulke dingen. Dat is wat de kunsten boeiend maakt, niet dat ze bestaan ter meerdere eer en glorie van de naslagwerken, maar om wat ze teweegbrengen bij wie ze hun bestaansrecht geeft, namelijk elke individuele toeschouwer, lezer, luisteraar.

Ik bedoel maar: Alex van Warmerdam, zoek het op, hou in de gaten of hij met iets de grens overkomt, en geef u over. Het zal u goed doen, durf ik wedden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden