Woensdag 27/01/2021

De week van de hele lange messen

De dag na de verkiezingen van 1999 was het ontslag van Jean-Luc Dehaene nog geweldig nieuws. Vier jaar later dorst de ontevreden achterban van de verliezende partijen naar bloed, meer bloed. Jos Geysels, Luc Lemiengre, Mieke Vogels, Vera Dua, nu Stefaan De Clerck, allen gingen ze voor de bijl. Dat komt omdat de eerste week na de verkiezingen traditioneel het terrein is van de mediocriteiten uit de tweede rij: zij die geen of weinig verantwoordelijkheid droegen, durvers die - achteraf natuurlijk - altijd heel scherp kunnen analyseren waarom dit of dat fout liep.

Er zit nogal wat verontwaardiging in de interviews die Mark Eyskens sinds zondagavond geeft. De ex-premier, bij leven en welzijn minister van Staat, is niet alleen een getalenteerd causeur maar ook een gepatenteerde ijdeltuit. Vooral die laatste hebbelijkheid maakte dat Eyskens na de verkiezingen in alle staten was. Dat zijn partij achteruitging, tot daar aan toe, daarmee had hij al lang leren leven, sinds de christen-democraten hun grootste nederlaag ooit leden na die paar maanden dat Eyskens junior eerste minister was. Maar dat hij, Mark Eyskens, bekend uit dag- en weekbladen en sinds kort ook van De laatste show, niét verkozen raakte, dat was toch wel het ultieme bewijs dat het laatste oordeel aangebroken was voor zijn partij.

En dus maakte Eyskens brandhout van alles wat vuur kon vatten. De naamsverandering: hij had altijd gezegd dat dat niet hoefde. De oppositiekuur: hij altijd gezegd had dat men in Vlaanderen niet in de oppositie moest gaan. De strategie: hij had altijd gezegd paars-groen genadelozer te ontmaskeren. De voorzitter? Ach, niet aan de orde. Maar dat De Clerck 'begeleid' moet worden, dat natuurlijk wel.

Het was voor Stefaan De Clerck de eerste schram die hij opliep, na de blessure van de verkiezingen zelf. Niet dat alle kritiek onterecht was, of onverwacht. Integendeel, ze was voorspelbaar, zelfs helemaal volgens de christen-democratische tradities gebracht. Uitgerekend de partij die zoveel kritiek heeft op de opendebatcultuur en een politiek model aanprijst waarin men binnenskamers naar oplossingen zoekt, kiest voor een brutale opendebatvariant als het aankomt op de eigen voorzitter kapot te krijgen. Bij voorkeur doen ze dat zoals dat de voorbije week te zien was: langzaam en duidelijk. Als Christus een volledige Goede Week kreeg om zich voor te bereiden op zijn kruisiging, dan moet men dat een CD&V-voorzitter toch ook gunnen?

Het gaat altijd zo. Stap één: eerst reageert een has-been, in dit geval dus Mark Eyskens. Er is iemand die zijn mond moet opentrekken, en die van Eyskens telt voor twee. Stap twee: nu is het de beurt aan de jongerenvoorzitter. En inderdaad, ook Jonathan Cardoen moet je geen twee keer uitnodigen als het erop aankomt het eigen partijestablishment het vuur aan de schenen te leggen.

Stap drie is cruciaal. Als het blijft bij oudjes en bij jongeren heeft de voorzitter de race gewonnen. Meestal moet hij zelf niet tussenbeide komen, maar zal een van de paladijnen van de partij de opstandelingen wel een kopje kleiner maken. Toen Pieter De Crem te veel van zijn oren maakte in de aanloop naar het congres van Kortrijk nam Yves Leterme het op voor De Clerck en gaf Jean-Luc Dehaene De Crem een pak op zijn donder. Nu gebeurde dat niet, en kwam stap drie er toch. En die is: een figuur uit de tweede rij die opstaat. Dat is een dreigement, want zulke mannen spreken niet voor zichzelf, maar laten zich indekken. Als een voorzitter het dan nog niet begrepen heeft, zal een echt kopstuk het moeten afmaken. Maar De Clerck heeft het zover niet laten komen. Hij begreep welk spel er gespeeld werd toen hij de illustere Antwerpse CD&V-voorzitter Boudewijn Muts zijn rekening hoorde maken, "sans rancune", vanzelfsprekend. Muts maakte immers duidelijk dat hij sprak namens het Antwerpse CD&V-bestuur. Marc Van Peel was (zij het vrij passief) aanwezig op de vergadering die De Clerck liquideerde en Inge Vervotte pushte als 'voorbeeld van vernieuwing'. 's Anderendaags, toen De Clerck zijn ontslag toelichtte, zat Vervotte een paar stoelen verder aan dezelfde tafel. Zo dicht ligt het samen: afgang en opkomst, voorbijgestreefd en nieuw, ontslag en carrièrekansen.

Tegelijk met Muts porde de West-Vlaamse ACW'er Luc Goutry De Clerck ineens aan een stap opzij te zetten, ondanks de onwaarschijnlijke verdiensten en capaciteiten die hij De Clerck toedicht (Je houdt het niet voor mogelijk hoe elke CD&V'er die aandringt op De Clercks ontslag tegelijk beklemtoont hoe goed die De Clerck toch was. En pas op als iemand je vraagt 'een stap opzij te doen'. Die suggestie hoor je pas als je pal naast een afgrond staat. Opzij is CD&V-newspeak voor omlaag.)

De Clerck zag vooral dat níémand het voor hem opnam. Waar waren de andere belangrijke CD&V'ers? Waar bleven ditmaal Leterme en Dehaene? Had Leterme, nochtans zo tuk op zendtijd, deze week toevallig geen tijd om De Clerck te steunen? En waar zat Herman Van Rompuy? Had die ineens geen mening? Misschien was het ook Stefaan De Clerck ter ore gekomen dat een voormalige minister, heel gemeen, hier en daar journalisten aanspoort om zijn voorzitter met een scherpe en het liefst cynische pen stuk te schrijven.

Zo'n idee kan alleen maar van een inslecht mens komen, want De Clerck had zondagavond al voor zichzelf uitgemaakt dat hij zou vertrekken. Alleen wilde hij niet weggaan zonder de partij alvast op het pad naar de verkiezingen van 2004 te zetten. Zelfs dat respijt werd hem niet gegund. Sommigen móésten bloed zien, drinken, nu. Ze hebben het gekregen.

Bij Agalev zijn er ook harde woorden gevallen, en dat is normaal. De verbijstering was immers groot, en vervolgens ook de ontgoocheling, en zelfs de schaamte. Zij het dat de groenen nog de manieren hadden elkaar niet voor de camera af te maken. Maar bij Agalev is de situatie écht pijnlijk. Zestig personeelsleden die zonder inkomen vallen (al hebben zowel ACW/ACV als het ABVV laten weten dat geïnteresseerden bij hen mogen solliciteren), alle federale kandidaat-parlementsleden die politicus-af zijn, dus ook de nieuwe lichting sterkhouders als Rita Brouwers en Tinne Van der Straeten.

Onder Jos Geysels - en de hele top volgde en steunde hem daarin - was Agalev minstens evenveel een sociale als een ecologische partij geworden. Om een veelheid van redenen eindigde die koers in een onwaarschijnlijk electoraal debacle. Dat geeft twee fracties ruimte: de meest en de minst principiëlen. De meest principiëlen kunnen zich opmaken om de macht te grijpen van wat een 'groene N-VA' moet worden: compromisloos, duidelijk, maar op zijn best in staat om met de kiesdrempel te worstelen. De minst principiëlen hebben het allang begrepen. Zij kwamen bij Agalev omdat die partij hen wel aansprak, maar vooral omdat je daar echt razendsnel politieke carrière kunt maken - bestudeer de bio van Isabelle Durant maar eens. Zij hebben bij Spirit en al die ex-VU'ers en ex-ID'ers bij de VLD gezien hoe lonend een overstap wel is, en hadden ten laatste maandagmiddag voor zichzelf de knop al omgedraaid: 'Het is voorbij'.

En daartussen staan de Vlaamse parlementsleden, ineens een groep met veel gewicht. Er zijn geen federale collega's meer, en straks komen de Vlaamse verkiezingen eraan. Wat gaan zij doen? Er écht voor gaan? Koortsachtig zoekend naar de koers die hen een zo groot mogelijke jobgarantie biedt? En wie moet in na-Jos-tijd Agalev samenhouden? Het kan niet anders zijn dan iemand uit de tweede rij. De hele eerste rij is verbrand, nam ontslag, ligt in de touwen. Maar kan dat wel? Adelheid Byttebier minister? Die, gezeten op haar Brusselse minifiets, de boeren dit of dat verbod zal opleggen? Wordt Ludo Sannen de nieuwe sterke man, of krijgen we de comeback van Johan Malcorps? Gaat een van hen het principiële donkergroen uit Oost-Vlaanderen kunnen lijmen met het rood-groen uit Limburg, en kiezers strikken? Of is het ook hier afwachten voor de eerste groene naar de pers stapt en de hakbijl bovenhaalt, of erger, met een brullende bosmaaier begint te zwaaien?

kreeg om zich voor te bereiden op zijn

kruisiging, dan moet men dat een

CD&V-voorzitter toch ook gunnen?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234