Woensdag 23/09/2020

De wankele trap naar het paradijs

Mijn paradijs van Mokhallad Rasem, gezien op 9 november in Monty (Antwerpen).

Een voorstelling maken over het paradijs is geen geringe ambitie. Vorig seizoen bracht de Irakese theatermaker Mokhallad Rasem een voorstudie van Mijn paradijs in Théâtre National, nu staat hij met een avondvullend maar nogal clichébevestigend stuk in de Monty.

Voor Mijn paradijs is de scène tot de nok overdekt met zwart plastic, wat een gapend gevoel van ruimtelijkheid creëert. Het beeld van een onherbergzaam woestijngebied druppelt spontaan binnen. Rasem situeert zijn versie van het paradijs in een onbestemde wereld die zowel het begin of het einde der tijden zou kunnen symboliseren. Het land van melk en honing wordt er tegen alle verwachtingen in een desolate plek waarin een eenzame figuur (Bassim Altayeb) vol ontzag voor de schepping ronddwaalt. Bagage heeft hij niet, zijn naam is hij onderweg vergeten, maar hij is op zoek en vastberaden te vinden.

Rasem ensceneert zijn Eden op de grens tussen realiteit, geschiedenis en fantasie. Gekende bijbelse taferelen worden verweven met mythische sprookjeselementen uit Duizend-en-één-nacht en verhaalflarden geïnspireerd op 's mans exodus uit Irak. Uit de Nederlands-Arabische teksten weerklinkt een voelbare melancholie naar de heimat met zijn levendige straatcultuur en geurige kardemom. Wie droomt intenser van het paradijs dan de mens in ballingschap? In de persoonlijk-universele dynamiek licht het paradijselijke verlangen even op, maar helaas raakt dat snel terug ondergesneeuwd door de vaak clichématige retoriek die Rasem uit de canon plukt.

Rasem heeft een voorliefde voor beeldende kunst en dat voel je meteen in het trage ritme van de voorstelling. Dit is theater dat je echt de tijd geeft om te kijken. De uitdijende ruimte wordt geknecht door een reeks verstilde tableaux vivants. Op hun best metamorfoseren de beelden constant en leggen ze een nieuwe betekenis bloot bij elke oogopslag. Helaas zijn die hier in de minderheid. De emblematische functie van de stillevens blijft vaak te gewichtloos, wat scherp contrasteert met het overwicht aan scenografische middelen - van rookmachines tot steltenlopers.

Voor een theatermaker met zo'n duidelijke visuele taal laat hij bovendien weinig ruimte voor suggestie. Rasem kan ongetwijfeld sfeer evoceren en heeft oog voor dramatiek, maar hij kadert te veel. De relatie tussen tekst, geluid en spel blijft magertjes één op één. Een rouwceremonie met oude fotonegatieven? Opgezette vogels als metafoor voor de grenzenloosheid van hij die vertrekt en alles achterlaat? Poëzie verdraagt niet zoveel leesbaarheid. Daarmee verspeelt Rasem de kans om het paradijs in te zetten als verbeeldingsoefening. Tenslotte willen we de tocht naar het Eden niet alleen vanop een afstand zien, maar vooral ook zelf ondergaan.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234