Dinsdag 24/11/2020

'De waarheid' over de Rwandese genocide

Gammele poging tot herschrijven geschiedenis

In de lente van 1994 vielen in Rwanda tussen een half en één miljoen doden, voornamelijk Tutsi's, maar ook gematigde Hutu's. Tot vandaag worden zowat alle moorden toegeschreven aan de extremistische Hutu-bendes die de steun hadden van het oude Rwandese leger, het FAR. Die voerden een ware genocide uit op de Tutsi-minderheid. Nu vijf jaar later beweert VRT-journalist Peter Verlinden dat ook het Patriottisch Front, dat nu aan de macht is in Rwanda, en zijn Oegandese bondgenoten toen honderdduizenden mensen genadeloos hebben afgeslacht. Hij baseert zich hiervoor op het getuigenis van het Belgische koppel Marcel Gérin en Gloria Martinez, dat in Oost-Rwanda een ranch uitbaatte. En ook al probeert Peter Verlinden het verhaal zo nauwgezet mogelijk te reconstrueren, toch blijft het getuigenis heel omstreden.

Volgens Verlinden zijn Gérin en Martinez de enige getuigen die uit eerste hand kunnen vertellen over wat er in de periode van 26 april tot 4 mei 1994 in Oost-Rwanda is gebeurd. "En dat is een heel ander verhaal dan wat we totnogtoe hebben gehoord", zegt hij. In de reportage vertelt het paar hoe zij met eigen ogen zagen hoe volledige dorpen werden uitgemoord door de soldaten van het RPF die op dat moment in de internationale pers als bevrijders werden beschreven. Op dat moment waren Gérin en zijn vrouw door het RPF gevangengenomen. Eén van haar leiders zou toen tegen hem gezegd hebben: "We zullen de oorlog winnen met hun uniformen en met hun methoden." In het oosten van Rwanda zijn zo'n 400.000 mensen vermist en dus heel waarschijnlijk vermoord. En daarvan zou een groot deel op rekening van het RPF te schrijven zijn.

Peter Verlinden zegt dat Panorama voor het maken van deze reportage niet over één nacht ijs is gegaan. "Ik heb Marcel Gérin deze zomer leren kennen. Het interview is reeds eind september opgenomen. En ik heb het hele verhaal gecontroleerd. Ik geef toe dat je vele zaken niet meer kunt checken. Maar wat je wel kunt verifiëren zijn data. Ik heb die vergeleken met verschillende andere bronnen, zoals het rapport-Reyntjens uit 1994, het dagboek van de missionaris Jacques Broeckx en het getuigenis van de witte pater Philippe De Vestele, die tijdens de genocide in het oosten van Rwanda waren. Ook heb ik het getuigenis van een Rwandees, die toen deel uitmaakte van het RPF. En ik heb Marcel Gérin op geen enkele leugen kunnen betrappen."

Toch is Gérin bij Afrika-specialisten geen onbekende. Hij probeert zijn verhaal al langer aan de man te brengen, maar tot nu toe bleek hiervoor niemand belangstelling te hebben. Zelfs de Rwanda-commissie in de Belgische Senaat vond zijn verhaal totaal ongeloofwaardig en weigerde hem te horen. De argwaan tegenover Gérin is trouwens niet zo verwonderlijk, want hij bleek ook al voor de genocide goede maatjes te zijn met extremistische Hutu's. Toch blijft Gérin er bij dat hij in de reportage alleen maar verteld heeft wat hij en zijn vrouw hebben gezien.

Het blijft evenwel de vraag of het wel zo'n verstandige keuze was van Peter Verlinden, die trouwens al vaker van overdreven Hutu-sympathieën werd beschuldigd, om in de reportage alleen maar Gérin en Martinez aan het woord te laten? "Het was een bewuste keuze om zuiver televisiematige redenen. We wilden deze toch zeer moeilijke materie zo eenvoudig mogelijk houden", stelt Verlinden. Hij is er trouwens van overtuigd dat niemand anders dit voor de camera zou durven getuigen, "uit angst voor de nieuwe machthebbers".

Eerlijkheidshalve geeft Verlinden ook toe dat de beelden die in de reportage getoond worden niet kloppen met de data waarover Gérin het heeft. Met andere woorden, de lijken die in de rivieren drijven, zijn niet de slachtoffers van de massamoorden waarvan Gérin getuige was. "Deze beelden zijn later gedraaid maar wel op exact dezelfde plaatsen als die waarover Marcel Gérin vertelt", verzekert Verlinden. "Dat zou kunnen bewijzen dat er in verschillende golven gemoord is."

Ook op de vraag welk belang de 'bevrijders' dan wel hadden om deze massamoorden te plegen, heeft Peter Verlinden een antwoord klaar. "De streek moest leeggemaakt worden om plaats te maken voor de Tutsi-vluchtelingen en hun families die al jaren in het buurland Oeganda verbleven. In totaal gaat het om zo'n 700.000 mensen. Die blijken zich nu ook vooral in dat gebied te hebben gevestigd." (LB)

Panorama TV 1 21.45

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234