Dinsdag 22/10/2019

'De waarheid op foto? Daar geloof ik niet meer in'

Spelen met het verwachtingspatroon van de kijker. Dat doen zowel Magnum-fotograaf Carl De Keyzer (58) als Dieter De Lathauwer (39) in hun expo's in de Brusselse Botanique. We brachten ze samen voor een gesprek over waarheid, esthetiek, utopie en de magie van plekken. dirk leyman

Carl De Keyzer toont in zijn Melse kasteeltje met veel panache zijn seriesMoments Before the Flood en Higher Ground, waarin hij met een geamuseerde afstand de barre gevolgen van global warming in kaart brengt. Gentenaar Dieter De Lathauwer creëert met I Loved My Wife dan weer een duister landschap in Oostenrijk, waar hij spiedt naar sporen van psychiatrische instellingen. De Keyzer construeert een intrigerende toekomstvisie; De Lathauwer grijpt naar een troebel verleden. Maar allebei nemen ze de toeschouwer in het ootje.

Carl, 'Mijn fotoboeken beschouw ik als romans', zei je onlangs. Wat moeten we ons daarbij voorstellen?

Carl De Keyzer: "Elke foto is een bouwsteen van een verhaal. In Higher Ground wilde ik een utopische maatschappij hoog in de bergen creëren. Onmogelijk. Wat doen mensen als het zeepeil in Europa te hoog is geworden? Voor ik aan de slag ga, heb ik altijd zo'n sturend concept nodig."

Met Moments Before the Flood en Higher Ground stop je ook een uitgesproken boodschap in je beelden. Vanwaar die evolutie?

De Keyzer: "Ik voel een grotere behoefte om een onderwerp helemaal uit te spitten, zoals de gevolgen van de klimaatopwarming. Tot het opgesoupeerd is en ik aan iets nieuws kan beginnen. Vroeger had ik voor mijn fotoboeken een heilige graal van 75 beelden in mijn hoofd, zoals mijn grote voorbeeld Josef Koudelka. Tegenwoordig ben ik daar minder fanatiek in."

Dieter, welk concept had jij in gedachten voor I Loved My Wife?

Dieter De Lathauwer: "Wat me boeit is het verkennen van landschappen of plaatsen op basis van historische of sociale elementen. zoals in mijn serie Nightlife discotheken in de Belgische ruimtelijke ordening of in dit geval Oostenrijk en de traumatische sporen van WO II. Ik trok langs Oostenrijkse psychiatrische instellingen waar ooit op tienduizenden patiënten, omwille van economische redenen, massale euthanasie werd gepleegd."

Je foto's ogen als een zoektocht naar een 'schuldig landschap'.

De Lathauwer: "Eens je beseft dat zich ergens iets dramatisch heeft voltrokken, kijk je met een heel andere blik naar die plaats. Vaak was het bevreemdend te merken hoezeer alle sporen waren uitgewist. Er is in Oostenrijk amper collectieve verwerking. "

De titel van je expo en boek is eerder misleidend: I Loved My Wife (Killing Children Is Good for the Economy)?

De Lathauwer: "Ik speel met het verwachtingspatroon van de toeschouwer. De titel zet je inderdaad op het verkeerde been. Hier en daar zijn er hints, pas later valt alles op zijn plaats. Ik hoop dat mijn beelden esthetisch op zichzelf staan. Mensen mogen eerst genieten van de stille raadselachtigheid zonder dat ze de historische context kennen. De voorhamer komt achteraf."

Carl, bij jou is esthetiek dé manier om de kijker het beeld binnen te lokken. Pas daarna stuit je op een volgende dimensie?

De Keyzer: "Stranden, kusten en bergtoppen zijn nu eenmaal huizenhoge clichés. Je kunt er altijd wel een aantrekkelijk beeld uit puren. Iemand zonder belangstelling voor het concept mag die beelden gewoon mooi vinden. Maar daar is het me niet om te doen."

Is Higher Ground ook een expo over de excessen van het toerisme? Geen enkele plek blijft onbezoedeld door de mens.

De Keyzer: "Jazeker. Om dat uit te vergroten, voeg ik er surrealisme en vervreemding aan toe. Dubbele bodems zijn nodig. Je ziet wandelaars die hun kluts of weg kwijt zijn, maar ook toeristen die zich overal ongeveer hetzelfde gedragen.

"Maar het meest opvallende is hoe je 's zomers in de bergen met migratie wordt geconfronteerd. Er lopen ontzettend veel Indiërs, Arabieren, Chinezen en Aziaten in het Zwitserse en Oostenrijkse hooggebergte rond. Als je naar 3.000 meter gaat, zie je alleen maar boerka's rondlopen. Dat heeft te maken met de Koran, waarin het paradijs een dorpje aan de voet van een besneeuwde bergtop zou zijn."

Jullie laten allebei graag de werkelijkheid naar jullie pijpen dansen. Is fotografie en waarheid onverenigbaar geworden?

De Keyzer: "Wat is waarheid nog? Is World Press Photo de waarheid? Ik geloof daar niet meer in."

De Lathauwer: "Toch gaan veel mensen ervan uit dat een foto de waarheid vertelt. Terwijl we op Instagram en Facebook allemaal ons eigen verhaal construeren."

De Keyzer: "Als fotograaf lieg je soms om een effect te bereiken. Maar reken ook niet te veel op de flexibiliteit van de kijker. Dat heb ik meegemaakt met Zona, mijn reeks over Siberische strafkampen. Omdat de foto's volgens sommigen te gepolijst waren, kreeg ik het verwijt van propaganda. Ik zal nooit vergeten hoe tijdens de openingsreceptie in het Russische House of Photography honderden vrouwen - familie van gevangenen - de directeur bijna te lijf gingen omdat mijn foto's de werkelijkheid zouden verbloemen. Terwijl in België toeschouwers net vonden dat de beelden van de kampen te ontluisterend waren."

Zijn jullie expo's een waarschuwing tegen de manier waarop we van bepaalde gebeurtenissen wegkijken?

De Lathauwer: "Ik vind het alleszins belangrijk om een soort sociaal engagement in mijn beelden te smokkelen. Oostenrijk is nooit in het reine gekomen met de troebele praktijken in zijn psychiatrische instellingen. Toch moet je voorzichtig zijn om als buitenstaander met het vingertje te wijzen. Wel kun je als fotograaf parallellen trekken met het heden. Door de context te schetsen waarin dingen gebeuren die veel mensen onmogelijk achtten."

De Keyzer: "Ik vind het essentieel om een subtiel bewustzijn te creëren met mijn klimaatproject. Des te meer wanneer iemand als Trump beweert dat er helemaal niets aan de hand is."

Higher Ground van Carl De Keyzer, tot 30 april in Botanique. I Loved My Wife van Dieter De Lathauwer, tot 3 april in galerie Botanique.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234