Donderdag 24/09/2020

De vuurproef van de Keulse nieuwjaarsnacht

Oscar van den Boogaard is schrijver. Hij woont deels in Berlijn.

Duitsland mag de locomotief van Europa zijn, het nazi-verleden en het daaruit ontstane schuldgevoel is die voor Duitsland. Geen land waar onder weldenkenden de angst zo groot is om fouten te maken, om voor racist of nazi versleten te worden. Liever zachte bewoordingen gebruiken, zwijgen of zelfverwijt.

Het Duitsland onder Merkel groeide de afgelopen jaren uit tot een nieuw zelfbewust Duitsland dat internationaal verantwoordelijkheid draagt en bereid is om internationale problemen aan te pakken. In de kredietcrisis toonde het moed, diplomatie en daadkracht. Het dieselschandaal bij Volkswagen was ongetwijfeld een aanslag op het met moeite opgebouwde positieve zelfbeeld van de Duitsers dat schreeuwde om compensatie.

Misschien sloeg die moed van Merkel om in overmoed toen ze meende dat in een open, dynamische en toekomstgerichte samenleving het toch mogelijk zou zijn om meer dan een miljoen vluchtelingen op te nemen. 'Wir schaffen das', zei ze vol zelfvertrouwen. Maar niet iedereen in Duitsland herkent zich in dat 'wir'. Het woord Gutmensch kreeg in de mond van haar tegenstanders een negatieve bijklank. Gutmenschen zijn te goed voor deze wereld. Onder het mom van goedheid creëren ze juist problemen. Het is een dilemma: hoe goed wil je zijn? Trop bon, trop con. Wie te goed is, kan geëxploiteerd worden.

De gebeurtenissen op nieuwsjaarnacht in Keulen stellen de barmhartigheid van de Duitsers zwaar op de proef. Wat de ware toedracht van de feiten dan ook is, of voor de massa-aanranding migranten of vluchtelingen verantwoordelijk zijn, of het gaat om georganiseerde criminaliteit of een door drank en vuurwerk opgehitst incident, dat de individuele vrijheid van vrouwen massaal werd aangetast staat als een paal boven water. De gebeurtenissen zijn een magneet voor alle mogelijke tegenstrijdige gedachtes. Angsten en verwijten worden op scherp gesteld. Zelfs in de hoofden van de weldenkende goedaardige burgers wordt er paniekvoetbal gespeeld.

Op een demonstratie bij de Dom toonde men zich niet alleen bezorgd over het grote aantal aanvallen tegen vrouwen, maar ook dat er nog meer racistische vooroordelen en haatgevoelens zullen ontstaan tegen migranten, omdat zo vaak wordt herhaald dat de daders van Arabische of Noord-Afrikaanse origine zijn. Is de angst om racisme aan te wakkeren groter dan de angst om de feiten onder ogen te komen?

Mijn vader, die gevochten heeft voor de vrijheid in de Tweede Wereldoorlog, zei vaak tegen mij: jullie generatie is goed in het uitleven van haar vrijheid maar niet in het vechten ervoor. Misschien hoeven wij niet te vechten, maar we moeten onze vrijheid wel verdedigen. Dat geldt niet alleen voor vrouwen en voor homoseksuelen, maar uiteindelijk voor iedereen die individuele vrijheid hoog in het vaandel heeft staan.

Mijn professor rechtsfilosofie definieerde vrijheid als volgt: 'The right to swing my fist ends where the other man's nose begins.'

Vrijheid is zo ver als de afstand van jezelf tot de ander. Daar waar je de ander raakt is zijn vrijheid in het geding. Daarom is de 'armlengte' waar de Keulse burgemeester (zelf een overlevende van een aanslag op haar leven op basis van xenofobe motieven) over sprak op een persconferentie toen een gedragscode voor vrouwen ten aanzien van vreemden ter sprake kwam, zo veelzeggend. De armlengte is de vrijheid. Willen we in zo'n wereld leven? Willen we niet veel meer vrijheid? Een aanraking met de ander uit wederzijds respect. Zijn wij bereid daarvoor onze vuist op te heffen?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234