Zaterdag 24/10/2020

Opinie

De VS zijn het volmaakte terrein voor geïsoleerde IS-terroristen

Beeld ©epa

Roger Cohen is opiniemaker voor de International New York Times. Hij schrijft over buitenlandse zaken en diplomatie.

Dankzij Omar Mateen, de schutter in Florida die IS trouw had gezworen, zal Donald Trump in het Witte Huis belanden, het Verenigd Koninkrijk de EU verlaten, Marine Le Pen president van Frankrijk worden en de wereld worden meegezogen in een neerwaartse spiraal van escalerend geweld. Mateen, een man van 29, is de Gavrilo Princip van de vroege 21ste eeuw, de man die een oude, decadente politieke orde aan flarden rijt. De 19-jarige Bosnisch-Servische nationalist schoot met zijn kogels de Eerste Wereldoorlog in brand, Mateen gooide de lont in een kruitvat van woede.

Die sombere gedachten zijn misschien niet meer dan dat: gedachten. Mateen heeft de wereld nog niet veranderd. Misschien zal hij het niet doen. Maar het staat buiten kijf dat de grootste shooting in de VS-geschiedenis op een buitengewoon moeilijk moment komt. Zowel in de VS als Europa lokken politieke en economische frustraties een golf van verzet tegen de status quo uit en een schijnbare bereidheid om een sprong in het onbekende te wagen.

Washington en Brussel zijn synoniem geworden met verlamming. Trump en brexit staan voor actie, voor verandering. Voor hun aanhangers zijn ze het verdiende loon van de zelfvoldane elites. Dat klimaat wordt gevoed door de historische crisis waarin de islam verkeert. Soennieten en sjiieten zitten vast in een confrontatie van geweld. Het pijnlijke onvermogen van de islam om zich aan de moderne wereld aan te passen, heeft een brutaal antiwesters jihadisme geschapen waarvoor Mateen, net als de schutters van San Bernardino, blijkbaar gevoelig was.

Het feit dat hij feestvierders in een homoclub als doelwit koos, suggereert eens te meer dat islam en seks een zeer explosief mengsel vormen. De seksuele vrijheid van het Westen is een klap in het gezicht van een bepaalde variant van de islam. Twaalf jaar geleden werd Theo van Gogh in Amsterdam door een Nederlands-Marokkaanse moslim vermoord omdat hij een film over de behandeling van vrouwen in de islam had gemaakt. Deze keer werden homo's in Orlando onder vuur genomen door een Amerikaans staatsburger met een Afghaanse achtergrond die blijkbaar in het islamitisch extremisme het antwoord op zijn problemen had gevonden.

Het zou extreem gevaarlijk zijn om alle 1,6 miljard moslims op de planeet de schuld te geven voor deze crisis van hun godsdienst. Trumps zelfgenoegzame herhaling van zijn oproep om niet-Amerikaanse moslims de toegang tot de VS te verbieden, is een voorbeeld van zijn met geweld gekleurde politiek van verdeeldheid. Michael Oren, voormalig ambassadeur van Israël in de VS, werd enkele uren na het bloedbad als volgt geciteerd op Twitter: "Als ik Trump was, zou ik de islamitische naam Omar Saddiqui Mateen in de verf zetten. Dit verandert de campagne." Later zei hij dat hij verkeerd geciteerd was: hij had Trump geen raad gegeven, maar alleen voorspeld wat hij zou doen.

Vage Obama

Anderzijds zou het gevaarlijk zijn om de kracht van de ideologie van IS te minimaliseren, de rol die ze heeft gespeeld in het recente geweld, van Parijs tot Californië, en het verband tussen die ideologie en de ruimere crisis van de islam. De favoriete uitdrukking van Obama om deze gesel te benoemen, 'gewelddadig extremisme', is zo vaag en ontwijkend dat ze bijna niets betekent. Die uitdrukking gebruiken is een beetje als zeggen dat het nazisme een reactie op de Duitse vernedering in de Eerste Wereldoorlog was: het is waar maar ook volkomen ontoereikend.

Mateen heeft ook eens te meer getoond hoe machtig de combinatie van IS en de ideologie van de National Rifle Association is. Amerika is het volmaakte terrein voor geïsoleerde terroristen die zich door IS laten inspireren, want ze vinden er alle wapens die ze nodig hebben. Mateen kwam in de afgelopen jaren tweemaal in het vizier van de FBI omdat hij mogelijk terroristische banden had. Maar toch kon hij zomaar een wapenhandel in Florida binnenwandelen en een machinegeweer en een pistool kopen. Dat is waanzin, hoe je het ook bekijkt.

Obama heeft de aanslag "een daad van terreur en van haat" genoemd. Hij heeft herhaald dat de wapenwetten moeten veranderen. Hij heeft opgeroepen tot solidariteit. Maar hij heeft niets gezegd over IS of over de manier waarop het grondgebied dat IS in Syrië en Irak bezet houdt, het charisma van zijn ideologische aantrekkingskracht versterkt.

Hij zei ook dit: "Actief niets doen, is ook een beslissing." Maar zelf heeft hij actief niets gedaan in Syrië, in meer dan vijf jaar oorlog. Hij heeft toegelaten dat een deel van het land een bastion van IS werd. Hij heeft bijgedragen aan een massale vluchtelingencrisis in Europa. Hij heeft zich neergelegd bij verwoestende bloedbaden. Hij heeft het woord van Amerika in de wereld ondermijnd. En hij heeft Poetin geen strobreed in de weg gelegd. Syrië is de grootste mislukking van Obama's buitenlandbeleid.

Het heeft de wereld gevaarlijker gemaakt. Ik hoop op het beste, maar ik vrees de triomf van de politiek van de woede in Amerika en in Europa.

© The New York Times

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234