Woensdag 07/12/2022

Interview

"De VS kunnen Turkije niet missen. En omgekeerd"

Ko Colijn:
Ko Colijn: "De VS zijn de beschermheer van de Turken. Of die dat nu leuk vinden of niet."Beeld kos

Sinds de couppoging van afgelopen weekend staan de relaties tussen de VS en Turkije onder druk. Nochtans zijn beide landen van groot belang voor elkaar, zegt defensiespecialist Co Kolijn.

JENNE JAN HOLTLAND

Geestelijke Fethullah Gülen is het brein achter de mislukte putsch van vrijdagnacht, klinkt het in Turkije. Dat maakt zijn huidige thuisbasis, de VS, medeverantwoordelijk. President Erdogan wil dat Washington Gülen uitlevert, een verzoek dat Turkije in 2014 ook al eens deed. Gaan de Amerikanen daar naar luisteren?

Nee, zegt defensiedeskundige Ko Colijn, verbonden aan Instituut Clingendael, dat internationale relaties bestudeert. "Er is nog geen brief aangekomen in Washington met een verzoek om uitlevering. Ik denk ook niet dat die er komt, omdat de Amerikanen Turkije er achter de schermen van zullen overtuigen dat zo'n verzoek zinloos is. De Turken redeneren dat de VS de plicht hebben Gülen uit te leveren. Maar dan kunnen ze ook om Obama's uitlevering vragen: die biedt immers onderdak aan een 'terrorist'. In Washington zullen ze zeggen: 'Kom maar met bewijs. Als we zo'n brief ontvangen, zullen we die niet eens openen.' Dus dat loopt met een sisser af."

Heeft dat op de lange termijn gevolgen voor de Amerikaans-Turkse relaties?
"Nee, de Amerikanen willen de Turken voor geen goud missen. Daarvoor is Turkije militair en strategisch te belangrijk. Het vormt een bruggenhoofd naar het Midden-Oosten en controleert de toegang van de Russische vloot tot de Middellandse Zee. De VS en Turkije hebben een speciale band, iets dat wij als Europeanen ontberen in de relaties met Ankara. Kijk naar het Turkse leger, deels met Amerikaans geld gefinancierd en opgeleid door Amerika.

"Dat is niet uit liefdevolle overwegingen. Er zit al jaren spanning op de lijn, de Turken kunnen ontzettend vervelend doen. Kijk naar de oorlog tegen de PKK nu, en naar het incident met de neergeschoten Russische straaljager vorig jaar. Voor Amerika is het een ongemakkelijke bedpartner, maar wel een cruciale.

"Hetzelfde geldt voor de NAVO, een alliantie van democratische landen. Al sinds de Turken lid zijn van de NAVO in 1952 zijn er spanningen. Portugal en Griekenland, ook NAVO-leden, waren militaire dictaturen. De NAVO heeft altijd gezegd: allemaal heel vervelend, maar we hebben die landen toch nodig."

Maar als het om Gülen gaat, kunnen de Turken het toch hard spelen? Wat hebben ze te verliezen?
"Wat Turkije te verliezen heeft, is de artikel 5-garantie van de NAVO. De VS zijn, of ze het leuk vinden of niet, hun beschermheer. Zij vechten bij Raqqa tegen Islamitische Staat (IS), en gaan in Irak mogelijk Mosul innemen. Dat zijn allemaal dingen waarbij Turkije belang heeft. Als Turkije de garantie van de Amerikanen verliest, heeft IS daar vrij spel."

Een deel van de spanningen met de VS concentreert zich rond Incirlik, waar de VS een vliegbasis hebben.
"Ja, dat is een punt van zorg. Op Incirlik liggen tussen de vijftig en negentig Amerikaanse kernwapens, type B-61. Die worden bewaakt door speciale Amerikaanse troepen, met daaromheen weer een ring Turkse bewakers. Tijdens de coup van vrijdagnacht stegen er vliegtuigen op van Incirlik. Dat suggereert dat Turks luchtmachtpersoneel de coup steunde. Bij wie ligt hun loyaliteit? Je weet maar nooit of die Turkse ring van bewakers banden heeft met IS, of de Koerden. Zowel de Turken als VS zullen zich afvragen: hoe voorkomen we dat die kernwapens in gevaar komen?"

Heeft Turkije tegenover Washington drukmiddelen in handen?
"Ze zouden tegen de Amerikanen kunnen zeggen: donder op met jullie vliegtuigen in Incirlik. En die kernwapens hebben we ook niet nodig. Maar dat zou bluf zijn. Het Turkse buitenlandbeleid is pragmatisch. Tegenover Europa heeft Erdogan de migrantendeal als drukmiddel. Die heeft hij tegenover de VS niet."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234