Dinsdag 19/01/2021

Opinie

De VS en Rusland: geen bouwers, maar brekers

Hubert Smeets.Beeld rv

Hubert Smeets is medeoprichter van Raamoprusland.nl en voormalig Moskou-correspondent van NRC Handelsblad. Hij schreef deze bijdrage op uitnodiging van De Morgen.

Terwijl president Poetin gisteren bij de finale Kroatië-Frankrijk mocht mijmeren dat het imago van Rusland sinds de perestrojka van Gorbatsjov nooit zo goed is geweest als onder zijn antigorbatsjoviaanse leiding, volgden ondergeschikten de Twitter-oprispingen van Trump. Zou hij ook hun baas vlak voor hun ontmoeting een kunstje flikken, zoals hij vorige week deed met bondskanselier Merkel en premier May? Omdat de top in Helsinki bovendien niet uitentreuren is voorbereid, zal er dus moeten worden geïmproviseerd. Het Russische kamp zal die improvisatie winnen. Die kunst beheersen ze in Moskou na achttien jaar Poetin beter dan in Washington na anderhalf Trump.

Maar de onvoorspelbaarheid van de Amerikaanse president is intussen wel een probleem voor Rusland. Niet zozeer uit concurrentie of jaloezie. Dat Trump een nog brutalere sloper van andermans orde is dan Poetin, is bekend. Trumps pleidooi voor een machtswisseling in Duitsland en diens inmenging in de binnenlandse brexitpolitiek van Groot-Brittannië, is in Rusland, zelf sinds 2014 een gestaald interventionist in Oekraïne, een vertrouwd verschijnsel. 

Met de dagvaarding van speciaal aanklager Mueller tegen twaalf officieren van de Russische militaire inlichtingendienst GROe, die zich tijdens de verkiezingscampagne schuldig zouden hebben gemaakt aan hacken, weten de complottheoretici in Moskou eveneens raad. Hier is volgens hen de Amerikaanse deep state aan het werk geweest om het gesprek in Helsinki te frustreren. Omdat we niet weten wat Poetin allemaal van Trump weet – bijvoorbeeld over Trumps afhankelijkheid van oligarchengeld na de deals die hij tien jaar geleden met Russisch kapitaal sloot – is onduidelijk of het Kremlin hem op een juist gekomen moment met compromitterend materiaal in een hok kan jagen.

Nee, Trump is vooral een last voor Poetin, omdat de laatste niet weet wat afspraken met hem waard zijn: vertegenwoordigt Trump wel de Amerikaanse staat? Stel dat Trump in Helsinki de annexatie van de Krim de facto erkent in ruil voor een deal met Poetin – denkbaar – wat betekent die concessie dan feitelijk, gezien de belligerente sanctiestemming in het Congres? Zolang er in de VS sprake blijft van een scheiding der machten, voelt het Kremlin zich onzeker. Met een verwant 'hegemoniaal autoritair regime' als dat van Erdogan is het beter kersen eten dan met een populistische noviet als Trump, die geen jaknikkend parlement achter zich heeft staan.

Op zich is het voor Poetin niet moeilijk Trump af te schilderen als het Amerikaanse gevaar. In Rusland wordt alles in het internationale discours aan de VS opgehangen. De VS zijn de enige echte antipode van Rusland: geopolitiek, militair en cultureel. Waar de VS zich een 'shining city upon a hill' wanen, vindt Rusland zichzelf een 'unieke beschaving'. Veel Russen geloven in dit antagonisme. Bij een recente opiniepeiling bleek dat 78 procent van de burgers de VS het meest Rusland-onvriendelijke land ter wereld vindt en dat 69 procent zelf ook negatief tegenover de VS staat.

Dat is een stevige basis voor voortgezet anti-Amerikanisme. Het probleem is echter dat het Kremlin daarvoor te weinig relevante bondgenoten heeft in Europa, zeker zolang Merkel en Macron aan de macht blijven. Om Europa draait het, meer dan om de VS. De EU doet ertoe voor Rusland, al is het maar omdat het 40 procent van zijn eigen valutareserves in euro's belegt. Trump doet zijn best – en is ook succesvoller dan Poetin – maar is er toch nog niet in geslaagd om Europa werkelijk te verdelen. De hartenkreet van premier May in de Mail on Sunday – een zachte brexit of geen brexit – is er een illustratie van dat ook Engeland niet op Trump wil gokken.

Sinds medio jaren 90 streeft het Kremlin naar een 'multipolaire wereldorde', zoals oud-premier Jevgeni Primakov (1929-2015) het formuleerde. Nu het zover is en duidelijk wordt dat Primakovs multipolaire ideaalbeeld eerder chaos dan orde met zich meebrengt – wil Moskou terug naar de bipolaire toestand van de Koude Oorlog. Maar die geschiedenis laat zich niet herhalen. In tegenpolen Rusland en Amerika zijn nu namelijk vergelijkbare leiders aan de macht: beiden geen bouwers, maar brekers.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234