Donderdag 02/02/2023

'De VRT is nog steeds een armemensenzender'

Net op het ogenblik dat Panorama op Canvas opvallend meer kijkers aan zich weet te binden, gaat TV 1 met Mark Uytterhoeven en Rob Vanoudenhoven weer voluit. Zoals bij alle hevige stormen die het voormalige vlaggenschip van de VRT-nieuwsdienst de afgelopen jaren teisterden, is William Van Laeken echter ook nu weer optimistisch en blijft hij onverdroten trouw op post. De hoge kijkcijfers van de afgelopen weken gaven Panorama zowaar een nieuw elan. De droom om weer eigen reportages te maken wordt dan ook nog lang niet opgeborgen.

Brussel / Eigen berichtgeving

Kristof Demasure

Vanaf dit weekend staat het gloednieuwe Woestijnvis-kanon Alles komt terug met Uytterhoeven en Vanoudenhoven pal tegenover het nieuwsmagazine geprogrammeerd. "Natuurlijk houden we rekening met een behoorlijke terugval", geeft Van Laeken toe. "Vorige week haalde Panorama immers zeer uitzonderlijk 450.000 kijkers en de week voordien 460.000. Dat zijn de allerhoogste cijfers in de drie jaar dat Panorama op Canvas uitgezonden wordt, al zijn we nu duidelijk aan het groeien. De eerste twee jaar waren meer dan 200.000 kijkers voor Panorama opmerkelijke uitschieters, terwijl we afgelopen zomer gemiddeld 250.000 kijkers haalden."

Is de tijd dat er geregeld nog geen 100.000 mensen op zondagavond het TV 1-amusement voor jullie links lieten liggen dan definitief voorbij?

William Van Laeken: "We hebben nu duidelijk ons publiek gevonden, maar toch wordt er steeds meer à la carte gekeken, naargelang het onderwerp dat we kiezen. En eigenlijk vind ik dat een goed teken: dat is verstandig televisie kijken. Het komt er voor ons dan ook steeds meer op aan zo alert mogelijk op de actualiteit te reageren en de programmering op het laatste moment nog door elkaar te haspelen.

"In het verleden hebben we op dat vlak wel eens een kans laten liggen, meestal dan nog omdat we onze reportage in de weekbladen aankondigen en niet zomaar iets anders willen programmeren. Onderschat echter ook de interne consequenties niet van zo snel op de bal te spelen. Wanneer we midden deze week beslissen om volgende zondag een andere reportage dan gepland uit te zenden, moeten onze ondertitelaars en programmabewerkers overuren kloppen. Panorama scoort echter duidelijk het sterkst met reportages die aansluiten op het actuele nieuwsaanbod dat iedereen aangrijpt en waarbij we meedrijven op de golven van de internationale gebeurtenissen. Jammer genoeg zijn dat wel altijd pieken van miserie, ellende en doden."

Maar toch: als TV 1 nu Woestijnvis op zondag loslaat, blijft Panorama gewillig kanonnenvlees op het concurrentieelste televisiemoment van de week.

"Het is duidelijk dat we erg te lijden hebben onder het soort TV 1-programma's dat op zondag uitgezonden wordt. Misschien dat de VRT zelf ook nog wel eens zo'n kaskrakers zal maken, maar wanneer Woestijnvis een programma brengt staat het Panorama-publiek telkens weer voor een verscheurende keuze. Toch blijft het duidings-slot van 20.30 van Terzake op weekdagen en Zinzen op zaterdag het doorslaggevende argument om Panorama 's zondags op dat uur te blijven brengen."

Vanaf maandag 7 januari start de VRT een grootscheeps nieuwsoffensief, waarbij het TV 1-journaal helemaal vernieuwd wordt en Terzake het Canvas-journaal opslorpt. Panorama is het enige Canvas-duidingsprogramma in de rij dat nagenoeg alleen programma's aankoopt en al drie jaar lang zelf niet meer op onderzoek trekt. Blijft dat zo?

"Het is in ieder geval een bewuste keuze van de VRT om met Panorama te focussen op de betere aankoop in het aanbod van actualiteitsreportages. Dat zijn nu eenmaal de verhoudingen op de nieuwsdienst: het gros van het geld gaat naar de journaals, Koppen op TV 1 en binnenkort naar de wekelijkse parlementaire rubriek op Canvas en de verlenging van Terzake tot één uur. Eerst wilde men het Canvas-journaal differentiëren van het TV 1-journaal. Omdat men niet uit die discussie geraakte, zal het Canvas-journaal eigenlijk verdwijnen. Een uit zijn kluiten gewassen Terzake zal voortaan nog wel nieuwsoverzichtjes brengen.

"Dat zorgt natuurlijk voor een totaal ander kostenplaatje, want zo'n investering betekent nogal wat. Zowel hoofdredacteur Leo Hellemans als Canvas-netmanager Leo De Bock maken zich sterk dat er vroeg of laat in Panorama weer eigen producten zullen opduiken. De VRT-directie geeft momenteel echter ootmoedig toe dat dat plan voorlopig in de koelkast zit. Ik blijf er intussen van overtuigd dat eens de zenuwachtigheid omtrent het nieuwe duidingsblok tussen 20 en 21 uur op Canvas verteerd is het Panorama-verlanglijstje opnieuw ter tafel komt."

Is het niet vooral een kwestie van prioriteiten? VTM-directeur Eric Claeys bleef de afgelopen weken in alle media hekelen dat van de 8,5 miljard frank dotatie voor de VRT een groot deel naar VTM-concurrent TV 1 gaat, terwijl Canvas-programma's volgens hem veel beter aansluiten bij de missie van een openbare omroep.

"Tja, ook ik vind dat een publieke omroep zich niet kan blijven permitteren om de belangrijke binnenlandse gebeurtenissen niet zelf uit te diepen. Natuurlijk springt Terzake daar gedeeltelijk dan wel op, maar omtrent dossiers als Lernout & Hauspie of de zaak-Dutroux moet je als publieke omroep toch met pure onderzoeksjournalistiek kunnen uitpakken. Op jaarbasis gaat het overigens slechts om 15 miljoen frank extra als je maandelijks een belangrijk onderwerp grondig wil uitspitten."

Maar waarom krijgt pakweg het bijzonder lichtvoetige De Rode Loper op TV 1 die middelen wel en jullie niet? Een goedkoper, aangekocht programma zou het TV 1-publiek tijdens de vooravond ongetwijfeld evenzeer boeien.

"Dat is een strategische keuze. Als je TV 1 echt wil uitbouwen tot een zender die de slag met de commerciële concurrentie aankan, krijg je natuurlijk een hoog aantal aangekochte programma's op Canvas, want eigenlijk maken we bij de VRT toch nog steeds 'armemensentelevisie'. Ik besef ook wel dat dat relatief klinkt wanneer je tegen echt arme mensen moet vertellen dat je jaarlijks meer dan 8 miljard werkingsmiddelen hebt om radio en televisie te maken, maar in vergelijking met de grote zenders in Europa maakt de VRT toch nog steeds armemensentelevisie. Als er meer geld zou zijn, zou er intern niet eens gediscussieerd moeten worden om meer in Panorama te investeren en niet louter aan te kopen.

"Intussen worden in het buitenland door de meeste zenders wel nog veel eigen actualiteitsreportages geproduceerd, terwijl wij ons momenteel tot briljante aankopers aan het ontwikkelen zijn. Ook dat is uiteindelijk heel dubbel, want het bezorgt je toch best wel enige trots wanneer aankoper Dirk Deslé voor Panorama nog maar eens als allereerste op het vasteland een interessante documentaire weet aan te kopen, zoals 'De jacht op Bin Laden', een aangekochte reportage die ik enkele uren voor de terreuraanslagen in New York aan de pers voorgesteld had. Dat was natuurlijk meer geluk dan wijsheid, maar het toont wel aan hoe dicht we bij de actualiteit staan. Dat wil echter niet zeggen dat eigen onderzoeksjournalistiek op een openbare omroep niet essentieel zou blijven."

De financiering van de VRT ligt voor de komende vijf jaar vast. Wordt uitstel dan geen afstel? Uiteindelijk is ook de overheid niet ingegaan op de VRT-vraag voor extra centen om Panorama te versterken.

"Bij de onderhandelingen met de overheid over het nieuwe beheerscontract zag het er heel even naar uit dat die bijkomende middelen een van de positieve gevolgen van de nieuwe VRT-financiering zouden worden, maar uiteindelijk kwamen die er enkel voor vijf nieuwe laatavondmagazines op Canvas. Daar is de overheid dus inderdaad ten dele verantwoordelijk voor. Maar kun je van een overheid verwachten dat ze onderzoeksjournalistiek steunt? Het is immers bij overheidsinstanties, politieke partijen of het establishment dat door ons gegraven wordt. Waarom zou zij zich dan geroepen voelen om dat te stimuleren? Misschien steunen politici dat wel in zondagsspeeches, maar niet als puntje bij paaltje komt."

Alle restylings, budgetinkrimpingen en geschuif met uitzenddagen ten spijt, lijkt u intussen onlosmakelijk verbonden met het oudste programma van de openbare omroep. U bleef als trouwste Panorama-soldaat al die jaren paraat.

"Trouwe soldaat... Maak er alsjeblieft geen mythe van. Ik ben misschien dan wel verknocht aan Panorama, maar op een bepaald moment ben ik er gebleven omdat de rest van de ploeg vertrokken was. Bij de start van Terzake voelde een groot deel van de Panorama-ploeg immers de journalistieke microbe bijten. Hoe je het ook draait of keert, je kunt er niet om heen dat Terzake journalistiek het interessantste initiatief van de laatste tien jaar is. Walter Zinzen, Alain Coninx en Dirk Tieleman stapten naar Terzake, Johan Depoortere was intussen naar Moskou vertrokken en Paul Muys kon niet weerstaan aan de sirenenzang van de bedrijfswereld.

"Toen Panorama drie jaar geleden van TV 1 naar Canvas verhuisde, was ik trouwens enkele maanden 'technisch werkloos'. Toen ben ik een paar keer in Oostenrijk naar Jörg Haider gaan kijken en ben ik naar Duitsland getrokken voor een herdenking van de val van de Muur. Ook bij mij kriebelde het toen, maar op twee manieren. Enerzijds was dat aangenaam omdat met een cameraploeg op stap gaan voor een televisiejournalist het allerleukste is, maar anderzijds was het onaangenaam omdat ik uit een traditie kom van de middellange reportage. Bij Terzake moet je al voor de eindredacteur op je knieën vallen om een reportage van acht minuten te mogen maken terwijl ik materiaal mee naar huis bracht om minstens 25 minuten te maken."

Mengvormen als docusoaps doen de promotie van het langere, tragere werk natuurlijk ook geen goed.

"Docusoaps zijn dé hype van de voorbije jaren. Ik krijg de indruk dat die stilaan over zijn hoogtepunt heen is. Nu zie je immers op alle zenders docusoaps: nog eens in een ziekenhuis, of voor de verandering in een politiekantoor. Dat genre is vooral trendy, terwijl ietwat langere actualiteitsreportages altijd al bestaan hebben. En daar zal altijd behoefte aan zijn. Dat zie je in de kwaliteitskranten ook, reportages die snelheid, grondigheid en journalistieke correctheid combineren. De kijkers hongeren er nu bijvoorbeeld ook naar om via goede journalistieke producten te weten wie of wat er achter de terreuraanslagen van 11 september in de Verenigde Staten zit. Aan dat genre zal dan ook altijd behoefte zijn."

U bent niet pessimistisch over de toekomst van het medium televisie?

"Neen, al weet ik wel dat het altijd al modieus geweest is om te zeggen dat televisie niets dan pulp brengt en dat je als semi-intellectueel eigenlijk je neus ervoor moet ophalen. Ik herinner me in dat verband een heroïsche discussie tussen Walter Zinzen en mij. Na heel wat pinten riep Walter uit dat de televisie naar de verdoemenis ging. Volgens mij klopt dat dus absoluut niet. We hebben er toen meteen het bekende onafhankelijke weekblad bijgenomen en aandachtig, voor zover dat na al dat bier nog ging, gekeken wat er die dag uitgezonden werd. En dan vind je toch wel acht interessante programma's, programma's die minstens de moeite waard zijn om naar te kijken."

Sinds 1977 houdt u een soort privé-boekhoudinkje bij van de televisieprogramma's die u de moeite waard vond. Is het dan toevallig dat de laatste jaren het aantal pagina's zeer beperkt is?

"Afgelopen zomer heb ik er nog een VPRO-documentaire over Janis Joplin in genoteerd. En ook de serie Brideshead Revisited, een dramareeks die ik nooit gezien had en nu op Nederland 1 zeer aandachtig heb gevolgd. Zomergasten met Barend en Van Dorp, en een documentaire over Palermo staan er ook in, evenals een aflevering van Bewogen Leven en verschillende films. Dat ik er veel minder dan vroeger in noteer, betekent niet dat televisie aan kracht verloren zou hebben. Vooral het bijhouden van dat boekwerkje is verschrikkelijk verwaterd. Het heeft dus meer met het verminderen van mijn discipline op dat vlak te maken dan met een wijziging in mijn kijkgedrag. Dat is de afgelopen jaren niet zoveel veranderd, wel integendeel."

Panorama, zondag 20.30 en 23.55 De uitzending van deze week handelt over de genocideaanklacht tegen de Israëlische premier Ariel Sharon.

'Een publieke omroep kan zich niet blijven permitteren om de belangrijke binnenlandse gebeurtenissen niet zelf uit te diepen'

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234