Vrijdag 24/09/2021

De vrouwelijke tegenpool van Marvin Gaye

hoe atlantic van aretha franklin de ultieme souldiva maakte

De inmiddels 61-jarige Aretha Franklin wordt niet voor niets de Queen of Soul genoemd, ook al maakte ze de jongste twintig jaar haast uitsluitend kleurloze, op de mainstream dobberende muziek. Haar aristocratische titel dankt ze voornamelijk aan haar periode bij het Atlantic-label, die op deze box met vier cd's uitgebreid wordt belicht. Voor 1966 had ze voor Columbia al een tiental op gospel en blues geënte langspelers opgenomen. Hoewel talentscout John Hammond haar "de beste stem sinds Billie Holiday" toeschreef, kwam haar talent pas tot volle ontwikkeling nadat ze op sleeptouw werd genomen door producer Jerry Wexler, arrangeur Arif Mardin en opnametechnicus Tom Dowd. Met hun hulp zou de domineesdochter uit Detroit het rhythm & bluesgenre transformeren in een vehikel voor rauwe emoties, pure seks en spiritualiteit. Sindsdien staat haar werk model voor iedere zwarte zangeres die na haar is opgestaan.

Franklin was haar zangcarrière begonnen in de kerk, maar schakelde in de loop van de jaren zestig over op wereldse onderwerpen. Wexler koppelde haar afwisselend aan de Muscle Shoals Sound Rhythm Section uit Alabama en aan de groep van King Curtis uit New York, en dat was een geniale zet. 'I Never Loved a Man', 'Do Right Woman', 'Respect', 'Chain of Fools', 'Think', 'I Say A Little Prayer': iedere single was een schot in de roos en in minder dan geen tijd groeide Lady Soul uit tot hét symbool van de Black Pride-beweging. Franklin trok de lijn door die Ray Charles voor haar had uitgezet: die van de geseculariseerde gospel. Toch beperkte de zangeres zich nooit tot één genre: ze bracht niet alleen de soul die ze kreeg aangereikt door Otis Redding en Don Covay, ze vertolkte ook popsongs van The Beatles, Paul Simon en van songwriting teams zoals Bacharach & David of Goffin & King. Occasioneel schreef ze ook zelf, in samenwerking met haar toenmalige manager-echtgenoot Ted White.

Ondanks haar turbulente levenswandel bleef Aretha Franklin ook tijdens de jaren zeventig de hitlijsten bestormen: 'Spanish Harlem', 'Rock Steady' en 'Young, Gifted and Black' zijn ook vandaag nog klassiekers. Maar na Amazing Grace, de laatste van de veertien platen die ze maakte met Jerry Wexler, raakte ze langzaam maar zeker de draad kwijt. Ze probeerde het nog wel met Quincy Jones, Curtis Mayfield, Lamont Dozier en Van McCoy, maar uiteindelijk gleed ze af richting Las Vegas en werd haar garderobe belangrijker dan haar repertoire.

Zonde, want als je naar de 86 tracks luistert die op Queen of Soul zijn samengeharkt, kun je alleen maar diep onder de indruk raken van de eerlijkheid, vitaliteit, gedrevenheid en emotionele trefzekerheid van de zangeres, die in die dagen als de vrouwelijke tegenpool van Marvin Gaye werd bestempeld. In tegenstelling tot de op tieners gerichte confectiepop van Motown, was dit volwassen muziek, afkomstig van een dame die écht had geleefd. Dit zijn songs die je minstens één keer in je leven gehoord moet hebben. Vaker mag ook natuurlijk. (DS)

Aretha Franklin, Queen of Soul: Atlantic Recordings, Atlantic/Warner.

jim o' rourke & papa m

De nieuwe rechtlijnigheid

De Amerikaan Jim O'Rourke is niet voor één gat te vangen. Enkele jaren geleden maakte hij nog deel uit van het experimentele duo Gastr Del Sol. Sindsdien toerde hij als extra kracht met Sonic Youth, producete hij platen voor Stereolab en maakte hij enkele solo-uitstapjes, waarvan het schitterende Eureka het scherpst in ons geheugen staat gegrift. Ook de opvolger van die cd, Insignificance, is een toegankelijke, rechtlijnige en beknopte popplaat, zonder zwakke momenten. O'Rourkes muziek wordt door sommige omschreven als Rock Plus: een gevolg van de talloze verwijzingen naar de Amerikaanse pop- en rocktraditie die hij achteloos door zijn songs mengt. Zo hoor je in openingstrack 'All Downhill From Here' heuse Lynyrd Skynyrd-gitaren voorbijkomen, woont 'Therefore I Am' in het Pavement-straatje en hoor je elders nadrukkelijke echo's uit het werk van The Beach Boys, Van Dyke Parks en Crosby, Stills, Nash & Young. De door piano aangedreven titeltrack houdt dan weer het midden tussen Todd Rundgren en Harry Nilsson. De sfeer is vaak dromerig en intimistisch, de arrangementen klinken gelaagd en subtiel en de teksten getuigen van intelligentie en maturiteit. Alleen O'Rourkes prevelende stem laat soms een beetje te wensen over. Opvallende gasten op Insignificance zijn Ken Champion en Jeff Tweedy van Wilco.

David Pajo, alias Papa M, was ooit gitarist bij Slint en Tortoise, maar zijn jongste twee solo-cd's plaatsten hem in het centrum van de Amerikaanse lofi-beweging. Whatever Mortal, geproducet door Paleis-wachter Will Oldham, is echter vooral een rustieke folkplaat in de geest van Bonnie 'Prince' Billy, Nick Drake en Leonard Cohen. Papa M houdt de dingen eerlijk en eenvoudig, gebruikt veel akoestische instrumenten (gitaar, harmonica, banjo) en kleurt zijn ingetogen liedjes nu eens bij met een sitar, dan weer met een rammelende sleutelbos. In het spannende, bluesy 'Beloved Woman' herkennen we nog even de invloed van The Bad Seeds, maar met postrock heeft deze muziek niets meer te maken. Wie houdt van donker en bezwerend heeft niettemin een reden om weer eens naar de platenboer af te zakken. (DS)

Jim O'Rourke, Insignificance, Domino/PIAS.

Papa M, Whatever Mortal, Domino/PIAS.

linda ronstadt

Veelzijdige vertolkster

Ze heeft meer dan vijftig miljoen platen verkocht, is te horen op cd's van Neil Young, Randy Newman en Philip Glass, bezit kamers vol Grammy Awards en staat bekend als een even begenadigde als veelzijdige vertolkster: de Duits-Mexicaanse Linda Ronstadt is wellicht de succesrijkste zangeres van haar generatie. In de late jaren zestig scoorde ze, met haar toenmalige groep The Stone Poneys, haar eerste hit met 'Different Drum', en sinds ze in 1974 op eigen houtje doorbrak met de elpee Heart Like A Wheel is ze eigenlijk nooit meer uit de belangstelling verdwenen. Countryrock, folk, Motown-soul, Broadway-musicals, rancheramuziek, son - in de voorbije dertig jaar heeft Ronstadt vrijwel geen enkel muziekgenre onaangeroerd gelaten. Het zegt iets over haar interpretatieve vermogens dat ze daarbij zelden of nooit uit de bocht ging. Zelfs oude popstandards met het van Sinatra en Ella Fitzgerald bekende Nelson Riddle Orchestra wisten haar niet te intimideren.

Toch heeft de chanteuse uit Arizona in de loop van haar lange carrière ook minder goede platen gemaakt, omdat, zeker in de jaren tachtig en negentig, de keuze van haar materiaal niet altijd even gelukkig uitpakte en de begeleiding soms wat temerig werd. Dat blijkt ook uit de eerste van de vier cd's die samen Box Set vormen, een oorspronkelijk in 1999 verschenen carrièreoverzicht dat, met het oog op de feestdagen, opnieuw werd uitgebracht. De eerste helft van de collectie is een bloemlezing uit haar bijna veertig langspelers omvattende discografie, met evidente hoogtepunten als 'You're No Good', 'Blue Bayou', 'When Will I Be Loved' en 'It Doesn't Matter Anymore'. Op de derde cd hoor je uittreksels uit samenwerkingen met Dolly Parton, Emmylou Harris, Frank Sinatra en Aaron Neville. Het laatste schijfje is voorbehouden aan outtakes en rarities, waaronder een duet met Kermit de kikker. Deze verzameling geeft een goed beeld van wat Linda Ronstadt met haar stem zoal aankan, maar is jammer genoeg een beetje onevenwichtig samengesteld. Veel essentiële tracks ontbreken, terwijl veel overbodige er wel op staan. De geïnteresseerde leek gaat dus beter op zoek naar een representatieve Best Of. (DS)

Linda Ronstadt, Box Set, Warner.

pete seeger

Niet te muilkorven

Op zijn 82ste blijft Pete Seeger een sleutelfiguur in de Amerikaanse folkbeweging. Niet alleen als schrijver van standards als 'If I Had a Hammer', 'Where Have All the Flowers Gone' en 'Turn! Turn! Turn!', maar ook als archivaris van het genre. Tijdens zijn vele zwerftochten verzamelde hij talloze liedjes uit het folkerfgoed en met zijn groep The Weavers zorgde hij ervoor dat ze ook weer populair zouden worden. Met Woody Guthrie had hij een sterk ontwikkeld gevoel voor sociale rechtvaardigheid gemeen. Door zijn geloof in een humanitair socialisme en zijn steun aan burgerrechtenactivisten en vakbonden kwam hij in de jaren zestig zelfs op de zwarte lijst van de Amerikaanse regering terecht, waarna hij werd geboycot door radio en televisie. In volle Vietnam-periode werd Seegers werk echter opgepikt door een jong publiek en sindsdien slaagde niemand er meer in de zanger te muilkorven. Het grootste compliment dat men een volkszanger kan maken, is dat nieuwe generaties zijn liederen blijven zingen, en dat is precies wat gebeurt op If I Had a Song..., een eresaluut aan een man die voor de populaire muziek van de voorbije eeuw net zo belangrijk is geweest als Elvis Presley, Louis Armstrong en Muddy Waters. Seegers werk wordt hier vertolkt en geactualiseerd door onder anderen Billy Bragg, John Wesley Harding, Steve Earle, Eric Andersen, Kate & Anna McGarrigle en Arlo Guthrie. Jackson Browne en Joan Baez brengen samen 'Guantanamera', een Cubaanse traditional die dankzij Pete Seeger in de Angelsaksische wereld bekend raakte. (DS)

Diversen, If I Had A Song... The Songs of Pete Seeger, Appleseed/Central.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234