Woensdag 04/08/2021

PortretJanet Yellen

De vrouw die met economie de wereld wil verbeteren

Janet Yellen wordt minister van Financiën onder het bewind van de nieuwe Amerikaanse president Joe Biden. Beeld Gijs Kast
Janet Yellen wordt minister van Financiën onder het bewind van de nieuwe Amerikaanse president Joe Biden.Beeld Gijs Kast

Janet Louise Yellen (74) is door de nieuwe ­Amerikaanse president Joe Biden benoemd tot zijn minister van Financiën. Met haar gooit hij niet alleen een pleitbezorgster van ­overheidsinterventie in de strijd, maar ook een voorvechtster van gelijke economische rechten voor vrouwen en minderheden.

“Ik beschouw mezelf als een pragmatische, gematigde econoom met een sterke oriëntatie op beleidswerk.” Aan het woord is Janet Yellen over zichzelf. We schrijven 1995 en ze is dan ongeveer een jaar bestuurslid bij de Federal Reserve, de Amerikaanse Nationale Bank die ze later van 2014 tot 2018 zou lei- den. Tot ze afgelopen week door president-elect Joe Biden werd benoemd als zijn minister van Financiën, week ze nog nooit van deze stijl af.

Het ministerie krijgt met haar niet alleen een topeconome die gelooft dat keynesiaanse overheidsinterventie broodnodig is op de markten tijdens crisissen zoals nu, maar ook voor het eerst sinds de oprichting van het ministerie in 1789 een vrouw aan het roer. Yellen breekt zo het hoogst mogelijke glazen plafond, na een hele reeks andere voordien.

Janet Yellens hele leven bestaat uit knokken tussen de mannetjesputters. Geboren in Brooklyn groeit ze op in een middenklassegezin van Pools-Joodse immigranten. Haar moeder is lerares en haar vader een huisarts, die arme dokwerkers en fabrieksarbeiders verzorgt voor twee dollar. Hierdoor wordt ze al op jonge leeftijd geconfronteerd met, en beïnvloed door, sociale problemen. “Ik hoorde dikwijls wat het betekent voor gezinnen als iemand zijn baan verliest.”

De jonge Janet ontpopt zich als een leergierig kind die primus inter pares wordt van haar middelbare school. Aanvankelijk wil ze filosofie gaan studeren, maar ze ontdekt economie aan Brown University en doctoreert in 1971 als enige vrouw van haar jaar aan het befaamde Yale. Ze krijgt tijdens haar studies les van wereldberoemde economen zoals de latere Nobelprijswinnaars James Tobin (1918-2002) en de dan nog piepjonge Joseph Stiglitz (nu 77).

Over Tobin zegt ze later in een interview bij denktank Brookings: “James Tobin was mijn leraar, maar ook meer dan dat. Hij was een inspiratiebron voor mij. Ik denk dat niet ­alleen zijn analytische stijl en kennis van macro-economie indruk maakten op mij, maar ook zijn zeer sterke toewijding aan sociale rechtvaardigheid. Volgens hem is economie iets magisch en dient het om de wereld een betere plek te maken.”

Wijlen haar leermeester maakt in die tijd naam met de naar hem genoemde Tobin-taks, een internationale transactiebelasting om speculatie met wisselkoersen tegen nationale economieën tegen te gaan, een progressief idee dat ook vandaag nog steeds pleitbezorgers kent.

Kindermeisje

Met Stiglitz raakt Yellen goed bevriend. “Ze heeft consistent aangetoond dat ze bereid is om op te staan tegen Wall Street”, zei de Nobelprijswinnaar vorige week in The Washington Post. “Ze gelooft niet in de magie van zelfregulering.”

Yellen doceert in de seventies haar inzichten verschillende jaren aan Harvard University, maar ondervindt deze periode als “zeer eenzaam en ontmoedigend” omdat ze als enige vrouwelijke professor economie weinig doorgroeikansen krijgt. Ze vervoegt daarom als onderzoekster – voor een eerste keer – de Federal Reserve waar ze in het cafetaria haar latere echtgenoot leert kennen, George Akerlof.

Met Akerlof zal ze heel veel onderzoekswerk publiceren. Beiden zullen ook samen gaan doceren aan de Californische Universiteit van Berkeley, nabij San Francisco. Daar maakt zij naam met modellen die dankzij een doelgericht monetair beleid de werkloosheid bestrijden.

Met haar man doet ze ook belangrijk onderzoek naar de wijze waarop hogere salarissen de productiviteit verhogen, omdat zo de motivatie van de werknemers toeneemt. Yellen en Akerlof komen tot dit inzicht wanneer ze een kindermeisje inhuren die voor hun zoon moet zorgen. “Als je een nanny huurt, is de vraag die je jezelf stelt: wat is het beste voor mijn kostbaar kind? Wil je iemand die aanvoelt dat jij je tot doel stelt om het bedrag te minimaliseren dat je aan je kind besteedt?”

Het antwoord is nee. Hun onderzoek toont aan dat salarissen hoger liggen als ook het belang van menselijke emoties naar waarde worden geschat. Een ‘Rationele Moeder en Vader’ gedragen zich, in de economische huishouding, anders dan de ‘Rationele Man’. Verwacht wordt daarom dat ze nu inspanningen gaat doen om onderbetaalde banen in de zorgsector beter loon naar werken te geven, zeker nu door de pandemie meer dan ooit blijkt dat het om essentiële beroepen gaat.

Akerlof wint (samen met hun vriend Stiglitz) de Nobelprijs in 2001. Het echtpaar krijgt een zoon, die later ook beroepseconoom zal worden. Gevraagd naar haar hobby’s zegt Yellen dikwijls ‘dat de mensen snel verveeld zouden zijn omdat aan hun dinertafel de economie het voornaamste gespreksonderwerp is’.

Als Yellen in de jaren negentig zelf bestuurslid wordt van de Federal Reserve heeft ze dat te danken aan Democratisch president Bill Clinton, die haar niet lang daarna zal vragen om hoofd te worden van de invloedrijke Raad van Economische Adviseurs.

Haar vader verzorgde voor twee dollar arme dokwerkers en fabrieksarbeiders. Dat vormde Janet Yellen al op jonge leeftijd. Beeld AFP
Haar vader verzorgde voor twee dollar arme dokwerkers en fabrieksarbeiders. Dat vormde Janet Yellen al op jonge leeftijd.Beeld AFP

Hoewel ze sindsdien geboekstaafd staat als Democrate – dit jaar doneerde ze 2.800 dollar aan Biden en 25.000 dollar aan de Democratische partij – wordt ze ook door Republikeinen én op Wall Street gerespecteerd.

Naast haar financiële expertise is haar grootste kwaliteit het zoeken van consensus. Zelf vergeleek ze onderhandelen ooit met het zoeken naar een verfkleur. “Als de ene babyblauw wil en de andere chartreuse is het mijn taak om ze te doen inzien dat gebroken wit misschien ook geen slecht alternatief is.” Die bereidheid om het midden te zoeken kan haar de komende jaren in het Congres wel parten spelen, waar ze vroeger ook al te links was voor rechtse Republikeinen en te rechts voor linkse Democraten.

Dezelfde cafetaria

Yellen wordt in deze jonge eeuw opgemerkt door president Barack Obama omdat ze als voorzitter van de Federal Reserve-afdeling van San Francisco al waarschuwt voor de hypotheekcrisis. Daarbij blijven banken kredieten herverpakken, tot een vastgoedzeepbel hun eigen val en de Grote Recessie van 2008 zal inluiden.

Obama wint na zijn verkiezing in 2009 eerst haar advies in en benoemt Yellen in 2010 tot vice-gouverneur van de Nationale Bank om de recessie te lijf te gaan. Ze doet dat zo goed dat ze in 2014 ook als gouverneur wordt aangeduid.

Ze groeit uit tot de architect van een economisch herstel dat wereldwijd lof krijgt. Tijdens deze periode daalt de werkloosheid meer dan onder haar voorgangers ooit gebeurde, van 6,7 procent bij haar aanstelling tot 4,1 procent wanneer ze vertrekt. Door het personeel van de ‘Fed’ wordt ze ook op handen gedragen omdat ze nog steeds gaat eten in dezelfde cafetaria waar ze haar man leerde kennen, en werknemers in de wandelgangen persoonlijk aanspreekt om te vragen hoe het met hun kinderen gaat. Tijdens vergaderingen valt ze steevast op door de hoog opgezette kraag van haar mantelpakje – een fashion statement dat onder vrouwen in economische kringen navolging krijgt.

Ondanks haar succes breekt Donald Trump met de traditie om haar te herbenoemen. In zijn denigrerende stijl zegt hij dat ze ‘te klein is voor de baan’. Tussen haar en de ontslagnemende president komt het nooit meer goed. In 2019 haalt ze uit door aan Marketplace Radio te vertellen dat Trump “de Fed en het economisch beleid niet begrijpt”.

Nu is het aan haar om de economische Covid-19-puinhopen van het voorbije jaar op te ruimen. Met meer dan 20 miljoen Amerikanen die leven van een werkloosheidsuitkering, en van wie sommigen hun huizen wellicht in beslag worden genomen, belooft Yellen alvast een herstelplan dat moet voorkomen dat tijdelijk werklozen met lage inkomens hun baan definitief verliezen.

Naast de pandemie wordt verwacht dat Yellen ook haar schouders onder economische gelijkwaardigheid zal zetten en zal strijden tegen loondiscriminatie van vrouwen en minderheden, een van haar stokpaardjes.

Janet Yellen wil ook een ‘cultuurverandering’ in de economie zelf om het veld minder vijandelijk te maken voor iedereen die geen ‘Witte Man’ is. Als voorzitter van de American Economic Association overzag ze een welzijnsenquête onder duizenden economen met schokkende resultaten over discriminatie en aanrandingen. Vrouwen noemen haar dan ook een wegbereider, die niet alleen zelf glazen plafonds breekt, maar die ook anderen een hamer geeft om het glas te breken.

Ook op de strijd tegen klimaatverandering kan haar stempel groot worden. Ze leidde eerder al een groep economen uit beide partijen die in een open brief pleitten voor een CO2-heffing.

Bij Nobelprijswinnaar Paul Krugman zijn de verwachtingen alvast hoog. “Ze was altijd iemand die de waardes van data en modellen begreep. Rigoureus denken wordt meer, niet minder, belangrijk in deze krankzinnige tijden”, schreef hij in The New York Times. “Maar ze vergeet ook nooit dat economie draait om mensen, die niet de emotieloze, hyperrationele, en berekende machines zijn die economen soms verwachten.”

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234