Zaterdag 31/07/2021

De vreugde van het haten

Het Zuidelijk Toneel speelt dezer dagen Hard Brood van de Franse auteur Paul Claudel. Geschreven in 1913-1914, met geld en antisemitisme als twee van de thema's en beïnvloed door onder andere het symbolisme is het een toneeltekst die zwaar op de maag zou kunnen liggen, maar gastregisseur Johan Simons (artistiek leider van Hollandia) weet raad. Zijn enscenering, met muziek van Paul Koek, is fascinerend en geeft de acteurs de mogelijkheid te schitteren als onvervalste egotrippers.

Zo'n egotripper is bijvoorbeeld het personage Toussaint Turelure, graaf van Coûfontaine. Hij is een van de twee vaders in het stuk; een machtig man die aan de top staat als ondernemer en als lobbyist en die bovendien de titel draagt van maarschalk én minister-president onder de Franse koning Louis-Philippe van Orléans. Een 'top dog', kortom, zoals de Zwitser Urs Widmer er in zijn stuk uit 1997 beschreef, bij ons te zien geweest in de KVS.

Toussaint is echter oud geworden en dat baart hem zorgen. Door zijn zwakke hart loert de dood om het hoekje, wat betekent dat er weldra een einde zal komen aan zijn carrière en aan zijn rol als leider - een ondraaglijke gedachte voor de graaf. Op de koop toe is zijn omgeving danig in de weer om het Turelure-fortuin, dat voornamelijk uit grond en onroerend goed bestaat, alvast te verdelen. Immers, ze hebben er recht op: Louis, de zoon van Toussaint, een ex-legerkapitein die zonder de erfenis van zijn moeder failliet dreigt te gaan; Sichel, Toussaints joodse maîtresse die voor hem haar carrière als pianiste opgaf; en de Poolse gravin Lumîr, Louis' verloofde die schulden heeft bij de revolutionairen in haar thuisland. Het komt al snel tot een grimmig steekspel tussen die vier, door Claudel met veel woorden, stijlen en symbolen opgesmukt.

Het is verleidelijk om voor zijn tekst het clichébeeld van het Franse blabla-syndroom boven te halen. Hard Brood mag dan wel 'een opera met puur verbale middelen' heten, ik vermoed dat het stuk alleen in uiterst capabele handen zijn kwaliteiten prijsgeeft. Met een regie die erin slaagt om de plaatsnamen en andere details op de achtergrond te houden ten voordele van de werkelijke plot: iedereen is uit op poen en alleen een moord kan het zaakje voor de drie schuldeisers in beweging brengen. Bloedvergieten ter ere van de bankrekening, in de ijdele hoop dat welvaart naar welzijn zal voeren.

Simons maakt van dit praatstuk een merkwaardig spektakel, dat zich afspeelt in een indrukwekkend decor, ontworpen door Jan Versweyveld. Terwijl er in de oorspronkelijke tekst wordt gesproken van een lege bibliotheek in een klooster, staan de acteurs van Het Zuidelijk Toneel in een immense ruimte die veel weg heeft van een geplunderde fabriek, met overal ladders die tegelijk verticale rails voorstellen, symbool voor de rattenrace naar hogerop én een verwijzing naar een van Toussaints investeringen: een treintraject.

Tussen die ijzeren bomen wordt er gespeeld, toneelgespeeld maar ook kinderlijk gedold. Daarin schuilt namelijk de kern van Simons' regie: het groteske van de machtswellustelingen mag nogal vrolijk worden uitgebeeld; het donkere verhaal, dat door de vadermoord gelijkenissen vertoont met een thriller, zorgt ervoor dat de voorstelling niet als lichtvoetig wordt ervaren. Een terechte beslissing, want zelfs met veel tics en clownstreken (vooral Marc Van Eeghem als 'crapuul de luxe' Toussaint geeft van jetje) voel je de onderlinge haat en de eenzaamheid van de personages. Dat kan alleen omdat de hele cast, met voorts Ramsey Nasr, Elsie De Brauw, Chris Nietvelt en Bart Slegers, uitstekend presteert, waardoor een omschrijving als 'joie d'aillir', de vreugde van het haten in plaats van 'joie de vivre', plots een nieuw begrip wordt.

Het opvallendst aan deze productie van Het Zuidelijk Toneel is zonder twijfel het samengaan van dialogen met muziekjes die zowaar uit de kostuums blijken te komen. In de jaszakken van de personages hangen kleine versterkers die klanken doorgeven: piepjes en belletjes en rateltjes. Een compositie van Paul Koek waarvan je eerst vreemd opkijkt maar die eigenlijk logisch is: het zijn innerlijke mechaniekjes die je hoort, van op hol geslagen poppen die gaten in hun harnas vertonen. Ook hier weer is er plaats voor vrolijkheid op het eerste gezicht, met bijvoorbeeld Chris Nietvelt die een komisch dansje waagt, maar het is allemaal vluchtige schijn. Over Hard Brood hangt een parfum van dood en verrotting, onmiskenbaar en onontkoombaar.

(SH)

Voorstelling vanavond om 20 uur in de Bourla, Antwerpen (tel. 03/224.88.44). Dinsdag 20/4 in Leuven, maandag 26/4 in Brugge, donderdag 29/4 in Turnhout (de Warande).

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234