Woensdag 01/02/2023

De vrek is back

Moderne vrekken kopen niet. Ze ruilen, lenen, swappen, gebruiken, huren en delen. Ze zijn met veel, en hun aantal groeit gestaag. Want één ding is zeker: het wordt in deze tijden van crisis cool om gierig te zijn.

Al een jaar lang verandert mijn werkkamer één keer per week in een huisrestaurant. Als thuiswerkende freelancer schuif ik mijn laptop, gsm en agenda aan de kant en zet ik zes borden op wat een kwartier eerder nog mijn werktafel was. 'De beentjes onder tafel', zo heet het concept. Het idee is simpel. Ik stuur 's morgens een mail met het menu naar een bende vrienden die vlakbij werken én voldoende lunchpauze hebben. Wie het menu bevalt, schrijft zich in. Maar vol is vol. De bezetting wisselt dus wekelijks. Om 12u30 moet iedereen aan tafel zitten. En een uurtje later borstel ik ze buiten. Want er moet ook nog gewerkt worden. De eters betalen 4 euro voor soep, hoofdgerecht en koffie zonder koekjes. Simpele kost serveer ik, zodat ik netjes binnen het budget blijf. Ik shop, kook en was af. Maar als mijn tafel vol zit, eet ik zelf wel voor niks. Bovendien is het een goed(koop) excuus om nog eens onder vrienden te zijn.

Het concept slaat aan. De tafel zit altijd vol. En dat ligt niet alleen aan mijn kookkunsten, maar ook aan de weggeefprijs. Onlangs kopieerde iemand de formule al in dinervariant. Een onschuldig initiatief? Of worden we met z'n allen echt gieriger met de minuut? "Gieriger wil ik niet zeggen", aldus de Brusselse trendwatcher Martine Clerckx. "Wel slimmer. De crisis brengt een nieuw soort darwinisme met zich mee. Het is evolueren of sterven."

"Het is zinloos te hopen dat de crisis morgen voorbij is", knikt trendwatcher Tom Palmaerts. "Dit is de realiteit. We moeten het doen met minder. Aan ons de uitdaging om via creatieve oplossingen te zorgen dat we onze huidige levensstandaard kunnen behouden. We staan op een kantelpunt nu. De crisis is er nog altijd, maar we worden er niet langer depressief van. De slechte berichten slaan ons niet meer lam. We zijn weer strijdvaardig. En we proberen een positieve draai te geven aan de recessie."

Dat zegt ook Martine Clerckx: "We ontdekken plots dat we met iets minder óók plezier hebben. We zijn even gelukkig als vroeger, maar op een andere manier. 'Roeien met de riemen die we hebben' geeft ons adrenaline. Veel jongeren maken er onderling een sport van om met zo min mogelijk geld te overleven. Ze scheppen op over hoe weinig ze uitgeven per week. En ze feliciteren elkaar als iemand de hand stevig op de knip wist te houden.

"Voor jonge moeders is het geen taboe meer als je kindje geen dure kleren draagt. De crisis tackelen, is exciting geworden. Een dure designzetel voor een kwart van de prijs vinden op eBay: dat geeft een kick. Na jaren van welvaart, materialisme en comfort was ons plantrekkersinstinct wat ingedommeld. De crisis schudde dat wakker.

"Door de recessie wordt er bovendien niet langer besmuikt gedaan over gierigheid. Vroeger verdedigden krenterige types hun groentetuin of gesubsidieerde zonnepanelen nog als 'ecologische overtuiging'. Maar nu is het oké om eerlijk toe te geven dat je wilt besparen. Natuur- lijk speelt de crisis daarbij een grote rol. Maar ook het internet veranderde veel. Prijzen vergelijken werd daardoor eenvoudiger. We beseften dat het leven echt goedkoper kon. En wie bewuster consumeert, geniet ook meer van zijn aankopen."

Kluscafé

Zelfs in de financiële sector groeit dat bewustzijn. Kijk maar naar het boek van de Amerikaanse economiejournalist Chris Farrell: The New Frugality: How to Consume Less, Save More and Live Better. Overdaad en verspilling zijn uit, soberheid en spaarzaamheid zijn in. De tijd van de roekeloze koper is voorbij. Geld uitgeven tot de bodem in zicht is, dat kan niet meer. Een financiële buffer is een must.

Helaas zijn Farrells concrete raadgevingen nogal evident: 'Geef niet meer uit dan je verdient, betaal je creditcardfactuur op tijd, neem een hypotheek met vaste rentevoet en begin met pensioensparen'. Onze gouden raad: haal zo min mogelijk je portefeuille tevoorschijn. Dus niet kopen, maar ruilen. Geen hotel boeken, maar couchsurfen. Geen hoge energiefactuur, maar zonnepanelen installeren. Niet de modeboetieks afschuimen, maar zelf kleren maken. Niet naar de supermarkt gaan, maar zelf groenten telen.

De trend van breien, naaien en tuinieren is dan ook al een tijdje booming. De Aveve-groep opende onlangs filialen in de stadscentra van Antwerpen, Gent en Leuven. Er zijn stadsimkers die op daken honing kweken. Zelfs de godvergeten volkstuintjes zitten weer in de lift.

En wat te denken van Repair Café, een gratis evenement waar je naartoe kan met je kapotte stoel, fiets, trui, broodrooster of computer. Aanwezig zijn gereedschap, materiaal en (vrijwillige) deskundigen. "Wat kapot is, gooien de meeste mensen weg", zegt Els Van Gelder, communicatieverantwoordelijke van het Antwerpse EcoHuis. "Aan repareren denken ze niet. Terwijl dat toch een ecologische én economische oplossing is. Bij Repair Café voer je samen met een deskundige de herstelling uit. Zo kun je het de volgende keer misschien zelf."

In december vorig jaar vond in het EcoHuis het eerste Vlaamse Repair Café plaats, en er volgen er nog. Ook in Leuven, Sint-Niklaas en Brussel worden soortgelijke initiatieven genomen. (check het op repaircafe.be)

Maar de ultieme zelfvoorzienendheid is natuurlijk de gloednieuwe 3D-printer voor thuisgebruik. Nooit meer naar de winkel gaan! Wie iets nodig heeft - van gsm-hoesje tot auto-onderdeel - print het gewoon even.

Toegegeven, zo'n apparaat kost wel wat, maar de producten worden aanzienlijk goedkoper. Je betaalt enkel de grondstof. De (veelal hoge) transport- en productiekosten vervallen.

Vrekken, verenigt u

Een andere oplossing om geld te besparen, is delen. Tom Palmaerts: "De huidige twintigers en dertigers leerden via hun ouders veel luxe kennen. Ze proberen die vast te houden, ook al hebben ze minder budget. En zo verschuift 'eigendom' naar 'toegang'. We hoeven niet langer per se een auto te hébben, zolang we er maar eentje kunnen gebrúíken op het moment dat we hem nodig hebben. Denk maar aan het autodeelsysteem Cambio. Of de muziekwebsite Spotify. Daarop kunnen we miljoenen nummers beluisteren zonder ze ooit echt te bezitten."

Spotify ging een dik jaar geleden in België van start en was meteen een succes. Ook Cambio - al tien jaar in België - voelt de sharing economy-tendens. Directeur Geert Gisquière: "De laatste jaren zit het aantal Cambiogebruikers duidelijk in de lift. Vorig jaar hadden we een stijging van liefst 25 procent. Dat komt zeker grotendeels door de crisis. Wie een auto heeft, blijft er vaak mee rijden. Maar zodra die kapot gaat of plots veel onderhoud nodig heeft, gaan chauffeurs toch eens rekenen. Uit een grootschalige studie bleek dat Cambio goedkoper is dan een eigen wagen voor wie minder dan 10.000 km per jaar rijdt. Wie wisselt van energieleverancier, kan honderden euro's besparen. Maar wie niet veel rijdt, wint duizenden euro's! Voor iemand die 3.500 km per jaar aflegt bijvoorbeeld, is dat meer dan 2.100 euro. Een Cambiorit kan duur lijken - 50 euro voor een dagje naar de zee - maar dat komt omdat alles wordt doorgerekend: aanschaf, onderhoud, verzekering, parkeerplaats, brandstof. Bij een eigen wagen zijn die kosten vaak onzichtbaar."

Hippe vrekken slaan dus best eens aan het rekenen. Naast Cambio zijn er nog meer autodeelsystemen. In Gent is er bijvoorbeeld Dégage (Dé Gedeelde Autovloot Gent). Daar kun je een wagen gebruiken van een auto-eigenaar die niet veel rijdt. Dat systeem is iets goedkoper, maar ook lokaler en minder flexibel.

Maar er is meer. In Duitsland kun je tegen betaling zelfs een wasje draaien bij de buren. En Leuvenaars met een grote (moes)tuin laten de buurt mee profiteren via TuinDelen. Maar ook Open Source Software zoals Open Office - waarbij je Word en Excel gratis kunt gebruiken - past in die trend.

"De huidige tieners groeien op met sociale netwerken"', zegt Palmaerts. "Voor hen is het heel normaal dat iedereen met iedereen in contact staat. Daardoor is die generatie heel collectief ingesteld. De kracht van een groep is voor hen een evidentie."

Een van de wegen naar betaalbaarder wonen is cohousing of samenhuizen. Door samen te investeren in een pand kun je (de kosten voor) veel voorzieningen delen. Denk aan een grote tuin, washok, garage of gastenkamer. Voor startende ondernemers of jonge zelfstandige creatievelingen is coworking financieel interessant. Supersnel internet, een laserprinter en professionele vergaderruimte: je hoeft niks aan te schaffen, maar voor een klein prijsje kun je het wél gebruiken. In alle grote steden vind je wel zo'n plek. Zo zit Bar d'Office onder meer in Leuven, Antwerpen, Hasselt en Kortrijk.

Nog een voorbeeld van collectieve vrekken zijn de steeds populairder wordende groepsaankopen, waarbij veel consumenten samen een lagere prijs afdwingen bij een leverancier. Een techniek die veel is gebruikt voor gas en energie, maar ook voor dakisolatie of dubbele beglazing.

Leentjebuur

Even terug naar de sociale netwerken, hét hulpmiddel van de toekomst voor verstokte gierigaards. Facebook evolueert van globaal communicatiemiddel naar een tool om lokaal iets gedaan te krijgen. Er bestaan al wijken, straten en buurtcomités waarbij veel bewoners in dezelfde Facebookgroep zitten. Wie dringend een sloophamer nodig heeft, gooit het gewoon in de groep. En gegarandeerd kan iemand je er gratis eentje lenen. Zonder bij Boels huur te betalen. Idem voor wie een kinderoppas, een ei of een helpende hand zoekt.

In dezelfde lijn ligt de Nederlandse website Peerby waarop je allerhande spullen kan (uit)lenen of (ver)huren aan je buren. Zodra een Peerbylid een zoekertje plaatst voor bijvoorbeeld een fiets, barbecue of reiskoffer, krijgen alle buren die ook Peerbylid zijn, automatisch een berichtje. Via een chatsysteem kunnen de buren onderling afspreken. Lid worden, is gratis.

Ook Thuisafgehaald.be brengt buren in contact via het web. "Dankzij onze site kunnen mensen hun kookkunsten delen met buurtbewoners", legt initiatiefneemster Frances Van Assche uit. "Wie één of meer porties te veel heeft gemaakt, biedt dat aan tegen een democratische prijs. Buurtbewoners krijgen dan een berichtje en kunnen met hun eigen Tupperwarepotje de maaltijd komen ophalen. Zo voorkomen we dat overschotten in de vuilbak belanden. Zelf kook ik heel graag, maar ik eet vaak alleen omdat mijn vriend veel reist voor zijn werk. Nu kook ik een gewone portie en verkoop ik de rest. En als ik geen zin heb om te koken, ga ik bij iemand iets afhalen. Zo leerde ik al heerlijke nieuwe recepten kennen. En leuke mensen."

In natura

Onlangs presenteerde de bejubelde Zwitserse filosoof Alain de Botton een reeks zelfhulpboeken, geschreven door toonaangevende denkers. In Minder piekeren over geld. Hoe doe je dat? analyseert filosoof John Armstrong wat geld met ons doet. De Brit leert ons op een andere manier naar geld te kijken en onze ongezonde relatie met geld te doorbreken. Daarvoor stelt hij de lezer vragen zoals: Waar heb je geld voor nodig? Wat is nou echt belangrijk voor jou? Hoeveel geld heb je nodig om dat te kunnen verwezenlijken? En wat is de beste manier om aan dat geld te komen? Fundamentele vraagstukken dus voor de hedendaagse krent.

Wie geld helemáál uit zijn systeem wil bannen, kan overschakelen op ruilhandel. Goedkoper en hipper. Een van de bekendste voorbeelden is Lets (Local Exchange and Trading System), een lokaal uitwisselingssysteem op basis van een fictieve munteenheid, steeds ook met een eigen naam. In Antwerpen hebben ze handjes, in Gent stropkes en in Leuven Ik-U. In totaal zijn er een veertigtal Letsgroepen in Vlaanderen. Johan Boelaets van Lets Gent: "Door het stropkessysteem kan iedereen met iedereen letsen. Met een uur klussen, verdien je bijvoorbeeld 40 stropkes. Doet iemand een klusje voor jou, dan kost het evenveel. Zo kan Jan de auto wassen van Piet, Piet een meubel bij Ikea ophalen voor Ria, Ria een taart bakken voor Bert en ga zo maar door. Heel eenvoudig, zonder dat er geld aan te pas komt. De enige voorwaarde is dat je lid moet zijn van Lets. Dat kost 12 euro per jaar. Verder is alles gratis. Lets Gent bestaat al achttien jaar, maar de laatste twee jaar groeide onze ledental exponentieel. Intussen zijn we al met meer dan 400 en ze blijven maar toestromen. Ik denk dat de crisis zeker een impuls geeft aan dergelijke initiatieven."

Ook conventionele winkels pikken in op de ruiltrend. Bij Fnac ruil je oude laptops, gsm's en iPods voor een cadeaubon. Woonwinkel Habitat koopt hun oude meubels terug. Vintagefans kunnen over enkele maanden terecht in Habitats vintagedepot, net buiten Parijs. Kledingmerk Filippa K heeft al bijna vijf jaar een tweedehandswinkel in Stockholm. "Onze kleding is heel duurzaam qua kwaliteit en design", aldus ontwerpster Filippa Knutsson. "Ze verdient een tweede leven." De opbrengst van de shop gaat naar goede doelen."

Kunstliefhebbers kunnen dan weer terecht op Truc Troc: een kunstbeurs waar artiesten hun werk niet verkopen, maar ter ruiling aanbieden. Dit weekend (2 en 3 februari) kunt u voor de negende editie nog terecht in BOZAR. Ter inspiratie: bij vorige edities waren kunstenaars tevreden met een weekendje weg, een kindertekening of 200 kg houts-kool. Vergelijkbaar zijn de kledingruilbeurzen van Swishing.

Maar voor echte fashionista's is er Swapping.be. Daar ruilen modefans ongedragen designerkleding van topkwaliteit. Volgens de site is swapping 'the new shopping.' Vorig jaar riep initiatiefneemster Elise De Rijck dan ook op om een jaar lang geen kleding te kopen. Swappen mocht natuurlijk nog wel. De Rijck: "Veel vrouwen kopen vooral véél. Door een jaar lang af te kicken, zullen ze beseffen dat ze geen vijfentwintig paar schoenen nodig hebben. We moeten duurzamer denken: minder kopen en meer kwaliteit."

Palmaerts noemt die trend 'selectieve luxe'. "Steeds meer jongeren verkiezen kwaliteit boven kwantiteit. Ze hebben één passie - kleding, eten, fitness, whatever - waar ze echt geld aan kunnen uitgeven. Op andere vlakken zijn ze dan spaarzamer. Je ziet dat ook met uitgaan. Liever zitten ze een paar zaterdagavonden thuis met vrienden om dan één keer per maand stevig te clubben en cocktails te drinken."

Ouderwets pingelen

Tot slot nog een goede raad voor nieuwe gierigaards: investeer in een smartphone. Via handige applicaties vind je zo eenvoudig de goedkoopste producten. Carbeo België toont bijvoorbeeld de goedkoopste tankstations in de buurt. Skyscanner en Tickethunter helpen u aan de goedkoopste vliegtickets. In Nederland heb je al de apps Boodschappen, Supermarkt+, Aanbiedingen en Reclamefolder die op basis van je eigen boodschappenlijstje de goedkoopste supermarkt vinden of aanbiedingen signaleren. Voorlopig is het nog wachten op echte Belgische tegenhangers, al doet Boxolino een gooi in de juiste richting.

En dan zijn er nog de oeroude vrekkenmethodes: zelf paddenstoelen plukken in het bos, schoonmaken met water en azijn en, niet te vergeten, overal op afdingen. Tegenwoordig onderhandelen consumenten niet alleen over tweedehandsproducten, maar ook over een wasmachine, een verre reis of een dure broek. "Wie aan de kassa vraagt om een korting, krijgt die gegarandeerd", zegt Jo, verkoopmedewerker in een bouwhandel. "Je zou wel gek zijn om de volle pot betalen."

Dat bewijst ook een Nederlands onderzoek. Wie pingelt, kan flink besparen. Kleding en keukens kunnen gemiddeld 25 procent goedkoper, meubels en fietsen 15 procent en auto's 10 procent. Let op: in kringwinkels en supermarkten kan er doorgaans niks van de prijs af.

Wie in 2013 lekker wil vrekken en nog op zoek is naar inspiratie, verwijzen we graag door naar Genoeg, een Nederlands magazine over een rijk en creatief leven met minder geld. Maar om te besparen, moet je wel eerst investeren: 24,50 euro per jaar, om precies te zijn.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234