Vrijdag 24/01/2020

De vredesduif met een verborgen agenda

André Flahaut Minister van Landsverdediging l PS l Geboren: 18 augustus 1955 in Walhain

Bijna vier jaar lang was hij de meest onzichtbare minister van de federale regering. Pas toen de Amerikanen de Navo-bondgenoten onder druk gingen zetten om mee in hun 'oorlogslogica' te stappen, deed André Flahaut van zich spreken. Tot in The Wall Street Journal toe. Toch zal hij de geschiedenis ingaan als de minister die de macht van de generaals voorgoed brak. Het Belgisch leger is er voortaan voor u. En voor de Waalse (excuus, Europese) wapenindustrie. Maar dat is toekomstmuziek.

karl van den broeck

Het paars-groene regeerakkoord repte met geen woord over defensie. Het leger verkeerde nochtans in een enorme crisis. In 1993 had Leo Delcroix de dienstplicht opgeschort en het budget bevroren op 100 miljard toenmalige Belgische franken. Tegelijk stuurde hij jaarlijks zo'n vijf- tot zesduizend blauwhelmen naar Kroatië, Rwanda, Somalië of Bosnië. Door het verdwijnen van de miliciens werd de leeftijdspiramide danig scheefgetrokken. Er moest gerekruteerd worden om het leger jong te houden en tegelijk moesten duizenden oudere soldaten afvloeien. Maar soldaten zijn ambtenaren en die krijg je niet zomaar weg. Het belangrijkste militaire materieel was bovendien aan vervanging toe: F16's, Leopard-tanks, C130's, mijnenvegers. Ze allemaal vervangen zou honderden miljarden franken kosten.

Voeg daarbij het trauma opgelopen bij desastreuze operaties in Somalië en Rwanda en het vreemde Balkansyndroom, waarbij honderden soldaten allerlei ziektesymptomen vertoonden die wel eens zouden kunnen samenhangen met hun buitenlandse missies. "U hebt er geen idee van in welke belabberde staat dit bedrijf zich bevond", zei Flahaut zaterdag nog in een krant.

De PS-minister bleef het eerste jaar echt onzichtbaar. In december 2000 nam hij een valste start op het publieke forum. Hij liet weten dat er snel een beslissing moest komen over de aankoop van de zogenaamde Joint Strike Fighter, de opvolger van de F16. Kersvers SP-voorzitter Patrick Janssens zag zijn kans om zich als de nieuwe Karel Van Miert te profileren en dreigde met een crisis als de regering groen licht zou geven voor de aankoop (die 100 miljard frank zou kosten). De groenen kozen de kant van de socialisten en de liberalen bleken verdeeld. Verhofstadt wilde geen beslissing over toekomstige legeraankopen voor dat er een globale visie voor het leger op papier stond. De aankoop werd op de lange baan geschoven en Flahaut mocht aan zijn echte huiswerk beginnen.

Stafchef Herteleer stelde de politiek voor de keuze: het budget met 10 miljard frank verhogen of 6.000 militairen op straat zetten. Uiteindelijk moest Herteleer toezien hoe zijn voorzet staalhard werd binnengekopt door de politiek, maar dan wel in het verkeerde doel. Het leger werd ingekrompen (tot 39.500 manschappen in 2015) en het budget ging niet omhoog. Wel kwam er een eenmalige sociale enveloppe van zo'n 5 miljard frank gespreid over vier jaar om oudere soldaten te laten afvloeien. De recentste cijfers zijn gunstig: het leger verjongt (en vervrouwelijkt). 'Gelukkig' heeft Flahaut de conjunctuur mee. Hoe hoger de werkloosheid, hoe meer jongeren een baan in het leger willen proberen.

Inzake legeraankopen koos paars-groen voor 'vredelievende' systemen: A400M-transportvliegtuigen, een groot transportschip, transporthelikopters en snelle pantsers voor troepentransport. Geen F16's, geen nieuwe tanks en geen Trigat-antitankraketten. Voortaan geeft het leger voorrang aan de vrede; het werd meteen het nieuwe motto van de krijgsmacht. Stafchef Herteleer ging op 1 januari verbitterd met pensioen. In zijn afscheidsinterview liet hij zich ontvallen dat onze soldaten niet te motiveren zijn om in Afghanistan mee te vechten met de Amerikanen. Het leverde hem een spreekverbod op zijn laatste werkdag op. De opvolger van Herteleer, luchtmachtgeneraal Van Daele, gaf tot op heden nog geen enkel interview.

De generaals herstellen duidelijk nog van de opdoffer die ze te verwerken kregen. Flahaut ontnam het leger niet alleen zijn "vernietigende vuurkracht", hij bracht de marine, de land- en luchtmacht en de medische dienst onder in één overkoepelende structuur. Dat betekent minder generaals en veel meer efficiëntie en transparantie. Zo liet Flahaut zich vorige week op een persconferentie nog ontvallen dat de legeraankopen nu veel goedkoper worden, omdat de evenwichten tussen de machten niet meer moeten worden gerespecteerd.

Flahaut won ook de 'gewone' soldaat voor zich: hij sloot voor het eerst in de geschiedenis een CAO met de vakbonden. De loonkloof tussen militairen en bijvoorbeeld politiemensen werd er alvast een beetje kleiner door. Ondertussen blijven Belgen actief in Kosovo, Macedonië en Afghanistan. Niet in Kongo. Dat mag niet meer van de Rwanda-commissie. Wel werd een akkoord met Benin gesloten. Wij leiden hun soldaten op en in geval van nood hebben we een uitvalsbasis in de buurt van Kinshasa. Slim van Flahaut. Flahaut wilde laten zien dat het leger zijn geld waard is. Zijn analyse is simpel: er zijn permanent zo'n duizend soldaten in het buitenland, maar wat doen die andere 42.000 soldaten en burgers ondertussen? De minister gooide de poorten van de kazernes open: zwembaden en sporthallen mogen voortaan gebruikt worden door burgers. Na de aardbevingen in Turkije richtte Flahaut (samen met ministers Duquesne en Michel en staatssecretaris Boutmans) B-Fast op: een snel interventieteam dat overal ter wereld kan worden ingezet bij natuurrampen en dat al veel lof oogstte. Ook in eigen land springt het leger bij: zo kwamen soldaten meehelpen om de olie van de Tricolor op te ruimen of om zandzakjes te stapelen in overstroomde woonwijken.

Een samenwerkingsakkoord met Binnenlandse Zaken moet het leger nog veel meer niet-militaire taken geven. Flahaut balanceert soms op de rand van het aanvaardbare. Zo laat hij het leger ook 'helpen' bij sportmanifestaties en buurtfeesten. Dat leverde hem vorige maand een virulent artikel op in NRC Handelsblad. Flahaut werd ervan beschuldigd het leger te gebruiken om in zijn eigen electorale achtertuin stemmen te ronselen. "Ik wist vooraf dat mensen binnen het leger alles wat ik deed zouden controleren", zei hij zaterdag nog. "Een socialist op defensie. Een Waal dan nog wel. Dat moest tot oneigenlijk gebruik van het militair apparaat leiden." De allusie op de Agusta-affaire is duidelijk. Het moet gezegd dat Flahaut inzake legeraankopen op weinig foutjes te betrappen is. Niet dat de dossiers vooruitgang boeken, ze zitten haast allemaal geblokkeerd. Maar dat bewijst volgens insiders precies dat Flahaut niet ingrijpt.

Vorige week hield Flahaut een pleidooi voor een Europees wapenagentschap dat de aankopen van het toekomstige Europese leger moet coördineren. België zou een aparte budgetlijn moeten openen voor alle uitgaven die niet strikt nationaal zijn. Op die manier kan het defensiebudget wél worden verhoogd.

Op die persconferentie deed hij ook voor het eerst zijn verborgen agenda open. Als de Europese landen hun wapensystemen voortaan in Europa zullen kopen, dan is dat goed nieuws voor de Europese en dus ook de Waalse wapenindustrie. De weigering om in het Joint Strike Fighter-programma te stappen zou wel eens meer met dit soort overwegingen dan met een pacifistische reflex van de liberalen en de PS te maken kunnen hebben. Als Flahaut, Verhofstadt en Michel het menen met hun pleidooi voor een sterk Europees leger, dan moet het Belgische defensiebudget fiks verhoogd worden. Een gidsland moet het voorbeeld geven, nietwaar? Het betekent meteen ook het einde van de droom van een Europese vredeseconomie en de start van een nieuwe wapenwedloop, dit keer tussen Navo-partners.

Als paars-groen er nog een regeerperiode bij wil doen, is het misschien geen slecht idee om vooraf toch een half uurtje over het leger te praten voor dat het regeerakkoord ondertekend wordt. Tijdbommen dienen tijdig onschadelijk gemaakt te worden. Als de Europese landen hun wapensystemen voortaan in Europa zullen kopen, dan is dat goed nieuws voor de Europese en dus ook de Waalse wapenindustrie

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234