Zaterdag 03/12/2022

AnalyseEnergie

De vraag hóé Europa dan precies gas moet besparen, klinkt steeds luider

Ests minister van Economie en Infrastructuur Riina Sikkut (derde van links), Luxemburgs energieminister Claude Turmes (rechts) en vicevoorzitter van de Europese Commissie Frans Timmermans op de top in Brussel. Beeld Anadolu Agency via Getty Images
Ests minister van Economie en Infrastructuur Riina Sikkut (derde van links), Luxemburgs energieminister Claude Turmes (rechts) en vicevoorzitter van de Europese Commissie Frans Timmermans op de top in Brussel.Beeld Anadolu Agency via Getty Images

De Europese lidstaten gaan hun gezamenlijke gasverbruik met 15 procent verminderen. Maar het akkoord bevat zoveel uitzonderingen dat ook in Europese kringen luidop de vraag gesteld wordt: hoe dan?

Stavros Kelepouris

Wat werd aangekondigd als een taaie onderhandelingsvergadering, leverde dinsdag verrassend snel een akkoord op. Er moest nu eenmaal iets gebeuren - die boodschap was erg duidelijk na het nieuws dat de Russische gasleveringen alweer verminderd werden. Al tegen de middag was de deal in kannen en kruiken: de Europese lidstaten gaan samen 15 procent minder gas verbruiken in de komende maanden. Eerst vrijwillig, maar mogelijk verplicht als zich een acute noodsituatie aandient.

De eensgezindheid onder de lidstaten moest wel afgekocht worden met een lange reeks uitzonderingen en tegemoetkomingen. Landen die niet aangesloten zijn op het Europese gasnetwerk - zoals de eilanden Ierland, Malta en Cyprus - zijn vrijgesteld van een eventuele verplichting. Ook landen als Spanje en Portugal, die slechts beperkt verbonden zijn met het Europese netwerk, kunnen een uitzondering krijgen: wat zij aan gas besparen, kan toch niet makkelijk naar andere landen gaan.

De Baltische staten krijgen eveneens een soepeler regime, omdat zij afhankelijk zijn van het Russische elektriciteitsnet. Ons land heeft een speciale status omdat België met zijn lng-terminals erg belangrijk is voor de doorvoer van gas naar andere lidstaten. Er zijn ook uitzonderingen voor landen die kunnen aantonen dat ze hun gasvoorraden meer hebben bijgevuld dan Europa vraagt, of landen waar vitale sectoren absoluut gas nodig hebben.

Lees ook

‘Vandaag sturen we Poetin een stevige boodschap’: gasoorlog tussen Europa en Rusland bereikt nieuw hoogtepunt

Live - Nieuwe zware Duitse precisiewapens aangekomen in Oekraïne: extra raketlanceerders en pantserhouwitsers

Geen stok

Zijn er eigenlijk landen die géén uitzondering wisten te bekomen, vroegen de journalisten zich naderhand af bij de voorstelling van het akkoord. Een antwoord kwam er niet. Wel werd toegegeven dat er niet gepraat was over sancties. Als landen hun gasverbruik niet terugschroeven, heeft Europa dus vooralsnog geen stok achter de deur.

De scepsis blijft daarmee erg groot. Als er toch een verplichting komt maar heel wat landen minder moeten beknibbelen dan 15 procent, wat betekent dat dan voor de andere lidstaten? De Europese notabelen klopten zich op de borst dat de deal een duidelijk signaal is aan Poetin. Maar wat blijft er nog overeind van het akkoord als zoveel landen uitzonderingen krijgen? Komt Europa de winter dan wel door zonder Russisch gas?

De bruinkoolcentrale van Neurath in Duitsland. Beeld ANP / EPA
De bruinkoolcentrale van Neurath in Duitsland.Beeld ANP / EPA

Hoogleraar Hendrik Vos (UGent), gespecialiseerd in Europese politiek, houdt een slag om de arm. “Wat dinsdag overeengekomen werd, is zeker niet betekenisloos. Dat iedereen - met uitzondering van Hongarije, dat echt een paria aan het worden is - toezegt om te delen in de pijn, toont dat de sense of urgency er echt is. Poetin had bij het begin van de oorlog gedacht dat de lidstaten binnen de kortste keren ruziënd over de straatstenen zouden rollen. Dat blijkt toch even anders te zijn.

“Wat op de achtergrond wel meespeelt: veel zuidelijke landen zagen hier ook een kans om Duitsland, dat erg afhankelijk is van het Russisch gas, een signaal te sturen . Zij kregen tijdens de eurocrisis te horen dat ze jarenlang de verkeerde beslissingen hadden genomen en dan maar op de blaren moesten zitten, maar nu zijn de rollen omgekeerd. Maar uiteindelijk gingen ook de zuidelijke landen akkoord. Zij beseffen ook wel dat een recessie in Duitsland of op het hele Europese continent geen goed nieuws is.”

Bovendien markeert de deal volgens Vos een nieuwe fase in de verstandhouding tussen Rusland en Europa. Tot nog toe had Europa met lange tanden aanvaard dat het nog wel even zaakjes zou moeten doen met het Kremlin. Een boycot van gas en olie bleef daarom uit, ook al besefte Europa dat het zo de oorlog tegen Oekraïne mee financierde. Intussen is er steeds meer het besef dat met deze Poetin niet te werken valt.

null Beeld AFP
Beeld AFP

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234