Woensdag 23/06/2021

De voorzitter ploegt voort

Vanavond houdt Patrick Janssens zijn eerste 1-meitoespraak, in Sint-Truiden. Janssens staat voor een niet-traditioneel SP-voorzitterschap. Zoiets biedt voordelen maar ook nadelen. Het maakt hem erg kwetsbaar.

Afgelopen dinsdag deed hij het weer. Tijdens een debat in Leuven vertelde Janssens dat hij de functie van 1 mei wilde herdenken. Het feest van de arbeid met zijn traditionele optochten en krachtige speeches was aan een opknapbeurt toe. Heel wat socialisten schrikken bij zoveel 'godslastering'. Zelfs de grootste verdedigers van de SP-voorzitter krijgen dan trillende benen. Zij begrijpen best waar de voorzitter naar toe wil. Tenslotte heeft hij de grondige modernisering van de partij als kernopdracht. Maar wat eerbied en begrip voor de klassieke, haast rituele geplogenheden van de beweging kan geen kwaad. Tenslotte zijn het de SP-leden, niet de potentiële kiezers, die de voorzitter kiezen. En je moet het je critici ook niet te gemakkelijk maken.

Patrick Janssens heeft als SP-voorzitter heeft geen al te beste weken achter de rug. Een vernietigend stuk in het weekblad Knack, een tegenvallende peiling in hetzelfde blad (hoewel iedereen zich laatdunkend uitlaat over de betrouwbaarheid van de enquête) en een wat ongeduldige, soms morrende achterban zijn hiervoor verantwoordelijk. Het weinig traditioneel parcours dat zijn voorzitterschap voorafging maakt hem inderdaad kwetsbaar. Zijn onconventionele aanpak mag dan voordelen hebben, ze biedt ook nadelen. Resten verder een zwaar gehavende partij en een tegenzittend politiek klimaat. Met een van zelfvertrouwen blakende liberalen en groenen die rekenen op een wondere vermenigvuldiging der stemmen kan het niet anders of de SP - en in mindere mate de CVP - moet het gelag betalen. Meteen lijkt het of Janssens voert geen klop uit en zijn werkwijze stevent af op een grandioze mislukking. In een zenuwachtig medialandschap waar je even snel wordt opgehemeld als neergesabeld, is de rekening dan gauw gemaakt.

Johan Vande Lanotte en Steve Stevaert gingen tijdens de grote vakantie op zoek naar iemand die met een frisse kijk tegen de partij aan kon kijken. Die queeste leverde Janssens op. Hij mocht dan al SP-lid zijn, de voormalige reclameman was niet politiek actief. Meteen kan hij niet terugvallen op netwerken die hem steunen wanneer het een beetje tegen zit. Natuurlijk, de Antwerpenaar behoudt de onvoorwaardelijke steun van de echte partijtop. Stevaert, Vande Lanotte en Frank Vandenbroucke (die drie noemen zich samen met PJ trouwens "de teletubbies", BBR) maar een partij is oneindig veel meer dan het hoofdkwartier aan de Keizerslaan. Dat zo'n gebrek aan netwerken ook voordelen biedt, bewijst de situatie in Antwerpen. "Daar heeft Janssens al meer gepresteerd dan zijn voorganger Louis Tobback. Hij slaagde er in om een vernieuwende lijst voor de gemeenteraadsverkiezingen op te stellen", zegt Vlaams minister Renaat Landuyt. De voorzitter was immers aan niemand verantwoording verschuldigd. Meteen kregen de bleke en traditionele SP-schepenen Paul De Loose en Gilbert Verstraelen de bons.

Nog een handicap. Tijdens zijn eerste zes maanden als voorzitter heeft Janssens begrepen dat zijn (logische) afwezigheid in het parlement hem meer parten speelt dan hem lief is. Vandaar de constructie om het mandaat van Kathy Lindekens als gecoöpteerd senator over te nemen wanneer Lindekens zelf in het najaar schepen kan worden in Antwerpen. Het moet Janssens de broodnodige contacten met de SP-parlementsleden opleveren. Ook kan het zijn inzicht in parlementaire processen verscherpen. Maar ook dit verhaal heeft een keerzijde. Misschien had de SP geen behoefte aan iemand die enkel de klassieke parlementaire paden bewandelde. Janssens' vaststelling dat de fracties dringend tot een meer geïntegreerde aanpak moeten komen in plaats van als los zand met elkaar om te gaan, kon alvast tellen. Dat hadden ze nu nog nooit gehoord.

Maar bovenal schept zijn attitude verwarring. Fractieleider Dirk Van der Maelen in de Kamer is voorzitter van een traditionele afdeling. "Toe de voorzitter langskwam, schrokken de leden zich een hoedje. Janssens gaf hen het woord. Dat waren ze echt niet gewoon." Landuyt schetst het treffender. "Vroeger was de voorzitter de architect, de leden waren de metsers. Nu mag iedereen meedenken." Voor een partij die een "verpletterende voorzitter" à la Louis Tobback gewoon is, vraagt zoiets op zijn minst om een aanpassing. Meteen steken verhalen de kop op als zou Janssens geen visie hebben, dat zijn inhoud erg beperkt is (zoiets hoor je over reclamejongens wel meer) en dat hij met zijn kop te weinig op televisie komt om eens te zeggen hoe het allemaal moet. Maar de voorzitter is niet te vermurwen. Dan had men maar iemand anders moeten nemen, zegt hij. En Landuyt geeft hem gelijk. "Door te praten met de leden, tenslotte ons belangrijkste kapitaal, kan hij een goede verwoording vinden voor ons toekomstcontract. Dat was misschien allemaal wat te intellectueel en boven de hoofden van militanten en kiezers gesteld."

De harde manier waarop het Agustaschandaal en de verkiezingsnederlaag het partijapparaat hebben aangetast, vormen in elk geval een goede voedingsbodem voor de negatieve tamtam rond de voorzitter. De SP is een bedrijf in moeilijkheden dat volop wordt gereorganiseerd. Heel wat mensen werden ontslagen of voelen zich door de vernieuwde aanpak bedreigd. Voor de ene gaat het allemaal te snel, voor de andere de traag. Die vertwijfeling ent zich ook op de diverse militanten. Zij geven PJ vooralsnog krediet. De goede oude tijd is definitief voorbij, dat beseffen ze, maar de nieuwe tijd is nog niet aangebroken. En in oktober zijn er die gemeenteraadsverkiezingen. Heel wat mandatarissen vrezen een slechte uitslag. Dan is het makkelijk om die arme Janssens gauw de schuld te geven. Dat de voorzitter in zekere zin enkel verantwoordelijk kan worden gesteld voor zijn eigen uitslag in Antwerpen doet daar niks van af. Landuyt: "We moeten niet schieten op de voorzitter, we moeten schieten op onze geschiedenis."

Janssens heeft goed begrepen dat het bij elkaar houden van het militantenkader een primordiale opdracht is. Geen dag gaat voorbij of hij aanhoort ergens in het Vlaamse land de diverse grieven en verzuchtingen. Ondertussen moeten de drie ministers maar het SP-project vertolken, waarbij Frank de basis legt, Steve het eenvoudig kan uitleggen en Johan overal de verbanden legt. Het succes in de regering zorgt trouwens voor een verknipt gevoel. De socialisten kunnen op 1 mei met een mooi palmares uitpakken: de verhoging van de bestaansminima, de minimumlonen en de laagste pensioenen, een inkomensgarantie voor gepensioneerden, meer geld voor de chronisch zieken... Het is ten tijde van Dehaene ooit anders geweest. Nu moet men er nog in slagen om dat enthousiasme op een goede manier naar de aangeslagen leden over te brengen.

Dit weekend is daarvoor een uitstekende gelegenheid. Stilaan begrijpt de partij dat dat gedoe over de actieve welvaartsstaat ook nadelen inhoudt. Niet alleen heeft eerste minister en liberaal Guy Verhofstadt zich het vaderschap van deze term toegeëigend, bovendien is het best een abstract verhaal dat enkel een handvol intellectuelen beroert. "In een restaurant bestel je geen recepten maar gerechten", merkt Stevaert veelbetekenend op. In mensentaal, het kan geen kwaad om de mensen gewoon uit te leggen dat ze op het einde van de maand meer verdienen. Of dat ze in de toekomst op een betere manier werk en gezin via allerlei scenario's kunnen combineren. En dat zoiets in de eerste plaats een rode verdienste is, geen groene, of godbetert, een paarse.

Meteen groeit bij de parlementaire fracties de overtuiging dat er in de toekomst wat meer risico's moeten worden genomen. Die fracties hebben nu eenmaal een lijdzame traditie, niet moeilijk met voorzitters of ministers die in hun plaats dachten. Zeker met een regering waarbij groen en blauw makkelijk met elkaar in de clinch gaan met rood als scherprechter/verzoener wil een gebrek aan profiel wel eens vervelend zijn. "De SP is de maïzena van deze regering", pleegt woordvoerder Philippe De Coene te zeggen. "Het nadeel is dat je de maïzena in de saus nooit proeft." Van der Maelen: "We moeten ons strijdbaarder tonen." De hervorming van de fiscaliteit in het najaar wordt zo een mooie vuurproef. VLD-voorzitter Karel De Gucht belooft iedereen een lineaire korting van 10 procent. Aan de SP om er voor te zorgen dat kleine verdieners na zo'n operatie relatief meer op zak kunnen houden dan veelverdieners.

De figuur van Janssens wordt door zijn verdedigers graag vergeleken met Karel Van Miert. Tijdens zijn eerste jaren als voorzitter kreeg die ook serieus de wind van voren. Pas na een aantal verwezenlijkingen werd deze Kempenzoon met katholieke roots helemaal in de armen gesloten. Vandenbroucke kreeg het ook zwaar te verduren. Tijden het congres van zijn herverkiezing in 1993 was er haast niemand die nog naar zijn dankwoord bleef luisteren. Janssens heeft met andere woorden gelijk als hij stelt dat het allemaal nog veel erger kan.

De voorzitter wil de nodige tijd nemen. De eerste afrekening komt er tijdens de parlementsverkiezingen van 2003, pas in 2010 moet de partij goed zijn voor 24 procent. Hij wil vooruit kijken, niet achteruit. Toch zal hij vroeg of laat met die inhoudelijke vernieuwing, dat hertaalde toekomstcongres, voor de dag moeten komen. Het is goed om naar iedereen te luisteren maar soms moet een organisatie haar leden duidelijk maken wie echt de baas is. In deze mediamaatschappij zal hij bovendien de roep om een meer prominente aanwezigheid maar moeilijk van zich kunnen afslaan. En wellicht moet hij intern wat beter uitleggen hoe hij te werk wil gaan.

Uiteindelijk moeten er stemmen worden teruggewonnen. Het zou goed zijn mocht dit al dit najaar kunnen. En natuurlijk is de inhoud belangrijker dan de vorm. Maar als communicatiedeskundige weet Janssens dat een nieuwe verpakking wonderen kan doen. Daarom circuleert al een noodscenario. Valt het in oktober tegen, dan moet ook de partijnaam er aan geloven. Want als de liberalen met succes een nieuwe partij konden oprichten, waarom de socialisten dan niet?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234