Woensdag 12/05/2021

De voordeur of de achterdeur

Moet België zijn arbeidsmarkt eens en voorgoed openstellen voor de Poolse poetsvrouw en de Litouwse fruitplukker? Ja, zegt de VLD. Nee, zegt de sp.a. En toch zullen de federale coalitiepartners het binnenkort - vóór mei 2006 - eens moeten raken.

Op 1 mei 2006 verstrijkt de overgangsperiode die de instroom van werknemers uit de nieuwe EU-lidstaten aan strikte regels onderwierp. De regering kan die periode met nog eens drie jaar verlengen, maar moet daarvoor wel een beslissing nemen. De verdeeldheid is echter zo groot dat premier Verhofstadt de discussie vooruitschuift naar begin volgend jaar. Tegen dan moet de Hoge Raad voor de Werkgelegenheid een studie klaar hebben over de impact van het vrij verkeer van werknemers op de Belgische arbeidsmarkt.

Grote ideologische verschillen zijn er nochtans niet. Op 1 mei 2009 moeten de grenzen sowieso open. Dat het er ooit moet van komen, is dus geen twistpunt. Bovendien is iedereen het erover eens dat het opengooien van de grenzen niet mag leiden tot sociale dumping. De liberalen zitten daar op precies dezelfde lijn als de socialisten en de vakbonden. Wie in ons land komt werken, moet dezelfde loonvoorwaarden en sociale bescherming genieten als een Belgische werknemer. Dat is niet alleen goed voor de Oost-Europese werknemers en voor de welvaart in hun landen van herkomst, maar ook voor de Belgische arbeider. Want, zo bleek recentelijk nog uit de heisa over de tewerkstelling van een aantal Poolse interimkrachten in het Schotense vleesbedrijf Struik Foods, als Polen hier tegen een lager loon werken, pakken ze jobs af van onze werknemers. Als die oneerlijke concurrentie wegvalt, zullen werkgevers alleen een beroep doen op Oost-Europeanen voor jobs die echt niet ingevuld raken.

Volgens de VLD kan dat doel alleen gerealiseerd worden door de grenzen open te stellen. De overgangsmaatregelen werken niet, zegt de partij, want in de praktijk zijn de Polen hier al. Via schimmige constructies, vaak op het randje van de illegaliteit, werken ze hier in omstandigheden die ver onder de Belgische maatstaven liggen. Alleen een doorzichtige arbeidsmigratie kan die misbruiken tegengaan, vinden de liberalen. De voordeur openzetten om de druk op de achterpoortjes te verlichten en ze op termijn te kunnen sluiten, is de boodschap. De VLD staat overigens niet alleen met die opvatting. Spirit, kartelpartner van de sp.a, wil de grenzen op 1 mei open. Ze gesloten houden, zal de problemen alleen maar vergroten, vindt voorzitter Geert Lambert. Ook sp.a-europarlementslid Mia De Vits pleitte al voor dat scenario.

Maar haar partij volgt niet. Voor de sp.a moeten de achterpoortjes eerst op slot, en zwaar worden bewaakt, vooraleer de voordeur open kan. Het was Vlaams minister Frank Vandenbroucke die vorige week vooruit werd gestuurd om die boodschap wereldkundig te maken. De sp.a eist strikte begeleidende maatregelen, zoals een voorafgaande registratie van alle werknemers die ons land binnenkomen en een sluitende controle van de omstandigheden waarin ze werken, vooraleer de arbeidsmarkt kan worden opengesteld. Zo niet zet je de deur wagenwijd open voor nog meer misbruiken, vrezen de socialisten.

CD&V ondernam ondertussen een al te doorzichtige poging om de regeringspartijen uit verband te spelen. De partij zit op dezelfde lijn als de sp.a en biedt de socialisten een wisselmeerderheid aan, een aanbod dat door sp.a-voorzitter Vande Lanotte wordt weggelachen.

De tegengestelde standpunten in de regering zijn op zich niet onverzoenbaar, want eigenlijk vinden ook de liberalen dat de instroom van Oost-Europese werknemers goed moet begeleid worden. Het gaat vooral om de timing. De VLD houdt vast aan 1 mei als datum voor de definitieve openstelling van de arbeidsmarkt. De sp.a vraagt bijkomende maatregelen. Dus: als die maatregelen tegen 1 mei genomen worden, is er niets aan de hand. Maar daar zit net het probleem. De werking van de sociale inspectiediensten kan niet één, twee, drie worden verbeterd. Een uniform registratiesysteem invoeren vergt tijd. En dus wordt het moeilijk om 1 mei te halen.

Door een partijkopstuk de frontlinies in te sturen, geeft de sp.a aan dat het haar menens is. Bij de VLD zijn het tot nog toe mindere goden die het debat aangaan, met name kamerlid Annemie Turtelboom en Vlaams parlementslid Annick De Ridder. Toch lijken de liberalen eensgezinder dan de socialisten. Op het partijbureau van de sp.a was het voorzitter Johan Vande Lanotte die een strikte opstelling doorduwde, tegen de eigen europarlementsleden in. Die stellen zich solidair op met de Europese socialistische fractie, die er wel voor pleit de overgangsmaatregelen op te heffen. Zelfs Vandenbroucke zou twijfelen, zo wordt gefluisterd, al ontkent hij dat zelf ten stelligste. In het Vlaams parlement gaf hij wel aan dat hij open staat voor 'accentverschuivingen' op basis van het rapport van de Hoge Raad.

En toch geven socialistische ministers te kennen dat de partij in dit dossier beenhard zal zijn. Vanwaar die profilering? Door zich onverzoenlijk op te stellen, neemt de sp.a een duidelijke onderhandelingspositie in. Alleen door de druk op de ketel te houden, kunnen er harde garanties worden afgedwongen. En hoe hoger de lat ligt, des te meer zal het compromis in die richting gaan. Tegelijk biedt dit standpunt de sp.a de mogelijkheid om de vakbond nog eens te paaien, wat in de nasleep van het Generatiepact geen overbodige luxe is. Het ABVV moet nog een definitief standpunt bepalen, maar het gaat alleszins in de richting van wat de sp.a over het thema vertelt. En ten derde, zo beweren kwatongen binnen de partij, kijkt de eeuwige kwelduivel die Vlaams Belang heet, over de schouder mee. De angst dat extreem rechts garen spint bij een discussie waarin het VB een helder 'eigen jobs eerst'-standpunt inneemt, zou de beslissing van de partij hebben beïnvloed.

De liberalen rekenen er alvast op dat de sp.a zal bijdraaien en er een compromis wordt gevonden dat tegemoetkomt aan de socialistische eisen maar de overgangsmaatregelen wel op 1 mei opheft. De socialisten rekenen erop dat de VLD zal bijdraaien en op korte termijn zal inzien dat het toch beter is om onze arbeidsmarkt nog even af te schermen. Vandenbroucke benadrukt immers dat dat niet tot 2009 hoeft te duren, maar dat de overgangsmaatregelen en cours de route kunnen worden afgeschaft. Het zijn bovendien niet de arme arbeiders uit het voormalige Oostblok die onze economie nodig heeft, maar de kenniswerknemers uit de nieuwe Aziatische grootmachten en eventueel de VS. En voor hen heeft paars de toegang tot onze arbeidsmarkt recentelijk versoepeld.

Eigenlijk hoort de discussie niet over de Belgische economie te gaan, maar over de Europese. Alleen door onze arbeidsmarkt open te stellen voor alle Europeanen, krijgen de nieuwe lidstaten een echte kans om het oude Europa op economisch vlak bij te benen. De discussie gaat over het opkrikken van de welvaart in de nieuwe lidstaten. Dat kan alleen door hun economieën te integreren in de Europese, onder meer via een open arbeidsmarkt. De Europese welvaart exporteren naar het Oosten, was dat niet de bedoeling van de hele EU-uitbreiding?

De bestelde studie moet de angel uit het debat halen en een oordeel op basis van objectieve gegevens mogelijk maken. De Hoge Raad zal onder meer kijken naar de ervaringen van de landen die de werknemers van de nieuwe lidstaten al van bij hun toetreding in 2004 verwelkomen - Engeland, Ierland en Zweden, niet toevallig landen waar de actieve welvaartsstaat vooral op dat eerste luik focust en een job eigenlijk een vereiste is om overeind te blijven. Ook de ervaring met eerdere uitbreidingen van de Unie wordt onder de loep genomen. De meeste studies wijzen uit dat de economie alleen maar baat kan hebben bij een vrij verkeer van werknemers, terwijl het risico dat onze arbeidsmarkt overspoeld wordt door Oost-Europeanen veeleer klein is.

Maar ondertussen is het wel heel kort dag. Tegen de tijd dat de studie klaar is, is het februari. Aan Franstalige kant moet de PS zelfs nog overleggen over de houding die ze zal aannemen. Pas in maart verwacht Verhofstadt een standpunt van de sociale partners. Als er tegen mei begeleidende maatregelen moeten worden genomen, blijft er niet veel tijd meer over. Terwijl het al jaren duidelijk is dat het debat moest gevoerd worden, komt het nu pas op gang. Voor een land dat prat gaat op zijn Europese betrokkenheid is dat rijkelijk laat.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234