Zaterdag 19/06/2021

'De Vlaming is van een huisduif in een reisduif veranderd'

Karel De Meulemeester (74) is meer dan een ervaren gids, hij is de éminence grise van de Vlaamse reiswereld. Van 1962 tot 1992 stond hij aan de top van VTB-VAB en zag hij dat de Vlaming in de loop der jaren leerde reizen.

Door Sofie Vanden Bossche

BRUSSEL l Nochtans zit reizen hem niet in het bloed, zegt De Meulemeester. Zijn ware passie is het samenleven van verschillende culturen.

In zijn boek verheft Karel De Meulemeester het reisleiderschap tot een kunst. Van het gebruik van je stem tot een flinke portie discretie en diplomatie, het hoort er volgens hem allemaal bij. Hij haalt er zelfs filosoof Immanuel Kant bij om zijn visie op het reisleiderschap kracht bij te zetten. "Wat een merkwaardig leven had die man", zegt hij. "Hij verliet zijn geboortestad nooit, maar het liep storm voor zijn lessen toeristische aardrijkskunde en geografie."

De Meulemeester beschrijft in het eerste deel van zijn boek de vijf do's en don'ts voor een reisleider. Hij is daarin behoorlijk veeleisend, en treedt juist daardoor het beroep met veel respect tegemoet. "Het geeft zo'n meerwaarde aan je leven", vindt hij. "Je komt in de verste uithoeken van de wereld, maakt mensen gelukkig en het is enorm verrijkend voor jezelf."

De kennis en ervaring waarmee hij het beroep nog altijd uitoefent, komen natuurlijk niet uit het niets. In 1962 belandde Karel De Meulemeester bij VTB reizen - meteen op de directeursstoel - en zou er de volgende decennia een schat aan ervaring op doen. Of reizen hem in het bloed zit? "Neen, dat heeft niet veel met bloed te maken", zegt hij. "Wel met de ambitie en de hunker naar het samenleven van verschillende culturen. Daarom ben ik zo blij dat Orhan Pamuk de Nobelprijs literatuur kreeg. Hij is een van mijn grote voorbeelden. Want er is maar een oplossing voor de wereld: het samengroeien van culturen."

Het is De Meulemeesters credo, het voornaamste dat hij leerde uit veertig jaar reizen en werken, voornamelijk in het Midden-Oosten. "Ik noem het mijn drie ethische oordelen", legt hij uit. "Eén: blijf jezelf, bewaar je identiteit en zelfrespect. Chinezen of Syriërs vragen niet dat je je identiteit opgeeft, integendeel, dat zien ze als een zwakte. Twee: heb respect voor het andere en de andere. Beoordeel een andere cultuur niet vanuit je eigen cultuur. En drie: hou rekening met de maatschappelijke orde waarin je terecht komt. Wat lees ik in onze kranten? Syrië is een dictatuur, Pakistan is door en door islamitisch en Iran een sjiitische staat met een zot aan het hoofd. Die brutale oordelen zijn te simplistisch. Neem nu het geval van de Deense cartoons. Die hadden niets met vrije meningsuiting te maken, wel met het gebrek aan inzicht in een cultuur waarin men het opperwezen niet afbeeldt. Als je dat wel doet, en die dan nog eens belachelijk maakt, kwets je die cultuur in haar meest wezenlijke aspect."

Het is geen houding die hem enkel en alleen door economische belangen werd ingegeven. "Natuurlijk was dat de aanleiding, gaat het aanvankelijk om de louter commerciële vraag hoe je toeristen naar een bepaald land brengt", vertelt hij. "Maar het is wel mijn vak dat me de kans gegeven heeft om meer inzicht te krijgen en meer samenhorigheid te voelen. We hebben met de werkgroep Toerisme Midden-Oosten dingen bereikt waarmee je bij de toerist niet kunt uitpakken. Praktische dingen, die bijvoorbeeld het watertekort in Jordanië moeten opvangen. We hebben besloten om de stop uit het bad te halen in Jordaanse hotels, zodat je wel nog kunt douchen maar geen bad kunt nemen. Toeristen die erom vragen, krijgen uitleg, en als ze er dan nog op staan, krijgen ze de stop. Maar ik zat ook aan tafel met Hamas, met de moslimbroeders en met Hezbollah om garanties te krijgen dat toeristen niet aangevallen zouden worden. Ik zat aan tafel met Palestijnen én Israëli's. 'We willen zoveel mogelijk joden treffen', zeggen de Palestijnen dan, en dan begint de discussie natuurlijk. Maar wij kregen wel garanties zolang we ons maar niet op de vroegmarkten begaven of aan bushaltes gingen staan."

Waarschijnlijk gaan de meeste Vlamingen met een andere instelling op reis dan De Meulemeester. "80 procent van de Vlamingen wil op reis voor het dolce far niente", zegt De Meulemeester. "Dus ja, we gaan op reis om ons te ontspannen, maar anderzijds merk je toch ook dat reizen naar vreemde continenten in de lift zitten. De manier waarop een reisleider reizigers met andere culturen in contact brengt, mag het aspect van ontspanning niet tenietdoen. Je mag niet met een punthoofd naar huis gaan. Daarom spreek ik over 'ludicatieve' reizen. Je gaat niet om te leren, maar af en toe doen zich leerzame situaties voor. Als je bijvoorbeeld aan de praat raakt met de joodse gids over de manier waarop hij bidt, of met de journalist van de Jordaanse tv die aan dezelfde toog hangt."

In het begin van De Meulemeesters carrière was de Vlaming niet de reiziger die hij nu is. Hij zegt dat hij de Vlaming van een huisduif in een reisduif zag veranderen, dat de Vlaming leerde reizen. "Dat gebeurde voornamelijk door de democratisering van het reizen en door vorming", weet hij. "We hebben veel geïnvesteerd in onderwijs, en dat werpt zijn vruchten af. Maar we komen ook uit een bufferstaat. We zijn zo dikwijls bezet geweest. We zijn niet verrast door de verschillende kunstvormen die we tegenkomen in het buitenland, zoals Romaanse bouwkunst, want we kennen het allemaal van bij ons. En we zijn in geen tijd in Frankrijk, Nederland of Duitsland."

En de reiziger die de Vlaming nu is, is een gerespecteerde reiziger. "Onze toeristen zijn goede ambassadeurs", vindt De Meulemeester. "Ze gedragen zich en kijken op reis niet op een cent meer of minder, waardoor hoteliers ons overal graag zien komen. Al zegt de jonge generatie me dat onze goede reputatie wat negatief aan het evolueren is. Door de democratisering van het reizen willen veel mensen bijvoorbeeld naar China, maar gewoon om te kunnen zeggen dat ze er geweest zijn."

Karel De Meulemeester en Karel Peeters, Handleiding en tips voor reisleiders: de vijf wijze en de vijf dwaze maagden op reis, Integraal, Davidsfonds, ROC.

Karel De Meulemeester:

Vlamingen zijn goede ambassadeurs. Ze gedragen zich en kijken niet op een cent meer of minder

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234