Maandag 30/11/2020

Geweld VS

De vlaggen en standbeelden waarmee de VS haar burgeroorlog herbeleeft

Demonstranten in Charlottesville, Virginia.Beeld BarcroftImages

Het laatste conflict in de VS afgelopen zaterdag begon met een schietincident, een vlag en enkele standbeelden. Zijn de symbolen racistisch, of staan ze voor heldhaftige soldaten en vrijheid? Een overzicht.

Waarom worden standbeelden verwijderd in de VS?

De standbeelden dateren uit de Amerikaanse burgeroorlog (1861-1865), een periode waar het land streed tegen slavernij. De personen die worden afgebeeld zijn stuk voor stuk 'confederale symbolen'. En net daar is zoveel rond te doen. Blanke nationalisten beweren dat het belangrijke monumenten zijn en moeten worden geëerd. Tegenstanders zeggen dat ze racisme symboliseren en moeten verdwijnen uit het straatbeeld. Die tegengestelde connotatie zorgt voor ongenoegen bij een groot deel van de bevolking.

Het standbeeld van Robert E. Lee en Thomas J. Jackson werden verwijderd in Baltimore.Beeld AP

De verwijdering van een standbeeld in Charlottesville was de aanleiding voor de demonstratie van afgelopen zaterdag. Het stadsbestuur wilde het beeld weg van generaal Robert E. Lee uit de Amerikaanse burgeroorlog. Het standbeeld stond er sinds 1924 en stootte op veel protest bij blanke nationalisten die dit zagen als een regelrechte aanval op de geschiedenis. Daarop kwam dan een tegenbetoging.

Bij de rellen in Charlottesville viel een dode toen een wagen inreed op tegenbetogers. Er vielen ook tientallen gewonden. De beweging 'Unite the Right' die het stadje plots op zijn kop zette, bestond uit verschillende andere 'alt-right' organisaties. Er werden nazislogans gescandeerd en de Ku Klux Klan liet zich opmerken in witte gewaden.

Om hoeveel standbeelden gaat het?

Er staan vandaag zo'n 709 beelden van confederale symbolen in de VS. Zo ook standbeelden van soldaten uit de Amerikaanse burgeroorlog. Sinds april 2016 zijn negen beelden verwijderd. Na de rellen in Charlottesville hebben steden als Baltimore en New Orleans ook al standbeelden verwijderd. Andere steden zoals Washington en Lexington plannen om hetzelfde te doen. 

Volgens Amerikaans onderzoek zijn er zo'n 1.503 confederale symbolen in de VS en meer dan 100 scholen zijn vernoemd naar personen uit die periode. In Virginia zijn de meeste standbeelden te vinden (96), daarna volgen Georgia en North Carolina met elk 90 beelden. Hoelang die nog in het straatbeeld zullen blijven is niet duidelijk.

Demonstranten voor een standbeeld van Generaal Albert Pike uit de Amerikaanse burgeroorlog in Washington DC.Beeld AFP

Wat is de 'confederate flag'?

De 'confederate flag' of 'Stars and Bars' was de strijdvlag van de confederatie van zuidelijke staten en stamt ook uit de Amerikaanse burgeroorlog (1861-1865). Amerika was verdeeld in een noordelijk en zuidelijk deel. De noordelijke, federale Verenigde Staten waren hoofdzakelijk Republikeins en werden geleid door president Abraham Lincoln. De zuidelijke confederale staten, aangevoerd door president Davis waren democratisch. 

Beide regio's stonden lijnrecht tegenover elkaar, en niet alleen politiek. Het Republikeinse noorden wou de segregatie afschaffen, terwijl het Democratische zuiden voor de rassenscheiding was en fel gekant tegen een de-segregatie. Dat was niet alleen een zaak die kwam vanuit het noorden. Die laatsten waren toen al grotendeels industrieel georiënteerd en vertrouwden op hoogopgeleide arbeidskrachten, terwijl de zuidelijke staten vooral landbouwstaten waren die teerden op slaven voor hun katoenpluk. 

De confederate flag (op de achtergrond) werd overgenomen door de Klu Klux Klan voor een campagne tegen zwarten in de zuidelijke staten van de VS.Beeld Rex Features

Waarom wordt de vlag beschouwd als racistisch?

Voor velen is de vlag dus het symbool van het racistische zuiden waar de slavernij in die tijd hoogtij vierde. Later werd de vlag gebruikt door de Klu Klux Clan die ook bekend staat om racistisch geweld. De vlag is nog altijd niet uit het Amerikaanse straatbeeld verdwenen. Onder andere op bumperstickers, mouwen van jassen, T-shirts en riemgespen is die nog geregeld te zien. 

Voorstanders verdedigen zich met het argument dat de 'confederate flag' wordt misbruikt door racisten, maar vooral een symbool van het ideaal waar hun voorouders voor zijn gestorven. Tegenstanders beweren dat ze racisme symboliseert en moet verdwijnen uit het straatbeeld. Zo ook de internationale beweging Black Lives Matter (BLM). Voormalig president Obama liet zich soms uit over het verwijderen van de vlag in het openbaar. 

Waarom is de vlag net vandaag zo omstreden?

In 2015 verhitte de ‘confederate flag’ opnieuw de debatten. Tegenstanders wilden de vlag verwijderd zien op openbare plaatsen. Dat kwam doordat een blanke nationalist negen mensen met donkere huidskleur had vermoord in Charleston. De dader, Dylann Roof, verscheen op internet met de vlag en pistool. 

Na het incident ontstond een storm van kritiek. Veel Amerikanen vroegen zich af hoe het mogelijk was dat er mensen zijn die bleven denken dat in Charleston geen sprake was van een ouderwetse lynchpartij tegen zwarte Amerikanen. Na de recente incidenten in Charlottesville wordt weer fel gedebatteerd over de zin en onzin om de vlag te verwijderen. De vlag blijft tot op vandaag erkend in zes Amerikaanse staten. 

Dylann Roof, de Charleston-schutter, was op internet te zien met een confederate flag in zijn ene hand en een geweer in zijn andere.Beeld AP

Ook kunst en bumperborden waarin de zuidelijke vlag opduikt, zijn omstreden. Zo verwijderde een restaurant in Nashville een schilderij van een vrouw die een bikini droeg van de stof van de vlag. 

"Dat dit allemaal tegelijk gebeurt, laat zien dat er sinds kort fundamenteel iets is veranderd in dit land", zei politicoloog Kerry Haynie na het Charleston-incident aan de The New York Times. "Dat is verrassend, omdat deze roep al jaren klinkt. Er was blijkbaar een tragedie nodig om deze verandering daadwerkelijk in gang te zetten." Hetzelfde lijkt nu bij Charlottesville te gebeuren.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234