Zaterdag 08/05/2021

'De Vlaamse schilderkunst is seks, drugs en rock-'n-roll'

In het mooie kader van de Abbazia di San Gregorio in Venetië presenteert Jan Fabre een selectie van werken in glas en been die hij de voorbije veertig jaar maakte. De vertrouwde thema's zijn weer van de partij: het leven, de dood en België. 'Ik ben een dwerg in een land van reuzen.'

Jan Fabre is al voor de negende keer aanwezig op de Biënnale van Venetië. "Ik kan hier rondlopen en zeggen 'Kijk, in dat en in dat palazzo heb ik al geëxposeerd'", omschrijft Fabre hij zijn relatie met de stad. Die begon in 1984 met Fabres eerste tentoonstelling in het Belgische paviljoen. De ruimte in de Abbazia di San Gregorio biedt uitzicht op het Canal Grande voor hem en een tentoonstelling van de Britse kunstenaar Damien Hirst rechts. Wat vindt hij van de locatie? "Als je naar de tentoonstelling van Damien Hirst gaat kijken, dan zie je de glorificatie van de macht, van het geld en de economie. Zijn werk is British Empire, dat van mij gaat eerder over de stilte en de rust. Dit oude klooster is perfect, omdat mijn werk ook spiritueel is en over het leven en de dood gaat. Dit is een stille haven voor schoonheid."

Glass and Bone Sculptures biedt een overzicht van het werk in glas en been van een van Belgiës bekendste kunstenaars. Van de groene scarabee die Fabre dit jaar nog maakte, tot The Pacifier, een fopspeen gemaakt van beenderen en glasscherven, gecreëerd in 1977. "Voor mij is die 'tutter' de perfecte metafoor voor kunst", zegt Fabre. "Kunst is troostend, maar kan ook verwonden. Wat zeg ik: goede kunst moet je openrijten."

Een groot deel van deze sculpturen zijn gemaakt met beenderen van dieren en van mensen die hun lichaam aan de wetenschap geschonken hebben. Zou iemand uw lichaam ooit mogen gebruiken voor een kunstwerk?

Jan Fabre: "Nee, want ik heb werken gepland met mijn eigen lichaam na mijn dood. Die werken liggen vast, al kan ik er nu nog niet veel over zeggen."

Hoe kijkt u zelf naar de dood?

"Tja, jij wandelt ook rond met een skelet. De dood zit in onszelf, in ons lichaam."

Dat menselijk lichaam staat ook hier weer centraal.

"Mijn werk gaat al veertig jaar over het lichaam. Ik heb het bloed onderzocht, het sperma, de tranen, het skelet, de huid. En uiteindelijk ben ik bij het brein uitgekomen. Het brein is voor mij nog steeds terra incognita, omdat er nog zo veel over te ontdekken valt.

"Voor mijn tentoonstelling op de Biënnale van Venetië in 2011 maakte ik marmeren breinen. Ik haalde de inspiratie daarvoor bij Giacomo Rizzolatti, een wetenschapper die spiegelneuronen onderzoekt. Het is door die neuronen dat we imitatie, compassie en empathie kennen."

Wat is precies de relatie tussen wetenschap en kunst?

"Wat sommige kunstenaars en wetenschappers verbindt is de leap in the unknown. Je moet verbeelding hebben om iets te veronderstellen en het vervolgens te onderzoeken. Voor mij zijn wetenschappers helden. Ik heb al vaker met hen samengewerkt."

Een andere fascinatie van u is ons land, België. Deze zomer gaat de theatervoorstelling Belgium rules/Belgian rules in première, wat mogen we daarvan verwachten?

"Het is een kritische hommage aan mijn geliefde land, maar meer kan ik er nog niet over zeggen."

Wat fascineert u zo aan ons land?

"Die fascinatie is met de jaren alleen maar toegenomen. Weet je, ik ben op mijn 21ste naar New York vertrokken, omdat ik België te narrow-mindedvond. Maar het is door mijn relatie met Amerikaanse kunstenaars dat ik beseft heb dat ik uit een rijke cultuur kom.

"In België ben je als kunstenaar een dwerg onder reuzen. Kijk naar Rubens, Van Eyck, Van Dyck, Ensor: dat zijn allemaal grootmeesters, die me nog steeds inspireren. Dat zie je hier ook aan mijn werk. Bij ons gaat kunst namelijk altijd over de mens. Kijk naar Bruegel, dat is dansen en feesten. De grote Vlaamse schilderkunst, tot vandaag, gaat over seks, drugs and rock-'n-roll. En toch zie je bij ons ook altijd die thematiek van de dood, de memento mori, de Vlaamse vanitas."

Maar ik heb geen werken gezien over de actualiteit in ons land. Hebben de aanslagen geen effect gehad op u?

"Ik vind dat kunstenaars de actualiteit moeten surpasseren. Ik wil verder kijken, naar hoe de menselijke soort evolueert. Kunst moet niet enkel een spiegel zijn van de actualiteit. Voor mij toch niet."

Je kunt je er ook serieus aan verbranden. Zoals Ai Weiwei met de foto waarop hij poseert als het verdronken jongetje Alan Kurdi.

"Ja, Ai Weiwei maakt ook goede werken. Maar hij is soms te mediageil en daardoor slaat hij de bal af en toe mis. Hij is te veel bezig met zijn politiek imago, denk ik. Maar goed, ik wil geen werk maken over de refugees, omdat(zucht)iedereen dat doet. Ik ben een one man movement."

Toch staat er in deze tentoonstelling een kano gemaakt van stukjes beenderen, met handen als roeispanen. Ongetwijfeld een kritiek op ons koloniaal verleden, maar je kunt er ook een actuele draai aan geven en zeggen dat het over vluchtelingen gaat.

"Ja, maar dat werk heb ik gemaakt in 1991. Het is een kopie van een kano in het Afrikamuseum in Tervuren. Het is inderdaad opgenomen in deze tentoonstelling omdat het in de huidige context aan politieke kracht gewonnen heeft."

Uw werken krijgen dus een nieuwe betekenis voor u naarmate u ouder wordt. Wilt u met deze tentoonstelling de dialoog aangaan met uzelf?

"Uiteraard, ik lees een aantal werken op een totaal andere manier nu dan toen ik ze gemaakt heb. Ik kijk nu veel spiritueler en filosofischer naar mijn werk.

"Dat is ook de reden waarom ik graag interviews geef - ik heb er de voorbije dagen een veertigtal gegeven. Ik ondervraag daarbij telkens mezelf: waarom ben ik een kunstenaar? Waarover spreek ik? Waarom doe ik dit?"

Waarom doet u dit?

"Omdat ik nog steeds een verlangen heb om dingen te begrijpen die ik nu niet begrijp."

Dus u wordt interviews nooit beu?

"Nee, voor mij zijn interviews als jazzmuziek. Je moet goed voorbereid zijn om dan goed te kunnen improviseren. Zo gaat het ook als ik met andere kunstenaars spreek. Als ik Luc Tuymans 's nachts in Antwerpen tegenkom, is het een hele nacht jazz. (lacht)"

Jan Fabre. Glass and Bone Sculptures 1977-2017 opent op 13 mei in de Abbazia di San Gregorio in Venetië.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234