Vrijdag 10/07/2020

Vier vragenCoronacrisis

De Vlaamse coronacommissie gaat van start. Maar durft ze ook haar tanden tonen?

Commissievoorzitter Björn Rzoska.Beeld Photo News

Waarom hadden rusthuizen tijdens de coronacrisis te weinig zuurstoftoestellen? En hoe kon het zo lang duren voordat er mondmaskers waren? De vragen liggen op tafel in de Vlaamse coronacommissie, die vrijdag van start gaat. Maar kan ze ook echt haar tanden laten zien?

Wat staat er op het programma?

Nu de eerste piek van het coronavirus voorbij is, wil iedereen weten hoe het zover is kunnen komen. In Vlaanderen wordt vooral gekeken naar het drama in de woon-zorgcentra, waar drieduizend doden vielen.

Onderzoek van De Morgen toonde aan dat woon-zorgcentra al vroeg in de crisis aan de alarmbel trokken, maar aan hun lot werden overgelaten. Sommige hadden te weinig zuurstoftoestellen. Daarnaast kregen ze verwarrende richtlijnen. Zo hoefden personeelsleden aanvankelijk geen mondmaskers te dragen, en mochten ze blijven werken als ze ziektesymptomen en geen koorts hadden. Zo kon het virus zich verspreiden.

De eerstvolgende weken staan de bijeenkomsten van de commissie volledig in het teken van de rusthuiscrisis. De parlementsleden willen eind juli een tussentijds rapport presenteren, dat een antwoord geeft op twee cruciale vragen. Eén: wat is er fout gelopen? En twee: hoe kunnen we dat in de toekomst vermijden? “De timing van deze aanbevelingen is belangrijk, want we willen klaar zijn tegen wanneer er mogelijk een tweede golf uitbreekt”, zegt commissievoorzitter Björn Rzoska (Groen).

Na het zomerreces buigen de parlementsleden zich onder meer over de aanpak in de bijzondere jeugdhulp en de gehandicaptenzorg. Zo moesten ouders van kinderen met een beperking hun kind lange tijd thuis verzorgen. Ook de aanpak in het onderwijs komt aan bod, met de beslissing om de scholen te sluiten. Virologen plaatsen van in het begin vraagtekens bij die maatregel.

Nu ze het voorzitterschap in handen hebben, hopen de groenen ook nog enkele groene en sociale thema’s in de commissie te smokkelen. Daarbij denken ze onder meer aan de rol die het verlies aan biodiversiteit kan spelen in de uitbraak van dit soort pandemieën.

Wie komt er getuigen?

Eerst krijgen mensen uit de woon-zorgsector het woord, zoals werknemers, bewoners en directeurs. Zij mogen getuigen over hun ervaringen. Vrijdag is de hoofdrol weggelegd voor Stefan Walgraeve (Open Vld), de schepen uit Lokeren die in deze krant getuigde over het zuurstoftekort in het plaatselijke zorgbedrijf. “Sommige bewoners werden na een uur van het apparaat gehaald, zodat iemand anders zuurstof kon krijgen”, zei hij daar toen over. De getuigenis zal al meteen enkele pijnpunten blootleggen.

In de tweede fase komen wetenschappers en virologen aan het woord, zoals Erika Vlieghe, Marc Van Ranst en Herman Goossens. Aan de hand van hun getuigenissen wordt er toegewerkt naar de bijeenkomst op 24 juli, waarop minister van Welzijn Wouter Beke (CD&V) en de top van de administratie alle vragen zullen beantwoorden.

Waarom geen echte onderzoekscommissie?

Toen de coronacrisis nog volop door ons land raasde, pleitte onder meer CD&V-voorzitter Joachim Coens voor de oprichting van een onderzoekscommissie. Dat was nodig om na te gaan wat er allemaal fout was gelopen. Maar toen het eind mei zover was in het parlement, stemden de meerderheidspartijen N-VA, CD&V en Open Vld allemaal tegen de oprichting van zo’n onderzoekscommissie. In plaats daarvan werd er een zogenaamde evaluatiecommissie gevormd.

Het verschil is cruciaal, want een onderzoekscommissie heeft de bevoegdheden van een onderzoeksrechter, en kan dus bijvoorbeeld getuigen opvorderen en onder ede laten getuigen. De huidige commissie kan dat niet. “Maar dat wil niet zeggen dat we dingen gaan toedekken. Elk antwoord en elk document moet naar boven komen. Daar stel ik me persoonlijk voor garant”, zegt Rzoska.

Dat de commissie door de oppositie geleid wordt, bewijst volgens de meerderheid dat ze alle vrijheid krijgt om de zaak grondig uit te spitten. Als er documenten achtergehouden worden, of ernstige feiten worden blootgelegd, kan er nog altijd worden opgeschaald tot een onderzoekscommissie, klinkt het ook. Maar intussen schept ze wel het beeld dat ze minister Beke uit de wind probeert te zetten.

Welk resultaat mogen we verwachten?

In politieke kringen zijn alle ogen gericht op Wouter Beke. De meerderheid gaat er alles aan doen om hem de hand boven het hoofd te houden. Maar als er echt flagrante fouten bovenkomen, waarbij informatie bijvoorbeeld moedwillig onder de mat werd geveegd, bestaat de kans dat de CD&V-minister toch in nauwe schoentjes terechtkomt. “In dat geval zullen we niet aarzelen om zijn ontslag te eisen”, klinkt het binnen de oppositie. Beke heeft beloofd om absolute transparantie te bieden.

Om een gelijkaardig drama in de toekomst te vermijden, zal de commissie aanbevelingen formuleren. Maar hoe efficiënt dat verloopt, zal nog moeten blijken nu het federale parlement ook een eigen coronacommissie heeft opgericht. De kans bestaat dat het onderzoek even hard bemoeilijkt zal worden door de versnippering van bevoegdheden als de corona-aanpak zelf. “Het eerste wat ik zal doen, is mijn collega-voorzitter bellen om te vermijden dat we elkaar voor de voeten lopen”, zegt Rzoska. “Misschien kunnen we samenwerken.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234