Vrijdag 02/12/2022

De vileine fabels van David Sedaris

David Sedaris (°1956) werd zo’n tien jaar geleden door Time uitgeroepen tot Humorist of the Year. Die eer viel deze Amerikaanse auteur van Griekse afkomst te beurt voor zijn hilarische dagboekfragmenten die hij op de nationale radiozenders en ook bij übertalkshowhost David Letterman komt voorlezen. Wereldwijd verkocht hij al 10 miljoen boeken. Menig Nederlands en Vlaams humorist noemt hem als inspiratiebron.

De bundels Naked (1997), Me Talk Pretty One Day (2000), Dress Your Family in Corduroy and Denim (2004) en When You Are Engulfed in Flames (2008) werden allemaal bestsellers. De Nederlandse uitgeverij Lebowski bracht enkele maanden geleden nog het felgesmaakte Van je familie moet je het hebben uit. Sedaris is een gezonde mix van Gerrit Komrij en Tom Lanoye. Hij verstaat de kunst om zichzelf bloot te geven en daarbij niets of niemand en zeker zichzelf niet te ontzien. Met Eekhrn zkt eekhrn gooit hij het over een andere boeg. Het gaat natuurlijk nog altijd over de kleinmenselijke kantjes, maar niet langer over eigen vriend, moeder of tante. Nee, de personages zijn dieren. Jean de La Fontaine, Willem die Madocke maecte (Van den Vos Reynaerde) en George Orwell (Animal Farm) bewezen eerder al dat dieren zich heerlijk lenen om de mensensoort eens stevig onder de loep te nemen. En zo kun je een kat toch een kat noemen (pun intended). “Elke gelijkenis met bestaande personen, levend of dood, is onbedoeld en berust op toeval.” En als je dat niet gelooft, maken we je wel iets anders wijs!

De oorspronkelijke Engelse titel Squirrel Seeks Chipmunk laat zich letterlijk vertalen als Gewone eekhoorn zoekt wangzakeekhoorn. Ga er maar aan staan als vertaler. Gelukkig koos vertaler Irving Pardoen consequent voor eenvoud zonder de belangrijke nuances uit het oog te verliezen. Immers, de ene dierenuitdrukking is de andere niet. Bulderlachen zul je met deze verhaaltjes niet doen. Nee, daarvoor zit er toch net te veel treurigheid en onbegrip in. Sedaris houdt ons een genadeloze spiegel voor. Eenzaamheid, vreemdelingenhaat, onbeschoftheid, jaloezie; ja, de mens is een eigenaardig beestje. De heerlijke tekeningen van Ian Falconer (die vaak de cover van The New Yorker vormgeeft), maar vooral Sedaris’ geniale gortdroge oneliners en licht sardonische toon maken Eekhrn zkt eekhrn tot een bijzonder aangenaam en mooi boekje. In fabels zit altijd wel een moraal. Sedaris is wel slim genoeg om niet in die val te trappen. Het menselijk falen wordt genadeloos blootgelegd zonder dat er met het vingertje wordt gezwaaid. Roald Dahl, maar dan vileiner.

Oké, soms kiest Sedaris voor de makkelijke weg. Zo laat hij een kat aan haar baviaankapper het belang van een lekker afgelikte anus uitleggen en zijn sommige grapjes wel heel voorspelbaar. Gelukkig zijn dat maar kleine smetjes. Het verhaal van de beer die zijn moeder heeft verloren, snijdt echt wel diep in het vlees. Hilarisch is dan weer het portret van de muis die een korenslang als huisdier neemt. “Ze had hem gered van een leven zonder haar liefde. Want wat voor een leven zou dat zijn geweest?” Om nog maar te zwijgen van de ooievaar die aan zijn moeder vraagt waar de kindertjes vandaan komen. En tussen de regels door komen de grote maatschappelijke issues van vandaag de dag aan bod: godsdienstfanatisme, vreemdelingenhaat, aids, seksualiteit (“Als ik bij de haan ben, vraag ik me weleens af hoe het zou zijn als hij, eh... zeg maar, geen haan was”) huwelijksbreuken, overspannen moeders... om er maar enkele op te noemen. “Weet je nog dat we het erover hadden dat papa vreemdging? Ik heb je verteld dat er goede en slechte minnaars zijn en dat je vader pathologisch achteloos omgaat met de behoeften van zijn partners. Ik zei dat jij niet bent verwekt tijdens een wederzijds orgasme en dat dat waarschijnlijk invloed heeft gehad op je inlevingsvermogen, weet je nog?”, ratelt moeder ooievaar tegen haar zoon.

Niet voor groot en klein

Vogels klagen over hun Spaanssprekende collega’s die nooit ofte nimmer moeite doen om Engels te leren; een pad, schildpad en eend schuiven eindeloos aan in een bureaucratische rij; een papegaai (!) springt wel heel frivool om met zijn taak als journalist; een eekhoornkoppel heeft elkaar niets meer te vertellen..., niets menselijks is deze dieren vreemd. En persoonlijk ben ik de eekhoorn bijzonder dankbaar om eens lekker tegen de schenen van de jazzliefhebbers aan te stampen: “Jazz was het vlees van een dood lichaam waar de maden uit kropen, het was het korstje op een ontstoken oog, het was een ander woord voor rituele zelfmoord. En zij had beweerd dat ze ervan hield!” Inderdaad, soms komt Hugo Matthysen om de hoek loeren. Dit is helemaal geen “klein bestiarium” zoals de ondertitel suggereert. Dit zijn ook geen fabels voor groot en klein. Dit is de mens, gefileerd en ontbeend. David Sedaris toont zich in Eekhrn zkt eekhrn een rasecht verteller. Hoe groter geest, hoe groter beest?

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234