Maandag 19/04/2021

De vierde macht op het witte doek

undefined

Edward R. Murrow (1908 - 1965)

Gespeeld door: David StrathairnFilm: Good Night, and Good LuckRegie: George ClooneyJaar: 2005

Zo’n vijf jaar geleden besliste George Clooney Hollywood een geweten te schoppen. In 2006 speelde hij de hoofdrol in Syriana, een grauw en aangrijpend verhaal over de wanpraktijken van oliegiganten, en een jaar eerder liet hij zijn magnum opus op de wereld los. Clooney, die een journalistieke opleiding genoot en de zoon is van een tv-verslaggever, schreef en regisseerde Good Night, and Good Luck, maar liet David Strathairn de hoofdrol van tv-journalist Edward R. Murrow vertolken. Als directeur voor Europa van de Amerikaanse omroep CBS was Murrow toevallig in Polen toen Adolf Hitler dat land bij Duitsland annexeerde. Hij reisde zo snel mogelijk naar Londen om van daaruit een ooggetuigenverslag op de radio te brengen over de annexatie. Toen hij in de jaren vijftig de overstap naar tv maakte, was hij in de VS een erg beroemde radiopresentator. Met een aantal stukken in zijn tv-programma See It Now viel Murrow senator Joe McCarthy aan, die in die tijd als een gek op communisten joeg. Clooney gebruikte het verhaal van de strijd tussen Murrow en McCarthy om tussen de regels door - met een film die zich in de jaren vijftig afspeelt, in zwart-wit gefilmd is en overgoten is met een jazzsoundtrack - een scherpe aanklacht te maken tegen ex-VS-president George W. Bush. Volgens Clooney sloot die onschuldigen zonder eerlijk proces op in Guantánamo zoals McCarthy deed met mensen van wie nog maar een licht vermoeden bestond dat ze communist waren.

Gespeeld door: Hayden ChristensenFilm:

Regie:

Jaar:

In 1996, in volle Dutrouxhetze, publiceerde de Nederlandse Volkskrant een stuk van de Vlaamse journalist Jan Haerynck over het Duitse meisje Nadja, dat werd ontvoerd in Eurodisney. De directie van het pretpark diende een klacht in, omdat het verhaal volgens hen niet klopte. De journalist en de krant wisten zich aanvankelijk te verdedigen. Tot een tv-ploeg van het programma Vermist op zoek ging naar de familie van het meisje, maar die niet vond. Geleidelijk aan werd duidelijk dat het artikel van a tot z verzonnen was. Schaamrood bij de Volkskrant, die nooit meer met Haeyrinck wilde werken. Al viel dat nog mee in vergelijking met wat het Amerikaanse weekblad The New Republic (TNR) twee jaar later moest toegeven. Toen bleek dat hun sterreporter Stephen Glass nogal veel fantasie had. In 1995 begon Glass als nieuwe wonderboy op de redactie van TNR. Nog geen jaar later gaf hoofdredacteur Martin Peretz toe dat zijn vrouw de stukken van Glass niet meer las, omdat ze die niet geloofwaardig vond. Toch bleef het blad de journalist verdedigen, zelfs toen de komende twee jaar tal van klachten kwamen van bedrijven of overheidsinstanties die in zijn artikels van wanpraktijken beticht werden, terwijl ze beweerden dat daar niets van klopte. In 1998 viel Glass door de mand, toen hij het artikel Hack Heaven publiceerde. Daarin vertelde hij het verhaal van een vijftienjarige die het computersysteem van een elektronicabedrijf had gekraakt en vervolgens het bedrijf chanteerde. Een journalist van Forbes ontdekte dat het bedrijf en alle personages uit het stuk niet bestonden. Toen de hoofdredactie van TNR zelf op zoek ging naar de getuigen schakelde Glass vrienden en familie in om zich voor te doen als directieleden van het bedrijf, maar ook dat lekte uit. Nadien ontdekte TNR dat 27 van de 41 verhalen die Glass geschreven had verzonnen waren. In de film Shattered Glass speelt Hayden Christensen, beter bekend als Anakin Skywalker uit Star Wars II en III, de rol van de voormalige sterreporter, die nadien de roman The Fabulist publiceerde, over een journalist die zijn verhalen verzon. Na zijn ontslag ging Glass rechten studeren. Hij werkt nu als advocaat.

Gespeeld door:

Film:

Regie:

Jaar:

In State of Play vertolkt Russell Crowe voor het eerst een journalist, maar hij kroop eerder al in de huid van een klokkenluider die een hele industrie onderuithaalt. In The Insider speelde Crowe Jeffrey S. Wigand, een ex-topman van een tabaksbedrijf die door journalist Lowell Bergman (Al Pacino) van overgehaald werd om zijn verhaal te vertellen op het razend populaire tv-programma 60 Minutes. De bonzen bij CBS hebben het nooit aangedurfd het het interview uit te zenden. Vanity Fair publiceerde het verhaal. Michael Mann pikte het op en maakte The Insider, waarna Bergman op een zwarte lijst gezet werd van mensen die nooit meer voor 60 Minutes mochten werken. Terwijl Bergman, een van de meest bekroonde Amerikaanse onderzoeksjournalisten, vijftig documentaires voor 60 Minutes had gemaakt, bijna alle ophefmakend. Nadien werkte hij aan verhalen voor het docuprogramma Frontline, die tegelijk in geschreven vorm in TheNew York Times verschenen. Voor reeksen over onder meer Amerika’s war on drugs, Al-Qaida en de energiecrisis in Californië won hij tal van prijzen. Vijf jaar terug kreeg hij een Pulitzer. Nu houdt hij zich vooral bezig met het opleiden van onderzoeksjournalisten aan de Berkeley Graduate School of Journalism.

Gespeeld door:

Film:

Regie:

Jaar:

Als de journalisten van de San Francisco Chronicle vandaag nog eens naar Zodiac kijken, dan kan het niet anders dan dat ze heimwee krijgen naar de jaren dat een seriemoordenaar anonieme brieven naar de krant schreef, waarin hij moorden opeiste en vroeg om geheime codes te publiceren. Momenteel zit Hearst Corporation, het bedrijf achter de krant, in moeilijke papieren, waardoor ze ermee dreigen de papieren versie op te geven, terwijl de beroemde krant in Zodiac nog werd geportretteerd als de journalistieke bakermat van San Francisco. De hoofdrol was weggelegd voor Jake Gyllenhaal, die een cartoonist op de redactie vertolkte die zich vastbeet in de zaak van de seriemoordenaar, die The Zodiac genoemd werd. Maar dat deed hij pas nadat journalist Paul Avery, gespeeld door Robert Downey Jr., was opgestapt bij de krant. Avery sukkelde met een drankprobleem, omdat hij jarenlang samen met inspecteur David Toschi (Mark Ruffalo) zocht naar de identiteit van de seriedoder, maar die niet kon vinden. Wanneer Avery hem in de krant uitschold, stuurde de Zodiac een brief gericht aan Avery, waarin hij schreef: ‘You are doomed.’ Daarna droegen bijna alle journalisten in San Francisco pins waarop stond ‘I am not Paul Avery’. Het hele scenario is gebaseerd op waargebeurde feiten en de identiteit van The Zodiac is nooit achterhaald. Avery heeft zich nadien wel nog herpakt, toen hij samen met een reporter van de Chronicle verslag uitbracht over de ontvoering van Patricia Hearst, dochter van mediagigant William R. Hearst, die nadien zelf banken ging overvallen, tot ze in 1975 werd gearresteerd. Avery schreef een boek over haar, waarna hij tot aan zijn pensioen aan de slag ging bij de San Francisco Examiner, de krant op dat moment nog in handen was van de familie Hearst en de grote concurrent was van de Chronicle.

Gespeeld door:

Film:

Regie:

Jaar:

All the President’s Men is de verfilming van het gelijknamige boek, dat het relaas vertelt van hoe Washington Post-reporters Woodward en Bernstein verslag uitbrachten van het Watergateschandaal. Hun deep throat, van wie pas vier jaar geleden bekend raakte dat het adjunct-FBI-directeur Mark Felt was, vertelde hen dat de top van de Republikeinse partij achter een inbraak in 1972 in het hoofdkzqrtier van de Democraten zat. In The Post beschreef het duo, met steun van hoofdredacteur Ben Bradlee en de uitgever, week na week hoe de partij gesprekken afluisterde, saboteerde, inbraken organiseerde en illegale fondsen opzette waarmee de saboteurs en inbrekers betaald moesten worden. Hun berichtgeving zou twee jaar later tot het aftreden van de Republikeinse president Richard Nixon leiden, toen bleek dat hij op de hoogte was van de praktijken, terwijl hij twee jaar lang het tegendeel had beweerd. Robert Redford, die zelf Bob Woodward vertolkte, kocht de filmrechten op het boek. Bernstein werd gespeeld door Dustin Hoffman. Bij een bezoek aan de opnamestudio stonden de journalisten van The Washington Post perplex dat hun eigen redactie tot in het kleinste detail was nagebouwd, inclusief de ingelijste foto’s van vrouw en kinderen op hun bureau.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234