Vrijdag 07/08/2020

De vervrouwelijking van de wereld

Boeiende studie over de gevolgen van het kleine verschil

door Griet Vandermassen

Helen Fisher De eerste sekse. Over de eigenschappen van vrouwen Uit het Engels vertaald door Marlou Gemmeke, Contact, Amsterdam/Antwerpen, 304 p., 1.400 frank.

Het feministische verschildenken lijkt met de toename van de wetenschappe-lijke kennis een steeds solidere fysiologische basis te krijgen. Vrouwen, zo ontdekt de wetenschap steeds meer, hebben inderdaad een anders gestructureerd stel hersens dan mannen. Daardoor denken ze op een subtiele manier anders en beschikken ze over andere voorkeuren en capaciteiten. Al zijn de overeenkomsten tussen de seksen veel groter dan de verschillen, die verschillen ontkennen heeft geen zin. Dat idee stuit, niet geheel onbegrijpelijk, nogal eens op weerstand. Vrouwen zijn immers vaak op grond van hun anders-zijn als minderwaardig beschouwd, en de angst heerst dat die opvatting nieuwe argumenten krijgt aangereikt als de aangeboren eigenschappen van de seksen worden erkend. Ook bestaat de vrees dat onze biologie ons van onze vrijheid zou beroven. Maar het tegendeel is waar: het zijn precies de hersenverbindingen waarmee we geboren worden die ons in staat stellen als mens te handelen. Door onze hersenstructuur kunnen we redeneren en bewuste keuzes maken, en aldus door onze biologie diezelfde biologie overstijgen. Van determinisme is geen sprake.

Dat vindt ook de Amerikaanse antropologe Helen Fisher in De eerste sekse. Over de eigenschappen van vrouwen. Fisher wil vooral schetsen hoe vrouwen steeds sterker hun stempel op de wereld zullen drukken, door hun groeiende vrijheid en economische macht en door de opkomst van nieuwe problemen die een specifiek vrouwelijke aanpak vereisen. Wellicht laat ze zich te veel leiden door wensdenken, en ze dwaalt weleens af in niet altijd ter zake doend gebabbel. Niettemin, en ondanks het speculatieve gehalte van haar evolutionaire verklaringen, schenkt het boek toch een klaardere kijk op de seksen. Het lijkt nu wel vast te staan dat zich door een verschillende taakverdeling tussen prehistorische mannen en vrouwen in de loop van miljoenen jaren natuur-lijke selectie bepaalde patronen in de hersenen hebben geprent. Zeker het vermogen te baren en aansluitend de lange zorg voor de kinderen deden specifiek vrouwelijke talenten ontstaan.

Natuurlijk, stelt Fisher, is ieder van ons een gecompliceerd mengsel van mannelijke en vrouwelijke trekken, waarvan de precieze verhouding onder meer afhankelijk is van de hoeveelheid hormonen die in de baarmoeder op iemand inwerkten en van het tijdstip waarop dat gebeurde. Vanaf de geboorte dwingt een groot aantal sociale krachten het kind vervolgens zich volgens zijn of haar geslacht te gedragen, wat op zijn beurt de hersenstructuur, de aanmaak van geslachtshormonen en de activiteit van de genen beïnvloedt. Biologie en omgeving zijn dus in voortdurende wisselwerking met elkaar. Toch vertonen vrouwen als groep universeel een groot aantal specifieke eigenschappen, ook bij de meest geïsoleerd levende volkeren.

Vele van die verschillen duiken al op in de kindertijd, sommige zelfs bij zuigelingen. Ze ontkennen is contraproductief, meent Fisher. De wereld wordt juist veel rijker als we die talenten een plaats geven en naar waarde schatten.

Taalvaardigheid, het vermogen non-verbale signalen te ontcijferen, een sterke zintuiglijkheid, inlevingsvermogen, een brede contextuele kijk op de dingen, grote mentale flexibiliteit, de aandrang om te zorgen, een gave voor onderhandelen, een geneigdheid tot samenwerking en consensus: het zijn enkele van de eigenschappen die vele vrouwen in sterkere mate vertonen dan vele mannen. Die bezitten dan weer evenzeer een groot aantal aangeboren vermogens, zoals een goed ruimtelijk inzicht, technisch talent, het vermogen tot onverdeelde aandacht en doelgericht denken en de gave om hun emoties in bedwang te houden.

De talenten en strategieën van beide seksen zijn, afhankelijk van de omstandigheden, even waardevol, benadrukt Fisher, maar pas sinds kort beginnen vrouwelijke vermogens de waardering te krijgen die ze verdienen. Eindelijk ziet men in dat voor het oplossen van problemen een combinatie van mannelijke en vrouwelijke strategieën het vruchtbaarst is. Door de steeds snellere globalisering en informatisering, bijvoorbeeld, gaan bedrijfsleiders holis-tischer - dus vrouwelijker - denken. Niet alleen zijn de vrouwelijke strategieën in opmars - in de bedrijfswereld, maar ook in het onderwijs, de media, de geneeskunde en de politiek -, vrouwen zullen daardoor ook steeds meer belangrijke posities verwerven en zo de wereld op een vrouwelijke manier hervormen, meent Fisher.

Toch is ze er niet van overtuigd dat er ooit evenveel vrouwen als mannen in de hoogste machtsregionen zullen verkeren. Behalve aan discriminatie ligt dat volgens haar aan de biologie: ondanks hun ambitie zijn vrouwen globaal minder geneigd hun gezinsleven en hun persoonlijke interesses te laten lijden onder hun carrière. Door hun voorkeur voor egalitaire sociale contacten voelen ze zich evenmin thuis in strikt hiërarchische systemen, terwijl mannen competitiever en statusgerichter zijn. Toch zullen steeds meer vrouwen doordringen tot de top, mede door het afkalven van de oude hiërarchische structuren in alle sectoren van de maatschappij - wat de terugkeer inluidt van de vrouwelijke sociaal-economische macht in pre-agrarische tijden.

Fishers onderzoek wordt het boeiendst in de hoofdstukken over begeerte, verliefdheid en liefde. Ze doet de chemie en de mogelijke evolutionaire wortels ervan uit de doeken en zet ook een aantal misvattingen over de vrouwelijke lust recht. Die brandt niet op een lager pitje dan de mannelijke en vrouwen zijn partnergewijs net zo tuk op seksuele afwisseling. Alleen zijn ze een stuk kieskeuriger. Doordat zij door de eeuwen heen hun kinderen niet alleen konden opvoeden, kozen vrouwen maar beter een potentieel goede vader uit. Mannen staan er minder snel bij stil bij wie ze hun zaad verliezen en raken daardoor ook sneller geprikkeld door anonieme lichamen.

Vele onbewuste biologische motieven sturen mee ons handelen, zo blijkt opnieuw uit De eerste sekse. En hoe zou dat ook niet - het tegendeel zou pas opmerkelijk zijn.

Eindelijk ziet men in dat voor het oplossen van problemen een combinatie van mannelijke en vrouwelijke strategieën het vruchtbaarst is

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234