Dinsdag 17/09/2019

Drugs

‘De verslaafde man van Europa’: waarom Schotland met een steeds dodelijkere drugsepidemie kampt

Tony Nugent (r) in een onder drugsgebruikers populair trappenhuis in Glasgow. Beeld MARY TURNER/NYT/HH

Drugsdoden zijn niet nieuw in Schotland. Nieuw is wel dat zoveel mensen aan de gevolgen van drugs sterven. Met de vinger wordt gewezen naar jaren van bezuinigingen. 

Tony Nugent was al bijna zeven jaar clean voordat hij weer drugs begon te gebruiken en merkte dat heroïne niet alleen wreed is voor jongeren. Sinds zijn negentiende had Nugent nu en dan heroïne gebruikt, maar de eerste keer na een lange periode van onthouding nam hij meteen een overdosis. Sinds vorig jaar gebeurde dat nog drie keer.

“Drie of vier keer was ik bijna dood”, aldus Nugent. Deze maand werd hij 43. “Nu ik ouder word, heb ik steeds meer moeite er weer bovenop te komen.”

Toch heeft Nugent nog geluk gehad, vindt hij, zeker omdat hij woont in de grote Schotse stad Glasgow, die niet trots is op zijn bijnaam ‘’s werelds hoofdstad van drugsdoden’.

Vorig jaar telde Schotland volgens officiële cijfers 1.187 aan drugs gerelateerde doden. Dat was een record, en een stijging met 27 procent vergeleken met het jaar ervoor. In Schotland komen overdoses inmiddels vaker voor per hoofd van de bevolking dan in de Verenigde Staten.

Veel van de doden zijn drugsgebruikers op leeftijd, en voorlopig ziet het ernaar uit dat de toestand verder zal verslechteren. “We zien nu dat mannelijke drugsgebruikers van middelbare leeftijd ziektes krijgen die je eerder zou verwachten bij bejaarden”, aldus Carole Hunter van Verslaafdenzorg Glasgow. “Wat je lichaam verdraagt als je 18 bent, verdraagt het niet meer op je 38ste of 48ste.”

Drugsdoden zijn niet nieuw in Schotland. Meer dan twintig jaar geleden schetste de later verfilmde roman Trainspotting het slopende ­leven van verslaafden in Edinburgh. Nieuw is wel dat nu zoveel mensen sterven.

1.187

Vorig jaar telde Schotland volgens de officiële cijfers 1.187 aan drugs gerelateerde doden. 

“Ik weet nog goed hoe verontwaardigd mensen reageerden op krantenkoppen als ‘Eén drugsdode per dag’”, aldus Andrew McAuley, een onderzoeker naar drugsgebruik van de Caledonian University in Glasgow. Hij verwijst naar een nationaal onderzoek uit 2013. McAuley: “Nu lijkt dat de goede oude tijd, want inmiddels zijn het er vier keer zoveel.”

Schotland telt bijna 60.000 langdurige drugsgebruikers. Velen lijden ook aan lichamelijke en geestelijke klachten, waarmee ze meer risico lopen aan een overdosis te sterven. Tony Nugent behoort tot die categorie. Hij heeft behandelingen ondergaan voor onder meer trombose, hepatitis C en huidabcessen. De laatste tijd zit er bloed in zijn urine.

Beeld nyt

Schotland was niet altijd ‘de zieke man van Europa’. Tot ongeveer 1950 lag de levensverwachting er ongeveer op hetzelfde peil als in West-Europa, of zelfs hoger. Maar sindsdien ging Schotland langzamer vooruit dan welk West-Europees land ook.

Er zijn verschillende redenen voor Schotlands drugscrisis. Aspecten van het economisch beleid zorgden hier en daar voor grote armoede, de medische zorg werd verwaarloosd en drugs werden dodelijker.

Gebrek aan overheidssteun

“Het is een ingewikkelde puzzel”, volgens onderzoeker McAuley. “Het heeft te maken met onze geschiedenis, met de manier waarop we drugs gebruiken, het chronische gebrek aan overheidssteun en de zorg die vaak onder de maat is. Voeg daarbij de bezuinigingspolitiek en het korten op sociale voorzieningen van de afgelopen jaren, en je hebt het recept voor de storm die we nu over ons heen krijgen.”

Die negatieve veranderingen dateren van het eind van de jaren 70, volgens David Walsh, onderzoeker aan het Glasgow Centre for Population Health. Hij deed onderzoek naar het hoge sterftecijfer onder Schotse verslaafden. Destijds beschouwde de Conservatieve regering in Londen industriesteden als Glasgow als niet meer te redden van het verval. Een snelle economische herstructurering was geboden, volgens het credo uit die tijd.

Ook Schotse leiders namen in ‘eigen land’ omstreden besluiten. Vooral in Glasgow gaven politici voorrang aan commerciële groei en het slopen van armenwijken. Met als gevolg, volgens Walsh, dat hele gemeenschappen moesten verkassen naar sociale woningbouw in afgelegen en verwaarloosde wijken. Walsh: “Er is een overduidelijk verband tussen sociaaleconomische factoren en gezondheid. Uit onderzoek blijkt dat mensen vaak met alcohol en drugs een uitweg zoeken uit hun problemen.”

Trainspotting-generatie

Terwijl Schotland door ingrijpende veranderingen hard werd geraakt, begon heroïne Europa binnen te komen. In de jaren 80 werden drugs dankzij de aanvoerroutes uit Afghanistan en Iran steeds gemakkelijker verkrijgbaar – en betaalbaarder – dan ooit. Rond die tijd ontstond in Schotland de ‘Trainspotting-generatie’.

“Vóór 1980 waren er volgens de narcoticabrigade misschien 50 mensen in Edinburgh die heroïne gebruikten, en we kenden ze allemaal”, herinnert zich Roy Roberston, een expert op het gebied van verslaafdenzorg aan de Universiteit van Edinburgh. “Toen, rond 1980, werden we opeens overspoeld met drugs, bijna iedereen kon ze kopen. Dat droeg fors bij aan de epidemie waarmee we later te maken kregen.”

Toch had Schotland jarenlang flinke vorde­ringen gemaakt bij het terugdringen van het aantal doden door drugsgebruik. In de jaren 80 kwam een programma voor spuitomruil van de grond en sinds 2011 raakte het gebruik van nalo­xone ingeburgerd, een levensreddend medicijn bij overdoses. Het heroïnesubstituut methadon, een pijnstiller die op opium lijkt, is in de meeste Schotse apotheken verkrijgbaar en wordt voorgeschreven door de NHS, het Britse stelsel van ziekteverzekering.

27%

Ten opzichte van een jaar eerder is het aantal doden door drugs in 2018 met 27 procent gestegen.

Maar in 2016 verminderde de Schotse autonome regering de uitgaven voor alcohol- en drugsbestrijding met meer dan 20 procent tot 54 miljoen pond, zo’n 58 miljoen euro. Gezien de ernst van de toestand heeft Schotland die bezuiniging inmiddels ongedaan gemaakt, met omgerekend een extra 21,5 miljoen euro te beginnen met dit jaar.

“Wat kan je verwachten in een land met zo’n ernstig verslaafdenprobleem als je geleidelijk aan de behandeling terugschroeft? Dan sterven er meer mensen”, zegt John Strong, hoog­leraar aan King’s College Londen. Hij heeft de afgelopen dertig jaar onderzoek gedaan naar de behandeling van verslaafden.

Op dit moment volgt zo’n 40 procent van alle drugsgebruikers in Schotland een behandeling, volgens Lesley Graham van de NHS in Schotland. In Engeland is dat dichter bij de 60 procent. Schotland moet meer mensen zien over te halen om zich te laten behandelen, niet incidenteel maar zo lang als nodig is.

Toen heroïneverslaafde Daniel Hamilton op een maandagmiddag de Edinburgh Access Practice bezocht, had hij niet verwacht dat hij even later met een recept voor methadon weer buiten zou staan. Hamilton woont in het Schotse Perth, waar het volgens hem soms maanden duurt voor je zo’n recept meekrijgt. Uit een recent onderzoek van de NHS blijkt dat de gemiddelde wachttijd voor behandeling in Schotland acht weken is. Hamilton: “Als je slechte heroïne gebruikt, kan je voor die tijd al dood zijn.”

De Edinburgh Access Practice probeert mensen sneller te behandelen, en te achterhalen waarom degenen die er aankloppen aan de drugs zijn geraakt. Experts op het gebied van geestelijke gezondheidszorg, sociaal werkers en specialisten op het gebied van huisvesting en werkgelegenheid maken er deel uit van het team.

Maar zulke faciliteiten zijn schaars. Volgens experts moet Schotland dringend het niveau van de bestaande centra verbeteren en het verslaafden gemakkelijker maken zich er te melden. De verstrekking van heroïne onder medisch toezicht is dan een volgende stap.

Oude garde

Onderzoeker Andrew McAuley: “We zijn erin geslaagd veel leden van de oude garde van drugsgebruikers in leven te houden, maar op een gegeven moment komen ze in een fase dat ze extra zorg nodig hebben. Vaak laat hun ademhaling te wensen over, net als hun geestelijke gezondheid. Ze hebben hulp nodig bij het zoeken naar woonruimte en werk, het aanvragen van uitkeringen en een hele reeks andere zaken.”

De Schotse regering kan niet op eigen houtje een progressiever drugsbeleid voeren, zoals gratis verstrekking van heroïne. Daarover kan alleen het centrale Britse bestuur in Londen beslissen. Vooral Conservatieve parlementariërs voelen niets voor zulke experimenten en dus komen die er niet, liet het ministerie van Binnenlandse Zaken onlangs weten.

Joe FitzPatrick, de Schotse minister van Volksgezondheid, betreurt dat. “Ik weet dat de Britse regering op geen enkele manier illegaal drugsgebruik wil goedkeuren”, zegt hij. “Maar er gaan mensen dood. We moeten onze schroom overwinnen en maatregelen nemen die zeker in het begin niet gemakkelijk zullen zijn.”

© The New York Times

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234