Zaterdag 08/05/2021

De verrijzenis van het christelijke Amerika

Religieus rechts beschouwt de VS als een land dat christelijk van origine is en de Amerikanen als een nieuw uitverkoren volk, dat een rol hoort te spelen op weg naar de eindtijd

Met de zaak-Schiavo maar ook elders is christelijk rechts in de VS ermee bezig niet alleen de mentaliteit van het land te herkneden maar tegelijk ook de wetenschap, de wetten en de geschiedenis te herschrijven.

Rudi Rotthier

Het is, voor de relativerende en relatieve Europeaan, een schok om weer in contact te komen met mensen die echt tot in hun tenen geloven in de hel en het scheppingsverhaal, die God om de haverklap aanroepen of bedanken. Het is vreemd om in seculiere boekhandels langs lange rekken christelijke religie te lopen om in een benedenvak veertien boeken over westerse filosofie aan te treffen (waarvan een van de hand van de populaire westerse meester Zen). De verovering van de gewone boekhandel bewijst dat de nieuwe christelijke golf ook een commerciële hoogvlieger is. De christelijke boekhandels boerden zo goed dat nu ook de algemene boekhandels hun titels overnemen: apocalyptische literatuur, dramatische verhalen over de eindtijd, de rapture, en de doem van de zondigen, naast zelfhulpboeken voor nieuwe christenen.

De VS heeft al meerdere christelijke golven achter de rug. Het land is ten dele surfend op christelijke golven ontstaan. Het vond volgens de eigen geschiedschrijving zijn oorsprong in de godsdienstvervolging en de dwingelandij van de staatskerk in het moederland, Engeland. Met name de puriteinen, en later de minder strikte, socialere quakers, vluchtten naar de Nieuwe Wereld en drukten een blijvende stempel op het gebied. Tussendoor waren er ook wereldse oprispingen. Volgens traditionele historici (die hun land ooit omdoopten tot 'de rationele republiek') was ten tijde van de onafhankelijkheidsstrijd ten minste een omvangrijk deel van de revolutionaire elite gewonnen voor de ideeën van de Verlichting. Francofielen als Thomas Jefferson en Benjamin Franklin vonden geen woorden om hun wantrouwen tegenover al wat kerks en te doctrinair religieus was uit te drukken. Later hield de cruciale president Abraham Lincoln zich ver van elke denominatie. En nog honderd jaar later werd de katholiek Kennedy onder meer tot president verkozen omdat hij had verkondigd dat hij als Amerikaan zou regeren en niet als katholiek.

De huidige heropleving van religie is volgens velen een reactie op de vertrouwenscrisis van de jaren zeventig. Vietnam, de seksuele revolutie, vrouwenemancipatie, de ontkerkelijking, het versoepelen van de kerk- en leefregels, het aanvechten van de autoriteit met als hoogtepunt het aftreden van president Nixon, en de machteloosheid van president Carter tegenover de gijzeling in de Amerikaanse ambassade in Teheran, de oliecrisis met inflatie en werkloosheid, droegen bij tot een roep om restauratie, een roep om de jaren zestig uit te gommen en terug te keren naar de jaren vijftig of naar een idyllisch verleden dat nooit heeft bestaan. Die roep tot restauratie leidde onder meer tot een born again-rage.

Het born again-christendom kan ook beschouwd worden als een poging om een element van het katholicisme in het protestantisme te brengen. In plaats van te biechten vindt men na een leven van zonde of onverschilligheid soelaas door zich opnieuw en dit keer in volle ernst tot Jezus te bekennen. De herboren christen (die, overigens, sociologisch, niet anders handelt dan andere Amerikanen, bijvoorbeeld evenveel in echtscheidingen verwikkeld raakt) is doorgaans - maar niet altijd - behoudsgezind, rabiaat anti-abortus (pro-leven!) en in niet veel mindere mate rabiaat anti-erkenning van homoseksualiteit.

De meeste groepen (en men rekent nu met een harde kern van ongeveer 50 miljoen Amerikanen, iets meer dan een zesde van de totale bevolking, overwegend blank) staan onverschillig tot vijandig tegenover milieu-initiatieven van de overheid; God heeft de aarde en de dieren aan de mens overgelaten, die er vrijelijk over kunnen beschikken, en aangezien de eindtijd nabij is hoeven we ons over de natuur verder geen zorgen te maken. Ze staan vijandig tegenover internationale organismen zoals de VN; de vermeende VN-dominantie van de planeet wordt vaak geassocieerd met het wereldrijk dat de duivel sticht net voor de eindtijd. Ze zijn pro-Israël, omdat de joden in Israël volgens hun lezing van de bijbel de kans moeten krijgen om Jezus te omarmen dan wel af te wijzen alvorens de eindtijd kan intreden. De herboren christenen staan wantrouwig tegenover de overheid, tegenover welzijnsinitiatieven (hoewel ze er relatief vaker van genieten dan de niet herboren christenen) en zijn over het algemeen pro-kapitalistisch (fraude is geen thema, de rijkdom van de leiders is geen punt). Ook zijn ze pro-doodstraf en anti-pacifistisch, hoewel velen geen heil zagen in de oorlog in Irak (het verkeerde doel, volgens hen, er kon beter om en rond Israël gevochten worden).

Ook typisch voor deze vrij amorfe beweging is dat de leiding over eigen media beschikt en voor politieke verankering zorgt. Ze heeft zich vastgeënt op de Republikeinse partij, en heeft in de afgelopen 25 jaar gestaag aan relatieve invloed gewonnen, tegenover de andere grote vleugels van die partij: de anti-staatse, wat libertaire vleugel, en de pro-bedrijfsvleugel. Ze entert ook nieuwe groepen; met de acties tegen abortus werd een brug geslagen naar de conservatieve katholieken, met de acties tegen het homohuwelijk werden zwarte christelijke groepen gepaaid, met de huidige controverse rond Schiavo worden gehandicaptengroepen gemobiliseerd. Criminele elementen (een tijdlang pleegden herboren christenen aanslagen tegen abortuscentra) worden officieel geweerd.

De leiding heeft er geen moeite mee om politieke tegenstanders, of bijvoorbeeld John McCain, de Republikein die in 2000 naar het presidentschap dong, of nu de echtgenoot van Schiavo, door het slijk te halen. Mijnheer Schiavo wordt zonder enig bewijs en zonder verpinken van moordpoging beschuldigd, hij zou zijn echtgenote de keel hebben dichtgeknepen en dat zou haar breinschade veroorzaakt hebben. In tv-debatten schelden vertegenwoordigers van herboren christenen hun tegenstanders ongegeneerd, zij het zonder schuttingwoorden, de huid vol.

@443 REP Drop 3 grijs:De pro-geld-, anti-seksmentaliteit gaat gepaard met nog een element: de leiding schildert de groep af als bedreigd door de seculiere samenleving en het gerechtelijk apparaat. Die seculiere wereld zou proberen religie uit het publieke leven te bannen (de tien geboden uit een gerechtszaal in Montgommery, Alabama, of kerstvieringen uit Colorado), en wil de rabiaat atheïstische leer van Darwin aan de jongeren opdringen ten koste van wat God over dergelijke aangelegenheden leert.

Vertegenwoordigers van de groep beschouwen de VS als een land dat christelijk van origine is en de Amerikanen als een nieuw uitverkoren volk, dat een rol hoort te spelen op weg naar de eindtijd, met name door de VN te bekampen en Israël te ondersteunen (overigens is het onduidelijk waarom men de VN niet ondersteunt als die, zoals een sterk Israël, de eindtijd dichterbij brengt). Thema's als democratisering vinden in herboren christelijke middens doorgaans minder weerklank, hoewel sommige gevallen van inmenging in de derde wereld dan weer wel tot de verbeelding spreken: inzake Darfur spoorden christelijke groepen de president tot actie aan.

Volgens de leiding is typisch voor het land niet de rationaliteit of de Verlichtingsidealen maar dat alle burgers de 'godgegeven rechten' hebben, de vrijheid en met name het recht op leven. Dat recht reikt van stamcellen tot hersendode patiënten, maar druist volgens hen niet in tegen de doodstraf, de bijbel voorziet daar namelijk in.

De politieke leiding van de beweging speelt soms met vuur, omdat ze bijwijlen radicaler uit de hoek komt dan de basis (in volle anti-homohuwelijkcampagne bleek dat het kiespubliek van de Republikeinen een boontje had voor de homovriendelijke soap Will and Grace). Dat onderscheid tussen leiding en basis lijkt met name groot in de de zaak-Schiavo. Zelfs een meerderheid van de conservatief of herboren christelijke achterban is ertegen gekant dat politici, het parlement, de president, de gouverneur, zich met deze zaak bemoeien. Zelfs een meerderheid van de herboren achterban is volgens peilingen voor het recht om zinloos leven op eigen verzoek te beëindigen, en vindt dat dit een zaak is die binnen familieverband moet kunnen geregeld worden, met name tussen echtgenoten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234