Donderdag 05/08/2021

InterviewEwald Engelen

‘De verhalen van mensen die het best goed hebben en toch duizenden euro coronasteun kregen, zijn niet te tellen’

null Beeld Erik smits
Beeld Erik smits

De rijksten en machtigsten der aarde stelden tijdens hun jaarlijkse onderonsje in Davos vast dat ons economisch model op zijn grenzen botst. ‘We moeten op de resetknop drukken’, luidde het, waarna ze de vieze smaak van die conclusie met een glaasje champagne wegspoelden en overgingen tot de neoliberale orde van de dag. Corona betekent dan ook geen breuk met het verleden, weet de Nederlandse financieel geograaf Ewald Engelen (58): het diept net de kloof tussen arm en rijk verder uit. ‘De boodschap in elitaire kringen dat het steeds beter gaat met de wereld, is fout.’

De coronacrisis heeft wereldwijd honderden miljoenen burgers in de armoede gestort, terwijl de superrijken hun vermogen met 3,9 biljoen dollar zagen aandikken.

Ewald Engelen: “Het doet denken aan de bankencrisis van 2008 en de eurocrisis van 2010: een ramp voor de arbeidersklasse, een feest voor de superrijken. Dat zie je ook nu weer. Vanaf de eerste lockdown viel de economische activiteit terug. Wanneer het geld niet meer rolt, dreigen bedrijven failliet te gaan, verliezen mensen hun job en raken leningen aan banken niet meer afbetaald. Beleidsmakers hadden dus meteen dezelfde reflex als in 2008 en 2010: de economie stimuleren door er gigantische hoeveelheden vers geld in te pompen. Het effect is dubbel: wie aandelen, obligaties of een eigen huis heeft, wordt slapend rijk. De rest moet harken.

“Je ziet die tweespalt perfect wanneer je zakenkranten als De Tijd openslaat. In de echte wereld keldert de groei, swingen de begrotingstekorten de pan uit en neemt de werkloosheid toe. Binnenkort zullen de artikels over de explosie aan faillissementen niet meer te tellen zijn. Tegelijk is het hosanna op de beurzen. De aandelenkoersen waren nog nooit zo hoog. Zwitserse horloges, luxevilla’s, sportwagens of kunst: het is een prijzenfestival. En dat terwijl de rest – armen, arbeiders, mensen die moeten huren – dieper in het ongeluk wordt gestort.”

U hakt in op de Europese Centrale Bank (ECB), maar door haar financiële stimulans konden de EU-lidstaten hun bedrijven en burgers wel ondersteunen.

Engelen: “Dat klopt, maar de kwetsbaarste burgers vissen achter het net. Overheden hebben massaal grote bedrijven gesteund, en in tweede instantie mensen met vaste contracten. Kmo’s en mensen met precaire arbeidsstatuten – denk aan zwartwerkers, interimmers, freelancers en net afgestudeerden – grepen overal naast, terwijl zij die steun net het méést nodig hadden. De verhalen van mensen die het best goed hebben en toch duizenden euro coronasteun op hun rekening kregen, zijn niet te tellen.”

Wat was een betere aanpak geweest?

Engelen: “De ECB had bij elke Europeaan 10.000 euro op de rekening kunnen storten. Je laat dan aan de burgers over hoe ze dat geld willen spenderen. Dat is een directe stimulans voor de economie. Zoiets is voor het aanjagen van de groei wellicht veel effectiever dan geld in multinationals pompen en hópen dat het via een trickledowneffect doorsijpelt naar de brede bevolking.”

10.000 euro voor elke Europeaan klinkt goed. Waarom kiest de ECB niet voor die aanpak?

Engelen: “Ten eerste omdat de ECB nauwe banden onderhoudt met de bankenwereld, waardoor het geld daar terechtkomt. Ten tweede is er de starre theoretische blik waarmee ze naar de wereld kijkt. Het leeuwendeel van de centrale bankiers, beleidsmakers en hun adviseurs is klassiek geschoold als jurist of econoom. Ze zijn als de dood voor gratis geld voor de burger, uit angst voor hyperinflatie (een explosieve stijging van de prijzen van goederen, waardoor geld zijn waarde verliest, red.).

“Generaals willen de vorige oorlog winnen, luidt het gezegde. Nu, vandaag beleven we een nieuwe oorlog. De vijand is niet inflatie, maar een draak met meerdere koppen: afnemende economische groei, toenemende ongelijkheid en een nakende ecologische ramp. Je hebt een wissel van de macht nodig, want we beleven as we speak een nieuw economisch trauma dat we proberen op te lossen met oude ideeën.”

Volgens u laten linkse partijen hun traditionele achterban in de steek door lockdowns in te stellen.

Engelen: “Je leest het elke dag op sociale media: ‘Gemakkelijk voor ministers als jullie, om lockdowns af te kondigen en thuiswerk te verplichten in jullie grote huizen met goede internetverbinding.’ Lager opgeleiden werken in de horeca, bezorgen pakjes, vullen rekken in de supermarkten, zwoegen op bouwwerven. Zij houden onze samenleving recht, merken we nu, maar ze moeten kiezen tussen hun inkomen verliezen of zich blootstellen aan de gevaren van corona.”

De cijfers zijn frappant: in België ligt het coronasterftecijfer bij mannen tussen 40 en 65 jaar uit de laagste inkomensgroepen vijf keer hoger dan bij hun rijke leeftijdsgenoten.

Engelen: “Zij dragen de gevolgen. Volgens mij moeten linkse partijen pleiten voor maatregelen die lager geschoolden niet zo hard treffen. Geen wonder dat veel mensen zo gefrustreerd raken.”

ONGEZIENE HOOGMOED

Ontwaak! is de titel van uw nieuwste boek.

Engelen (knikt): “De lezer moet ontwaken uit de neoliberale sluimer: een soort nachtmerrie waarin we collectief gewiegd zijn. Ondanks de decennialange gestage groei van de westerse economie hebben arbeiders hun vooruitgang zien stagneren. Zo’n 60 procent van de bevolking is uitgesloten van de economische groei. Dat wordt verhuld door liberale regeringen, die een verhaal ophangen over vooruitgang, groei en voorspoed. Voor meer dan de helft van de mensen is dat níét het geval. Hun levensomstandigheden zijn in de loop der jaren slechter geworden. Ze worden vaker getroffen door burn-outs, hun koopkracht is gedaald en bovenop al die problemen dreigt ecologische rampspoed. Dat botst met de in elitaire kringen populaire boodschap dat het met de wereld steeds beter gaat.

“Een bijkomend probleem is dat er geen debat is over die problematiek. Politici en journalisten koesteren de illusie dat het ‘ons’ economisch voor de wind gaat en dat de politieke conflicten van vandaag niet over klasse gaan, maar over identitaire verschillen. Zwarte piet, transgenders, de angst voor islamisering, terrorisme, de demografische shift in onze steden en wijken: daar gaat het over in het parlement en in de kranten, terwijl we wel degelijk leven in een neoliberale wereldorde die laaggeschoolden benadeelt.”

‘Politici grijpen vandaag liever naar een totalitaire maatregel als een avondklok dan dat ze hun ongelijk toegeven.’ Beeld Erik SMiths
‘Politici grijpen vandaag liever naar een totalitaire maatregel als een avondklok dan dat ze hun ongelijk toegeven.’Beeld Erik SMiths

Kun je wel spreken over neoliberaal beleid in een land als België met een belastingdruk van 55 procent, waar dus meer dan de helft van het inkomen naar de staat gaat?

Engelen: “Het is een misvatting dat neoliberalisme zo veel mogelijk markt en zo weinig mogelijk staat betekent. Je kunt een sterke staat hebben, maar er toch voor zorgen dat de publieke sector moet opboksen tegen privébedrijven. Denk aan ziekenhuizen of woon-zorgcentra die moeten zien te concurreren met winstgedreven firma’s. Daarnaast zag je de voorbije decennia een gestage verschuiving van de staatsinkomsten: van belastingen op winst en kapitaal naar belastingen op arbeid en consumptie. Dat betekent dat vermogenden in de loop der jaren gevrijwaard werden, terwijl de gewone burger steeds meer moest betalen.

“Het is niet altijd zo geweest. Na de Tweede Wereldoorlog is de maatschappelijke ongelijkheid sterk gedaald. Er ontstonden verzorgingsstaten met stevige vermogensbelastingen. Thomas Piketty (Frans econoom, red.) heeft in zijn boeken aangetoond dat ook in het ultraliberale Amerika topinkomens tot 90 procent werden belast. De kentering is aan het begin van de jaren 80 ingezet. Veel industriële activiteiten verdwenen naar lagelonenlanden. Tegelijk braken neoliberale politici de verzorgingsstaat en verworven arbeidsrechten beetje per beetje af. Vandaag worden laaggeschoolden in flexi-jobs gedwongen, brokkelt de zorgsector af en gaat het onderwijs erop achteruit. Daardoor lijkt de inkomensongelijkheid weer sterk op die van vóór de Tweede Wereldoorlog.

“Hét grote verschil met vroeger is de positie van de universitair geschoolden. In de jaren 70 was slechts 10 procent van de bevolking hooggeschoold, vandaag meer dan 30 procent. In tegenstelling tot de arbeidersklasse zagen zij hun inkomen wél toenemen.”

Waardoor we vandaag, zo schrijft u in uw boek, weer in een klassenmaatschappij leven.

Engelen: “De sociale mobiliteit dáált: een kind van technisch geschoolde ouders heeft minder kans dan vroeger om een hoger diploma te halen. Hoogopgeleiden leven gemiddeld vijftien jaar langer in goede gezondheid. Laagopgeleiden lopen meer risico op diabetes en obesitas. Door de zwakke bescherming op de arbeidsmarkt vallen ze vaker langdurig uit, ervaren ze meer gevoelens van ontevredenheid en stress. Al die psychische problemen vertalen zich naar drug- en alcoholgebruik en intrafamiliaal geweld. Maar onze politici zien die breuklijn niet. We leven in landen die worden geregeerd door universitairen, ten behoeve van henzelf.”

U hoopt dat uw lezers op een meer filosofische manier ontwaken uit hun nachtmerrie.

Engelen: “Er is een reden waarom filosofen als Paul Verhaeghe vandaag zo populair zijn. We voelen dat er iets niet klopt, dat er een gapend gat in onze ziel zit. We proberen dat koppig te vullen door zo veel mogelijk te consumeren, te reizen en te werken, maar niets helpt. Het is geen toeval dat de geluksindustrie rond yoga, meditatie en mindfulness steeds omvangrijker wordt. Mensen trachten de gevolgen van onze harde manier van leven aan te pakken, terwijl we beter zouden moeten nadenken over de oorzaak van ons ongeluk: het idee dat we altijd maar moeten strijden tegen elkaar en zoveel mogelijk geld moeten verdienen. We hebben dringend nood aan een andere omgang met werk en natuur.

“Nu, ik weet niet of de coronacrisis zo’n wake-upcall wordt. Ik vrees dat we snel zullen hervallen in oude gewoontes. Dat merk je al in hoe we het virus trachten te controleren. We beschouwen deze periode als een oorlog die we met zekerheid zullen winnen, dankzij onze maatregelen en de vaccins. Dat getuigt van een ongeziene hoogmoed. De les is net dat we héél klein zijn en machteloos staan tegenover de verwoestende kracht van de natuur.”

DEPLORABLES

Linkse partijen zijn nu de vertegenwoordigers geworden van hooggeschoolden: een verraad, vindt u.

Engelen (knikt): “De partijen zijn vanaf het einde van de jaren 60 de behoeftes van hun traditionele achterban vergeten. Bij jullie zijn Groen en de sp.a overduidelijk partijen voor academisch geschoolden geworden. Dat komt deels omdat de partijleiders zelf in toenemende mate universitairen zijn. In onze samenleving leven hoog- en laaggeschoolden in parallelle werelden. We hebben andere hobby’s, andere interesses, een ander leven. Daardoor wordt het steeds moeilijker om empathie op te brengen voor mensen met een andere levensloop. Dat is in de partijen geslopen.”

De centrale vraag in uw boek is: ‘Waarom stemmen zoveel laagopgeleiden voor economisch rechtse partijen die beleid voeren tégen hun belangen?’ Simpel, zou ik zeggen: identiteit en cultuur doen er meer toe.

Engelen: “Als je op straat aan mensen vraagt welke kwestie hen na aan het hart ligt, kom je vaak uit bij migratie. Dat komt in belangrijke mate doordat het politieke debat gedomineerd wordt door dat thema. De ongelijke verdeling van welvaart komt nauwelijks aan bod. Veel mensen hebben daardoor het gevoel dat het niet zo goed gaat, maar ze kunnen dat ongenoegen alleen vertalen in culturele termen: ‘Het komt door de vluchtelingen.’”

U zegt met andere woorden, net als Karl Marx, dat arbeiders blind zijn voor hun werkelijke problemen. Dat klinkt wat betuttelend.

Engelen: “En toch is het zo. Het economische vraagstuk wordt in het debat volledig weggespoeld door de dominantie van identitaire kwesties. De grote schuldigen zijn ten eerste de hoogopgeleide beleidsmakers van linkse partijen die het zelf bijna uitsluitend hebben over culturele vraagstukken. En ten tweede onze journalisten, die niet voldoende economische kennis hebben. De pers is vandaag steeds op zoek naar sappige invalshoeken over de meest futiele culturele verschillen, want dat levert clicks op. Slechts een handvol journalisten heeft een economische richting gevolgd, en die mensen kennen doorgaans slechts één perspectief: het neoliberale. ‘Inkomensverschillen zijn goed, want dan zetten mensen hun beste beentje voor.’ ‘Snijden in uitkeringen verlaagt de werkloosheid.’”

Vlaams Belang- en N-VA-stemmers zijn toch niet simpelweg misleid? Multiculturalisme en migratie zíjn stevige uitdagingen. Denk aan de torenhoge werkloosheid onder migrantenjongeren of de oververtegenwoordiging van migranten in gevangenissen.

Engelen: “Populistisch rechts heeft volgens de cijfers nauwelijks reden tot klagen. België en Nederland zijn veiliger en gastvrijer dan mensen denken. Voor België ken ik de precieze cijfers niet, maar als het om schoolprestaties, werkgelegenheid en criminaliteit gaat, beginnen niet-westerse migranten steeds meer op gewone Nederlanders te lijken. Het klopt wat je zegt over de gevangenissen en werkloosheid, maar uit de cijfers blijkt dat de integratie van niet-westerse minderheden bijna eenzijdig positief verloopt. Wat meteen de vraag oproept waarom we toch zoveel aandacht schenken aan het thema.”

De populaire analyse dat de verpauperde arbeidersklasse massaal voor extreemrechts stemt, blijkt niet te kloppen. Trump scoorde bij de verkiezingen van vorig jaar alleen bij de rijkste inkomensgroep beter dan Biden.

Engelen: “Een belangrijke les is dat inkomen alleen geen goede voorspeller is van stemgedrag. Laagopgeleiden in de hele westerse wereld moeten dagelijks vernederingen slikken. Hooggeschoolden zijn de voorbije jaren op een zeer neerbuigende manier naar hun medemensen gaan kijken. Ze vinden hen niet verfijnd genoeg en beschouwen hen als grof in hun taalgebruik over slavernij, homoseksualiteit, transgenders of migratie. Hillary Clinton die Trump-stemmers ‘deplorables’, of mislukkelingen, noemde: dat zegt alles. Het gaat niet zozeer over het feit dat die kiezers arm zijn, wel dat ze minder geëvolueerd zijn, een soort Untermenschen.

“Trump was oerconservatief op economisch vlak, maar wat hem écht populair maakte, was zijn middelvinger naar het establishment. Zijn boude stijl, inclusief spelfouten in tweets, was een perfecte uiting van het ongenoegen van zeker 60 procent van het electoraat. De Democraten maakten dat de voorbije jaren alleen erger door het linkse denken te versmallen tot het vernederen van de president en zijn ‘onbeschaafde, inferieure’ aanhangers. Je kunt je nauwelijks inbeelden hoe frustrerend en wraakroepend dat is als je aan de overzijde staat.

“Ook Belgische en Nederlandse progressieve partijen denken voortdurend laatdunkend over laaggeschoolden. Jij en ik ook, trouwens. Wanneer we op café zitten met iemand zonder hoger diploma – wat niet vaak gebeurt – die het n-woord gebruikt, dan is het gesprek meteen over. Dan denken wij: die persoon begrijpt het niet.”

Het n-woord ís toch gewoon verkeerd door de historische lading?

Engelen (droog): “Ik mag niets zeggen over identiteit, want ik ben een geprivilegieerde white male. Dus zal ik Cornel West parafraseren, een zwarte hoogleraar Afro-Amerikaanse studies aan Harvard: de nadruk op de gevoeligheid van taal is contraproductief in de strijd tegen racisme. Iemand als Martin Luther King besefte dat het probleem van veel zwarte Amerikanen hetzelfde was als dat van hun witte laagopgeleide landgenoten: ze waren allemaal deel van de onderklasse. De beste manier om daar iets aan te doen, is samen een coalitie te smeden. Maar een zwarte activist die witte mensen voortdurend aanspreekt op ‘fout’ taalgebruik, zorgt ervoor dat de échte vijand niet wordt aangepakt: de elite. Uit Kings speeches blijkt dat hij geen fan was geweest van de Black Lives Matter-beweging in de hedendaagse, culturele vorm.”

Wat moet links de komende jaren doen om de traditionele achterban weer voor zich te winnen?

Engelen: “Een concreet doel stellen: ‘Beste kiezers, we gaan uw inkomen verhogen met x-aantal procent, anders hebben we afgedaan.’ Een dergelijke belofte betekent dat je als partij naar één duidelijk doel moet werken met ál je wetgeving: werknemers beter beschermen op de arbeidsmarkt, de lobby van multinationals beperken, belastingontwijking vermijden, enzovoort.”

De vrees heerst dat miljardairs en multinationals zullen wegtrekken als je zwaardere lasten invoert.

Engelen: “Zulke doembeelden zijn vaak flauwekul. Wist je dat Nederland en België in een rapport van het Europees Parlement naar voren komen als lidstaten die samen met Ierland en Luxemburg het aantrekkelijkst zijn als belastingparadijs voor multinationals?

“De econoom Gabriel Zucman heeft helder uitgelegd wat landen zelf kunnen doen: je kunt bedrijven belasten op de plaats waar ze hun producten verkopen en geld verdienen, in de plaats van alleen in het paradijs waar ze gevestigd zijn. En je kunt superrijken belastingen laten betalen nadat ze zijn verhuisd, op basis van burgerschap.”

BRIL VAN DE VIROLOOG

U zei zonet: linkse partijen moeten andere coronamaatregelen bepleiten, omdat die nu de kwetsbaarste groep treffen.

Engelen (knikt): “Laagopgeleiden en jongeren zijn de dupe. Dit is de grootste herverdeling van jong naar oud uit de geschiedenis. Je hebt de inkomensoverdracht, de gesloten scholen en horeca, het reisverbod dat jonge mensen belet om de wereld te ontdekken, de avondklok. En als alles voorbij is, mogen de tieners en twintigers ook nog eens opdraaien voor de nakende recessie en de torenhoge begrotingstekorten.

“Wat mij betreft hebben jongeren alle reden om zich te verzetten tegen de maatregelen. Het is dan ook geen verrassing dat er de voorbije weken protesten uitbraken in Nederland. Karl Marx schreef ooit dat er nooit een revolutie komt in Nederland, omdat we hier het gras niet mogen betreden (lacht). Maar we zitten nu jaarlijks aan evenveel protesten als in de periode rond mei 1968. Je leest soms dat de demonstranten radicaliseren, maar dat doen de Europese regeringen evenzeer met hun buitenproportionele maatregelen.”

'Laagopgeleiden en jongeren zijn de dupe van de coronamaatregelen. Dit is de grootste herverdeling van jong naar oud uit de geschiedenis.' Beeld Erik SMiths
'Laagopgeleiden en jongeren zijn de dupe van de coronamaatregelen. Dit is de grootste herverdeling van jong naar oud uit de geschiedenis.'Beeld Erik SMiths

Is er dan een alternatief?

Engelen: “Natuurlijk. Onze landen hebben ervoor gekozen om de mobiliteit in de samenleving in te perken, met lockdowns en avondklokken. Maar je kunt ook de kwetsbare groepen beschermen én de samenleving en economie recht houden, zoals Zweden. De berichtgeving over het ‘Zweedse experiment’ – want onze aanpak is geen experiment, blijkbaar – is vooringenomen en ongenuanceerd. Het kan goed zijn dat we in maart, na een jaar strenge coronamaatregelen, merken dat de dodentol in landen als Zweden meevalt, maar dat ze de collateral damage rond welzijn, economie en onderwijs wél beperkt hebben.”

Dat van die dodentol mag u al vergeten: de oversterfte is in Zweden navenant. België heeft als dichtbevolkt land ook niet de luxe van Zweden. Ondanks onze regels beleefden we het dodelijkste jaar sinds 1944.

Engelen: “Om maar te zeggen: die regels wérken niet in onze landen.”

Excuseer?

Engelen: “Ik ben geen epidemioloog, maar soms helpt het om als leek even uit te zoomen. Ik zie ten eerste dat landen met minder internationale verwevenheid minder getroffen zijn – denk aan eilanden zoals IJsland en Australië. Ten tweede, dat totalitaire regimes goed scoren en democratieën slecht. En ten derde, dat in open economieën zoals de onze er een breed scala aan strategieën uitgerold is, maar dat het klaarblijkelijk niet veel uitmaakt. Duitsland was hét model in de eerste golf, daarna werd het land overrompeld. België scoorde zeer slecht en was daarna maandenlang het te volgen voorbeeld. Kennelijk raast zo’n nieuw virus soms door je populatie heen en is er weinig tegen te beginnen. Misschien moeten we dat aanvaarden, hoe vreselijk dat ook is. We doen nu alsof we onszelf kunnen opsluiten, maar dat is een illusie. Ken jij één iemand die zich aan de regels houdt? Oké, we dragen mondkapjes op de bus, maar bijna iedereen ziet zijn vrienden. Ik had de afgelopen maanden een verbouwing in mijn huis. Ja, dan komen hier werkmannen over de vloer, en ja, die lunchen samen in hun busje. Natuurlijk blijft het virus gewoon circuleren.

“Mijn grote probleem is het gebrek aan democratisch debat. Blijkbaar hebben we ervoor gekozen om zeventigplussers te proberen redden en de jongere generaties daar minstens tien jaar op allerlei manieren voor te laten opdraaien. Mentale problemen, onderwijsachterstand, een recessie en torenhoge werkloosheid, indirecte gezondheidsschade, verloren jaren in de bloei van hun leven... De nevenschade is enorm. Daar moet je toch een debat over voeren? We doen alsof virologen ‘het’ weten, maar zij bekijken de hele zaak alleen met hún bril. Je kunt niet alles uitdrukken in cijfers. En zelfs als dat kan: redden we met onze aanpak meer gezonde levensjaren dan met de Zweedse aanpak? Dat wéten we niet. Kijk alleen al naar de suïcidecijfers bij jonge mensen.”

Belgische cijfers zijn nog niet bekend, maar in Japan hebben in oktober alleen meer mensen zelfmoord gepleegd dan dat er coronadoden gevallen zijn.

Engelen: “Maar als je vandaag vragen stelt bij de wenselijkheid van de strenge aanpak, word je uitgelachen en verketterd. Psychologen, gezondheidseconomen en pedagogen worden met mondjesmaat geconsulteerd in adviesraden, maar hun bijdrage verdampt bij wat een handjevol virologen mag vertellen. En dan beweren onze beleidsmakers dat ze ‘de wetenschappers’ volgen.”

Nood aan een gesprek?

Praten helpt, dat kan bij Tele-Onthaal: bel 106 of ga naar de website tele-onthaal.be.

Wie met vragen zit over zelfdoding, kan terecht bij de Zelfmoordlijn op het gratis nummer 1813 en op de website zelfmoord1813.be.

Er wordt soms gezegd dat ons land elf miljoen virologen telt. Maar hoe kunnen we een debat voeren over iets dat zo technisch is?

Engelen: “Interessante kwestie. In wezen gebeurt hetzelfde als tijdens de bankencrisis van 2008 en de eurocrisis van 2010. Ook toen werden nationale parlementen overgeslagen en pas achteraf ingelicht over wat er beslist was om de crisis te bezweren. Er was geen debat onder volksvertegenwoordigers, een handjevol economen adviseerde gewoon wat ‘juist’ was. Het is boeiend om te zien dat op de meest cruciale momenten in de geschiedenis de democratie wordt uitgeschakeld.

“Je kunt het democratisch debat niet vervangen door ‘de wetenschap’, omdat elke tak van de wetenschap anders naar de wereld kijkt. Vandaag zijn we jammer genoeg weer in zo’n doodlopende steeg beland, terwijl we elke dag meer beseffen hoe groot de schade van de lockdowns is. Laat ons alsjeblieft véél breder naar de coronacrisis kijken, de nevenschade in kaart brengen en als samenleving praten over de wenselijkheid van de lockdowns.”

De regels genieten wel veel steun: net voor een nieuwe lockdown staat bijna overal ter wereld meer dan 70 procent van de bevolking achter die beslissing.

Engelen: “Dat is pure massapsychologie: als je mensen eerst bang maakt, zullen ze zich achter strenge maatregelen scharen. TINA, heet dat: ‘There is no alternative’. Het was de slagzin van Margaret Thatcher om te zeggen dat een vrijemarkteconomie de enige mogelijke weg was.”

Denkt u echt dat centrumpolitici het leuk vinden om de economie op slot te gooien? Ze wíllen toch niets liever dan de lockdowns opheffen?

Engelen: “Inderdaad, maar ze kunnen niet meer terug. Denk even terug aan maart vorig jaar. De beelden uit Noord-Italië joegen ons angst aan. Regeringen namen, geadviseerd door virologen, het zekere voor het onzekere. Na die eerste paniekreactie kun je een heldere analyse maken, maar dat is nooit echt gebeurd. Opvallend was dat er al na enkele weken werd rondgezongen dat de pandemie een uitstekende gelegenheid was om de incompetentie van populisten aan te tonen. Het is een belangrijke boodschap gebleven: ‘Wij, liberale leiders, lossen deze gezondheidscrisis op door samen met ‘de wetenschap’ krachtdadig in te grijpen.’

“Het probleem: wanneer het virus weer de kop opstak na de zomer, konden ze niet anders dan opnieuw hetzelfde te doen. Er was geen ruimte voor een analyse van de nevenschade, want dat zou betekenen dat ze hun ongelijk moesten toegeven. Nu blijkt dat de cijfers toch weer de pan uit swingen, grijpen ze naar een voorheen ondenkbare en totalitaire maatregel zoals een avondklok. Enerzijds omdat die politici hopen om greep te krijgen op het virus, anderzijds omdat ze hun geloofwaardigheid anders voorgoed kwijtspelen.”

Wie vragen heeft rond zelfdoding, kan terecht op het gratis nummer 1813 of op www.zelfmoord1813.be

Ewald Engelen, Ontwaak!, Singel Uitgeverijen

null Beeld RV
Beeld RV

© Humo

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234