Zondag 15/12/2019

De vergeten jaren van Ernest Claes

Vlaamse schrijver steunde jarenlang collaborerende VNV

Het Canvas-programma Histories presenteert deze en de komende weken een flinke brok Vlaamse literatuurgeschiedenis, met portretten van Ernest Claes, Herman Teirlinck en Jotie T' Hooft. Onder de titel 'Een raadsheer, een ambtenaar en een kleine prins' worden deze Vlaamse schrijvers in een minireeks samengebracht. De documentaire van André Van de Vijver en Bert Govaerts over Ernest Claes is echter geen gewone Historie geworden. Zij werpt een nieuw licht op de vermeende collaboratie van deze Vlaamse literaire grootheid tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Ernest Claes (1885-1968) is één van de grote vertellers van de Vlaamse literatuur. Met zijn verhalen behaalde de toenmalige BRT in de jaren zestig zijn grootste successen, met als absolute topper Wij, Heren van Zichem. Deze documentaire laat echter vooral die andere Claes zien, de man die tijdens de Tweede Wereldoorlog blijkbaar één van de stille soldaten van de collaboratie was. Eindredacteur Bert Govaerts heeft als eerste toegang gekregen tot Claes' originele dagboeken. Hij legde die naast de officiële stukken uit zijn gerechtelijk dossier. Uit die interessante confrontatie blijkt dat Ernest Claes wel degelijk 'fout' was tijdens de Tweede Wereldoorlog, ook al werd hij destijds zowel door de Krijgsraad als door het Krijgshof vrijgesproken.

"In deze documentaire willen we zeker geen moreel betoog houden", zegt Bert Govaerts. "Wel proberen we zoveel mogelijk feiten op een rijtje te zetten." Govaerts heeft de dagboeken van Claes zeer grondig gelezen. Hij denkt niet te overdrijven als hij zegt Claes zeker geen democraat is. In zijn dagboeken, die hij sinds november 1933 systematisch heeft bijgehouden, steekt Claes zijn bewondering voor Hitler niet onder stoelen of banken. In 1934, één jaar na de machtsovername door Hitler, wordt De Witte van Ernest Claes verfilmd in Berlijn. Claes was in de wolken over de Duitse technologie en de Berlijnse sfeer in het algemeen. Ook al wordt het nazi-regime alsmaar grimmiger, het schrikt Claes niet af. Hitler is voor hem een man die boven de politiek staat.

Eenzelfde bewondering koesterde Claes voor VNV-leider Staf De Clercq. In zijn dagboeken staat trouwens letterlijk te lezen: "...de vrijwillige belasting door de leider bepaald, bedraagt 3.000 frank". Dat is volgens Govaerts niet verkeerd te begrijpen. Die 'belasting' bestond immers alleen binnen het VNV. Hoe groot de gaten in de notities ook zijn, volgens Bert Govaerts staat vast dat Claes het VNV jarenlang financieel heeft gesteund. Hij behoorde naar alle waarschijnlijkheid dan ook tot de 'stille soldaten' van die autoritaire en collaborerende partij. Govaerts voegt er wel onmiddellijk aan toe dat Claes zijn goede relaties met hooggeplaatste Duitsers ook gebruikte om medeburgers te beschermen en te helpen.

Hoe dan ook, op zijn processen voor de Krijgsraad (1948) en vervolgens het Krijgshof (1949) sprak Claes niet de waarheid. Hij minimaliseerde zijn engagement en ontkende de meeste feiten. Claes mag van geluk spreken dat het gerechtelijk dossier tegen hem zo dunnetjes was. Bovendien drong de rechtbank ook niet echt aan. In 1949 volgde de definitieve vrijspraak. Het hof achtte geen van de beschuldigingen in verband met collaboratie voldoende bewezen. Hij kwam er van af met een bolwassing van de voorzitter van de rechtbank, die zijn gedrag tijdens de Tweede Wereldoorlog "betreurenswaardig, onstandvastig en lichtzinnig" noemde. Claes heeft, behalve in zijn gekuiste gevangenisdagboek Cel 269, nooit gerept over de repressieperiode. De oorlog en zijn nasleep werden voor hem 'vergeten jaren'. (LB)

Histories Canvas 20.55

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234