Vrijdag 15/10/2021

'De Verenigde Naties zijn volstrekt inefficiënt'

'De democratie komt nooit uit de lucht vallen', zegt filosoof Roger Scruton, 'in het Westen is ze de laatste stap in een sociaal en politiek evolutieproces dat meer dan twee millennia geduurd heeft.' In Het Westen en de Islam gaat Scruton op zoek naar de oorzaken van 11 september en het onbegrip tussen de christelijke en de islamitische cultuur. Kwade trouw heeft er volgens hem minder mee te maken dan wel een echte begripskloof. Au fond is het Westen seculier en het Oosten religieus, en wanneer beide samenkomen leidt dat alleen maar tot verwarring.

Roger Scruton

Het Westen en de Islam, over globalisering en terrorisme

Oorspronkelijke titel:

The West and the Rest

Vertaald door Maarten Doude

van Troostwijk

Houtekiet, Antwerpen, 190 p., 16,95 euro.

Terwijl wij vanuit het Oosten vooral fanatisme en geweld vrezen, ziet de islamiet die geconfronteerd wordt met de westerse democratie, niet meer dan goddeloosheid. Dat kerk en staat gescheiden territoria zijn, is hem volstrekt vreemd, of zoals Scruton zegt: "De islam erkent de seculiere wet gewoonweg niet en kan dus nooit het fundament leggen voor een democratiseringsproces."

Een islamitische democratie is dus een contradictio in terminis?

"Als het een democratie is, is ze niet islamitisch, maar je kunt wel een land hebben dat pro forma islamitisch is en toch de democratische weg opgaat. Kijk naar Turkije, waar iedereen zegt islamiet te zijn, maar de moskeeën in een paar generaties tijd leeggelopen zijn. Het oude islamitische Turkije groeide door veroveringen uit tot het Ottomaanse Rijk. Eens teruggekrompen tot zijn oorspronkelijke grootte nam het een aantal van de westerse ideeën over en vormde zichzelf om tot een democratie. Maar we mogen daarbij niet vergeten dat dit democratiseringsproces gepaard ging met een actieve secularisering van de bevolking. Pakistan is een andersoortig voorbeeld. Dit land begon als een republiek, maar is inmiddels afgegleden tot een staat die echt niet meer als een democratie beschreven kan worden. Echt betekenisvol in dit verband vind ik dat miljoenen Pakistani uit hun land vertrokken zijn met als bestemming een echte democratie als Engeland. Wanneer ze daar aankomen, blijken ze niet in staat om de daar bestaande orde te aanvaarden. Ze identificeren zich niet met de natiestaat, omdat die hen vreemd is, noch met het seculiere wettenapparaat, dat tegen hun principes ingaat. Het resultaat is een crisis, omdat ons regime berust op de aanvaarding van het systeem door de burgers. Wij worden geacht in mindere of meerdere mate loyaal te zijn aan de staat en de wetten te respecteren en bijna automatisch doen we dat ook. Voor de islamitische immigrant is dat een onmogelijke taak omdat hij geen territoriale loyaliteit kent. Zijn idee van sociale orde berust op de traditionele clanverbanden aangezien de staatsgrenzen volstrekt kunstmatig zijn of, meer waarschijnlijk, op de sharia of de goddelijke wetgeving."

Ziet u wat dit betreft heil in verplichte inburgeringscursussen?

"Je kunt mensen nooit verplichten zich te integreren in de westerse maatschappij. Wat je wel kunt doen is hun kinderen aanmoedigen een stap in die richting te zetten. En uiteindelijk zullen ze dat trouwens wel moeten doen. De westerse samenleving is immers gebaseerd op assimilatie: we delen onze toekomst omdat we in hetzelfde land wonen. Dat is de basis van de Europese orde. Als je dat niet aanvaardt, ben je goed op weg naar een fragmentatie waarop ons juridische systeem geen antwoord heeft. Het Ottomaanse Rijk had een militiesysteem waarin individuele religieuze gemeenschappen hun eigen wetten hadden die golden voor persoonlijke zaken als huwelijk, familie en privé-bezit. Met uitzondering van respect voor de sultan in Istanboel werd er van hen geen assimilatie verwacht. Achteraf gezien is het een kwetsbaar systeem gebleken dat ondenkbaar is in het huidige Europa. Maar als bepaalde islamitische groepen zich tegen de assimilatie blijven verzetten, zullen we misschien genoodzaakt zijn een ghetto-isering te aanvaarden in de grote steden. We kunnen hen onmogelijk forceren. De cruciale vraag is dan wat we met de huwelijkswetgeving doen, en het erfrecht dat daarmee nauw verbonden is. Die zijn fundamenteel voor onze samenleving. Als een groep immigranten die weigert te aanvaarden, zit je met een groot probleem, en ik zie geen oplossing.

"Als ik of jij naar een ander land verhuizen vinden we het normaal dat we de lokale taal, gebruiken en wetten overnemen. We stammen immers uit de traditie van de natiestaat die zegt dat waar je bent bepaalt wat je bent. Nogal wat islamitische immigranten komen naar hier met een volstrekt andere opvatting. Voor hen doet het er niet toe waar je bent. Wat je gelooft, daar gaat het om, en wie je familie is. Pas als je de kinderen van de tweede of derde generatie los kunt krijgen uit die religieuze orde en hen kunt seculariseren, is er kans op assimilatie. Maar dat verhoogt natuurlijk de spanningen binnen de huisgezinnen. In Engeland zijn er al heel wat meisjes door hun vader vermoord omdat ze zich niet wilden neerleggen bij een traditioneel gearrangeerd huwelijk. Wat ons te doen staat, is dus tweeledig. Ten eerste mogen we er niet voor terugschrikken de basisvoorwaarden van onze seculiere maatschappij openlijk te verdedigen, maar dat mag nooit tot arrogantie leiden. Wat ons bij het tweede punt brengt: respect voor de religieuze gemeenschappen. Het komt er niet op aan de godsdienst uit te roeien, maar wel duidelijk te stellen dat staat en religie in het Westen gescheiden zijn."

Maar is het niet juist onder die kinderen dat we de extreemste voorstanders van het islamisme aantreffen?

"We mogen hier niet generaliseren. Mensen die uit Pakistan komen, hebben bijvoorbeeld veel minder problemen met de manier waarop wij in Engeland dingen doen dan Marokkanen. Pakistan is een vroegere Engelse kolonie, en het onderscheid tussen staat en religie is daar duidelijker. Maar over het algemeen is het inderdaad zo dat de terroristen onder de kinderen geronseld worden en dat de extreme mullahs bij hen meer succes hebben. Hun probleem is dat ze hier zijn opgegroeid en dus vervreemd zijn van de cultuur van hun ouders, maar tezelfdertijd niets in de plaats gekregen hebben van het Westen. Wij ondersteunen onze eigen identiteit niet zoals islamieten dat traditioneel doen. Onze cultuur bestaat er grotendeels in de traditie af te zweren en belachelijk te maken, maar zulke instelling verschaft de jonge migrant weinig houvast bij het opbouwen van een eigen identiteit. Volgens mij is de oorzaak daarvan in linkse hoek te zoeken. Die wou de traditionele waarden ondermijnen omdat ze achterhaald geacht werden. Wanneer de scholen zich voor die kar laten spannen, krijgen de kinderen een verwarrende opvoeding. Zich identificeren met westerse tradities is tegenwoordig uit den boze, maar voor de migranten betekent dit wel dat ze teruggrijpen naar hun eigen oude tradities. En in plaats van die als natuurlijk te ervaren moeten ze die overwinnen, waardoor ze een stuk agressiever worden. Ze zijn als het ware tot hun eigen cultuur bekeerd, en bekeerlingen zijn altijd een stuk fanatieker. Dit proces speelt overal, zowel in Londen als in Caïro. Want de nieuwe, modernistische Midden-Oosterse regimes kunnen net zomin een houvast geven als de westerse. De Saoedische, streng-religieuze wahabieten spelen daarop in en steken nogal wat geld in de bouw van moskeeën waar extreme mullahs aangesteld worden."

Zou u het opzichtige materialisme van de tweede of derde generatie - iedereen zijn BMW en gouden gsm - ook aan de cultuurloosheid wijten?

"Dat is niet alleen hier het geval. Ook in het Midden-Oosten toont men graag zijn status door het grootste gezin te hebben, in het grootste huis te wonen en met de grootste auto te rijden. Bescheidenheid wordt er als zwakte gezien, wat voor westerlingen soms onbegrijpelijk is. We mogen ook niet vergeten dat we hier met een cultuur te maken hebben die zichzelf vergeten is. De spirituele en religieuze top van de islam wordt verondersteld aan de universiteit van Caïro te huizen, het instituut dat als censor fungeert en bepaalt wat wel en wat niet gepubliceerd mag worden. Is het dan niet veelbetekenend dat er vorig jaar maar 300 boeken gepubliceerd zijn in Egypte? Dat is wat er rest van de cultuur die de grote Arabische filosofen en wiskundigen heeft voortgebracht en literaire schatten als de verhalen van duizend-en-een-nacht op de wereld zette. De islamitische cultuur is vergeten en vervangen door de grofste en oppervlakkigste uitspattingen van het westerse materialisme, vermengd met een tribale snoeversmentaliteit. De grote verliezers van deze cultuur zijn de armen en de boeren die naar de stad trekken om er in flatgebouwen opgesloten te raken. Zij zijn alles kwijt en worden door iedereen met de nek aangekeken. De extremistische Moslim Broederschap probeerde deze mensen zelfrespect bij te brengen door hen een strenge islamitische levenswijze als zaligmakend voor te houden, gecombineerd met haat tegen de perfide westerlingen."

Zit er niet veel jaloezie achter de antiwesterse houding van de islamisten?

"Jaloezie is een universele emotie en je zou zelfs kunnen beweren dat het een van de belangrijkste taken van een staat is om die jaloezie aan banden te leggen, anders zou zij tot uitbarsting komen in voortdurende agressie. Een andere opmerkelijke zaak: waarom zijn er veel traditionele samenlevingen waar men zich identiek moet kleden? Omdat dat jaloezie en uiterlijke ongelijkheid tegengaat. In de Middeleeuwen hadden wij wetten die luxueuze kledij verboden om net dezelfde reden. Misschien moeten wij vandaag wel een wet invoeren die luxueuze auto's verbiedt omdat die de ogen van de medemens uitsteken. Jaloezie is wellicht ook de oorzaak van 11 september. De Amerikanen willen niet pronken met hun rijkdom, maar voor een Arabier, komend uit een rivaliteitscultuur, lijkt dat natuurlijk wel zo, en die jaloezie wekt vervolgens agressie op omdat die Amerikaan niet weet dat hij jaloezie opwekt en dus ook geen aandacht besteedt aan die nijdige Arabier. De gemiddelde Amerikaan loopt inderdaad in de kijker en je vindt hem over de hele wereld. Ik ga ermee akkoord dat hij niet altijd het aangenaamste sujet is, dat hij er een foeilelijke bouwstijl op nahoudt en onverschillig staat tegenover de noden van de traditionele gemeenschappen. Maar dat is nog geen reden om hem te vermoorden natuurlijk."

Maar er zijn ook echte redenen waarom die Arabier kwaad kan zijn op de westerling, omdat Le Corbusier bijvoorbeeld de helft van Algiers tegen de grond liet gooien om er een verfoeilijk modernistische stad uit de grond te stampen.

"Le Corbusier had dit project eigenlijk in Parijs willen realiseren, maar de Fransen vonden zijn plan om de historische stad aldaar met de grond gelijk te maken toch iets te ver gaan. Dus daarom moest hij het maar ergens in de koloniën volbrengen, wat een verschrikkelijk precedent schiep voor iedereen die zijn gang eens wilde gaan maar dat thuis niet mocht. We mogen de Fransen trouwens niet al te veel verketteren, want in Marokko hadden ze bijvoorbeeld een bouwvoorschrift dat stelde dat nieuwe gebouwen qua uitzicht en proporties in de lijn van het bestaande moesten liggen. Er werd niets vernietigd, wat de reden is waarom Marrakech en Fez zo mooi zijn.

"Mohammed Ata volgde architectuur aan de universiteit van Caïro. Daarna trok hij naar Hamburg om er een postdoctorale opleiding te volgen. Op dat moment was zijn haat tegen het Westen al fenomenaal en dat zou best weleens iets met de westerse invloed op de Midden-Oosterse architectuur te maken kunnen hebben. Hij verafschuwde de moderne stad die het verleden wegwist en bestudeerde het oude Aleppo met als doel dit te restaureren. Hij wou zich een identiteit geven via deze oude Syrische stad. Het ironische is dat Aleppo deels vernietigd werd door de generaals van president Assad toen die op zoek gingen naar aanhangers van de Moslim Broederschap en er hun tanks op loslieten. Hedendaags Aleppo bestaat daardoor uit een prachtig oud stuk en een afschuwelijk zootje halfbakken modernisme dat in de plaats gekomen is van Assads ruïnes. Voor veel Syriërs vertegenwoordigt dat moderne deel de westerse hybris. Het is immers een ongeschreven wet in de islamitische architectuur dat geen gebouw hoger mag zijn dan de minaret van de moskee. Die moet als een biddende hand boven de stad uitsteken. Ga maar eens in Riad kijken welk een blasfemische nachtmerrie de westerse architectuur daar aangericht heeft. Misschien speelde dat veel meer door Ata's hoofd dan een of andere islamitische doctrine op het moment dat hij het WTC binnenvloog."

Of de gedachte dat de Amerikanen zich politiek te veel met het Midden-Oosten bemoeien?

"Dat doen ze inderdaad. Het Amerikaanse State Department houdt er de mening op na dat het een superieur land vertegenwoordigt en daarom de hele wereld in het oog moet houden en mag ingrijpen wanneer de Amerikaanse belangen in het gedrang komen. Met de overheersing van de wereld door de World Trade Organisation en het dogma van de commerciële openheid en de globalisering die vooral de Amerikanen ten goede komt, gaat dat natuurlijk veel te ver. Zelfs zo ver dat het fundament van het Westen, namelijk de autonomie van de soevereine natiestaat, erdoor in het gedrang komt. Maar het is niet al slecht wat ze doen. De VS zijn Irak binnengetrokken met het voornemen er een autonome, soevereine natiestaat te stichten waar ze zelf mee kunnen leven. Dat is toch heel iets anders dan het ouderwetse opbouwen van een eigen rijk?"

En vervolgens mag Iran geen kernreactor bouwen, terwijl dit toch net zo goed een autonome soevereine natiestaat is?

"Niemand wil Iran in het bezit zien van kernwapens. Ik ben inderdaad volledig voor de autonome staat. Die vormt de basis van onze seculiere, op wetten gebaseerde orde en hij is de enige garantie van een machtsevenwicht dat tot vrede leidt in de wereld. De vraag is maar of er echte autonome natiestaten bestaan buiten het Westen. Iran is nu net een plaats waar zo'n staat in de toekomst kan ontstaan. Perzië is heel lang een echte staat geweest. Het is een territoriale en linguïstische entiteit met zijn eigen tradities en - maar dat is een persoonlijke noot - de dichters die de grootste lofzangen op de wijn gebracht hebben. Wijn en architectuur vormen volgens mij de pilaren waarop de beschaving rust. Alleen is Iran niet echt seculier natuurlijk. Daarvoor moeten we eerst die afschuwelijke ayatollahs ergens lozen. Wat de meeste andere landen betreft, is het probleem echter nog veel groter aangezien zij geen nationale soevereiniteit hebben. Neem bijvoorbeeld Soedan. Eerst maakte dit land deel uit van het Ottomaanse Rijk, dan van het Britse, en vervolgens werd het onafhankelijk, maar dit is geen soevereine, autonome natiestaat. In theorie wel natuurlijk, en het kan een afvaardiging naar de Verenigde Naties sturen, alleen vertegenwoordigt die afvaardiging in de praktijk niet meer dan de families van de afgevaardigden. Soedan heeft immers geen staatsstructuur. Er zijn geen wetten waar iedereen zich aan houdt, noch is er enig gevoel van samenhorigheid. Voor Irak geldt trouwens hetzelfde. Dat zijn kunstmatige staten."

Over de VN schrijft u dat ze meer problemen scheppen dan oplossen. Vindt u zo'n staatsoverkoepelend orgaan dan geen goed idee?

"Een plaats waar staten bij elkaar kunnen komen om hun geschillen uit te praten, is natuurlijk goed, alleen bestaat het merendeel van de leden van de VN niet uit staten, maar uit mensen die aan de macht gekomen zijn door zo veel mogelijk rivalen een kopje kleiner te maken. Kijk naar Robert Mugabe, een schertsfiguur, maar de VN maken het hem wel mogelijk zich staatshoofd te noemen, terwijl hij ten hoogste een stamhoofd is. De VN gaan voort op de artificiële grenzen die de kolonisators getrokken hebben en trachten ze zelfs onbespreekbaar te maken. Precies door deze grenzen zijn er zoveel genociden. En de VN zijn ook nog eens volstrekt inefficiënt. Tijdens de eerste Golfoorlog verhinderden zij bijvoorbeeld de VS door te stoten naar Bagdad en een einde te maken aan het regime van Saddam Hoessein. Het resultaat was dat de man tien jaar langer aan de macht bleef, een deel van zijn eigen populatie uitmoordde en zijn land in de achterlijkheid stortte. Amerika had toen de VN naast zich moeten neerleggen en het regime aanpakken op het moment dat het door iedereen verfoeid werd. Het zou een veel betere basis geweest zijn om een nieuw Irak op te bouwen. De VN hebben het hele proces dus alleen maar vertraagd en bemoeilijkt. Ze zijn zelf niet in staat om een probleem op te lossen, maar geven wel een stem aan de zelfverklaarde experts die er in feite niets mee te maken hebben."

Marnix Verplancke

'Wij worden geacht in mindere of meerdere mate loyaal te zijn aan de staat en de wetten te respecteren en bijna automatisch doen we dat ook. Voor de islamitische immigrant is dat een onmogelijke taak omdat hij geen territoriale loyaliteit kent''Onze cultuur bestaat er grotendeels in de traditie af te zweren en belachelijk te maken, maar zulke instelling verschaft de jonge migrant weinig houvast bij het opbouwen van een eigen identiteit''Waarom zijn er veel traditionele samenlevingen waar men zich identiek moet kleden? Omdat dat jaloezie en uiterlijke ongelijkheid tegengaat'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234