Zaterdag 16/10/2021

De verborgen gedaanten van J.D. Salinger

Negen jaar lang peuterden ze in het leven van de auteur. Ze voelden ruim 200 getuigen aan de tand, van Salingers dochter tot ex-liefjes, klasgenoten, spirituele adviseurs en uitgevers. Ook konden ze de hand leggen op memorabele brieven, foto's en dagboeken. Pas na de dood van Salinger in 2010 kwamen de tongen goed los, zo bleek.

De langverwachte 'oral biography' van Shields en Salerno is opzichtig geschoeid op Amerikaanse leest en vormgegeven als een patchwork van interviews, weliswaar met een zekere wetenschappelijke pretentie. Toch is het vaak misbruikte woord 'onthullend' op zijn plaats voor dit merkwaardige, van de hak op de tak springende boek, waarover voorproevers in de Amerikaanse en Britse pers afwisselend koud en warm bliezen. Aan smeuïge en pikante details is er alvast geen gebrek. De biografen keken gretig in broek en bed van hun ongrijpbare onderwerp.

De scoop waarmee Shields en Salerno hun biografie lanceerden, mag er zijn. Het duo beweert dat er vanaf 2015 liefst vijf boeken van Salinger postuum het licht zullen zien. Ophef zullen ongetwijfeld de twee romans veroorzaken die Salinger neerpende over zijn ervaringen tijdens de Tweede Wereldoorlog (A Counterintelligence Agent's Diary en A World War II Love Story).

Ook zijn er nieuwe verhalen rond de Glass Family aangekondigd, het gezin vol wonderkinderen dat Salinger uiteindelijk dierbaarder werd dan zijn eigen familie en waarover hij drie verhalenbundels publiceerde. Verder te verwachten: een vroeg Holden Caulfieldverhaal, samengebracht met oude verhalen rond de gedesillusioneerde held: The Last and Best of the Peter Pans. Nog merkwaardiger zijn de aangekondigde gebruiksaanwijzingen die Salinger schreef over de hindoeïstische religieuze Vedantafilosofie, vermengd met ongepubliceerde fantastische verhalen.

Toch houden we beter een slag om de arm over deze nakende Salingertsunami. Een formele bevestiging van de erven-Salinger, met onder meer weduwe Colleen O'Neill en zoon Matt, kwam er nog niet. Dat Salinger alleszins als een bezetene verder schreef - soms 16 uur per dag in zijn bunker - is hiermee bewezen. Als geen ander besefte hij dat deze boeken postuum boven water zouden komen.

"Zijn behoefte aan privacy was ongetwijfeld oprecht, maar Salinger speelde ook een spel met ons en wij verwierven daarmee het recht binnen redelijke grenzen tegenspel te bieden", schrijft Auke Hulst daarover in NRC-Handelsblad.

De biografie graaft met veel gevoel voor gossip een aantal onbekende, pittige feiten op, maar vergaloppeert zich soms aan van de pot gerukte theorietjes. Zo konden Shields en Salerno achterhalen dat Salinger met één testikel door het leven ging, iets wat hij in 1944 tijdens de Tweede Wereldoorlog toevertrouwde aan Ernest Hemingway en wat later twee vriendinnen konden beamen. "I'm a condition, not a man", schreef hij daarover ooit in een brief. Volgens het biografenduo was dit een levenslang trauma voor Salinger en verklaarde het zijn obsessie om zijn privéleven mordicus af te schermen.

Niet minder pittige revelaties cirkelen rond Salingers voorliefde voor jonge tienermeisjes, die hij met eloquente brieven verleidde. Joyce Maynard publiceerde al eerder haar ervaringen in At Home in the World (1998). Maar ook societygirl Oona O'Neill, de latere echtgenote van Charlie Chaplin en dochter van toneelschrijver Eugène O'Neill, kan ervan meespreken. Nadat hun korte affaire in 1943 spaak liep, bleef Salinger zijn hele leven lang gebeten op de optimistische Charlie Chaplin, die karakterieel Salingers tegenpool was. Volgens Shields en Salerno is hij die afwijzing van Oona nooit te boven gekomen: "It formatted him forever."

Vervolgens werd zijn gedrag tegenover vrouwen bitsiger en dominanter. Zo lezen we in de biografie voor het eerst de getuigenis van Jean Miller, met wie de dertigjarige Salinger het aan boord legde toen ze amper veertien jaar was. Nadat ze op latere leeftijd seks hadden, kreeg Jean onmiddellijk de bons, een trucje dat Salinger wel vaker uithaalde. Bang van afwijzingen, wanneer het al te intiem werd. Nee, een smooth operator was de schrijver niet, tenzij in zijn brieven. Als troostprijs mocht Jeannie model staan voor het befaamde verhaal For Esmé - With Love and Squalor (1950).

Telkens weer had Salinger het gemunt op seksueel onervaren meisjes, die hij soms ook op straat probeerde te verleiden met de baseline: "Hi, I'm J.D. Salinger and I wrote The Catcher in the Rye." De biografen wijten dat verlangen aan zijn hang naar onschuld en zuiverheid, na de in de Tweede Wereldoorlog opgelopen trauma's. Of is dit eerder een zoveelste staaltje van de nattevingerpsychologie in dit boek?

Wel moet je toegeven dat de heren onvermoeibaar elke steen hebben pogen om te keren. Nooit eerder lazen we bijvoorbeeld details over Salingers eerste huwelijk met de Frans-Duitse Sylvia Welter. De half-jood Salinger zette haar aan de dijk toen hij 'telepathisch' ontdekte dat ze tijdens WO II Gestapo-informante zou zijn geweest.

De stank van brandend vlees

Literair steekhoudender is Shields en Salerno's theorie over de impact van zijn aangrijpende ervaringen in de Tweede Wereldoorlog. Salinger maakte op D-day de landing mee op Utah Beach, belandde in het Ardennenoffensief, ondervroeg Duitse krijgsgevangenen en strompelde als bevrijder het concentratiekamp Dachau binnen, waar de Holocaustslachtoffers hoog lagen opgetast. "De stank van brandend vlees vergeet ik nooit meer", heeft hij later meermaals gezegd.

Volgens de biografie zadelde de oorlog Salinger op met een nimmer wijkende posttraumatische stoornis, die zijn duistere wereldbeeld voedde, met de samenleving als eeuwige vijand. Zelfs de verhalen rond de familie Glass dienen metaforisch gelezen te worden als verkapte oorlogsstory's. En zorgde dat onbehagen er ook niet voor dat hij later heil zocht in de hindoeïstische Vedantagodsdienst, waar hij zich in zijn kluizenaarschap steeds warriger aan vastklampte? "The war broke him as a man and made him a great artist; religion offered him spiritual solace and killed his art", staat er in het voorwoord.

Toch heeft deze biografie nog een fameuze verrassing op voorraad. Het zelfgekozen kluizenaarschap van Salinger ("I am in this world and I am not of it") was minder streng dan de mythe liet vermoeden. De schrijver was behoorlijk geïntegreerd in het gemeenschapsleven van New Hampshire, ontmoette vrienden, praatte al eens met de buren, ging graag op reis, frequenteerde een tijdlang societykringen in Londen (om er te dineren met Laurence Olivier en Vivian Leigh) of zakte weleens discreet af naar het Algonquin in New York.

Toch rijst het beeld op van een excentrieke, geremde en getekende man, die voortdurend op zijn hoede was én rond zijn eigen spil draaide, genadeloos tegenover wie zijn vertrouwen schond. "Obsessief en tegenstrijdig, even vaak briljant als bizar of zelfs afstotelijk", concludeert Dirk-Jan Arensman kernachtig over deze biografie in Het Parool.

Ook de onwaarschijnlijke hoeveelheid fotomateriaal - met voorwaar ergens een lachende Salinger en een foto van zijn hond, glurend door het hek van zijn huis - maakt dit boek tot een must-have voor zijn idolate fans. En het blijft een bizarre ervaring om op pagina 414 plots te stuiten op zijn telefoonnummer: 603-675-5244. Tien cijfers waarvoor journalisten vijf jaar geleden ongetwijfeld nog een moord zouden hebben begaan.

De televisiedocumentaire over Salinger gaat zaterdag in de VS in première.

David Shields & Shane Salerno, Salinger, Simon & Schuster, New York, 700 p., 19 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234