Donderdag 08/12/2022

De verbeelding aan de macht op Oilsjt Carnaval

'Onze Heer moet van Aalst geweest zijn want de zon schijnt vandaag', zegt Alfons De Smet, die gisteren als de 'ajuinboer', alias de carnavalsambassadeur van Aalst, voor de zoveelste keer zijn pitteleer aantrok met honderden koperen ajuintjes, en een hoed opzette die de miniversie van de 'tettentoren' van het belfort moet uitbeelden. In de stad waar Dirk Martens de Lof der Zotheid van Erasmus drukte, hoort op vastenavond alle macht aan de verbeelding en de 'voil jeanetten': het is carnaval in 'Oilsjt'.

Aalst

Van onze verslaggever

Bart De Schrijver

De voil jeanetten komen nog steeds van de arbeiderswijken op de rechteroever van de Dender; het zijn de 'brakskesmannen' van Louis Paul Boon, de anarchistische bendes waar de Aalsterse burgerij 's nachts niet van kon slapen. In de vorige eeuw heeft de katholieke industrieel Charles Woeste er nog voor geijverd om carnaval af te schaffen. De jeanetten hadden als carnavalsplunje wat ze thuis vonden: versleten korsetten, paraplu's, 'sjakosjen' en de nu nog voorgeschreven vogelkooi met een gedroogde haring erin - om op dinsdagavond, als al het geld is opgedronken en de vasten aanbreekt, nog iets te eten te hebben.

Het lompenproletariaat van Boon kreeg intussen een baan in Brussel, de textielfabrieken verdwenen, en carnaval werd een professionele bezigheid. De stad investeerde zeven jaar geleden op de rechteroever - de Moilebeek - in een gigantische hangar waar bijna een half jaar lang een leger carnavalisten aan de slag is om wagens, poppen en kostuums te maken. Tot zondagmiddag vlogen de stukken piepschuim nog in het rond en rook de hele omgeving naar de walm van het verfspuiten. Werklozen, loodgieters, verpleegsters, boekhouders en nog vele anderen die thuis vaak geen spijker in de muur krijgen geklopt, hebben dag en nacht de kou getrotseerd voor het gouden kalf van hun groep. Sommige van die zeventig wagens hebben tot twee miljoen gekost, een som die moet worden gerecupereerd uit lidgelden, barbecues, fuiven, en als het meezit een deel van de drie miljoen frank rijke prijzenpot van de stad. Om de stoet een beetje in toom te houden, mogen de wagens sinds enkele jaren niet meer groter zijn dan vijftig meter en hoger dan vier meter. Niet zonder rebellie uiteraard: het jaar nadien had een groep al haar carnavalisten een wagentje om het lijf gesnoerd met als gevolg dat die groep honderd meter lang was.

"Die sociale mix in de hangar, het feit dat zovele mensen zich nog willen uitsloven, is het bewijs dat ons carnaval écht van het volk komt." Aan het woord is Gracienne Van Nieuwenborgh, in normale tijden socialistisch schepen van cultuur maar nu waarnemend burgemeester (Annie De Maegt werd opgenomen in het ziekenhuis en kon er dit jaar niet bij zijn). "Het is een uitlaatklep, maar geen geforceerd plezier. Drank en een tekort aan slaap doen mensen zichzelf soms overstijgen; men kan dan lachen met de dingen die hen de rest van het jaar zouden doen meesmuilen. Misschien is carnaval een soort psychotherapie. Maar vooral Boon komt hier naar boven, de tedere anarchie, het maatschappijkritische en het relativerende."

Zaterdagavond overhandigde de waarnemend burgemeester de sleutel van de stad officieel aan prins carnaval, Gary Van Overstraeten. Daarvoor kwam de gemeenteraad in een bijzondere zitting samen in de stadsschouwburg van Aalst. Geflankeerd door het feestcomité werden de schepenen flink op de korrel genomen. Vooral de voorbije gemeenteverkiezingen leverden presentator Keizer Kamiel inspiratie. De plaatselijke voormannen van de partijen werden op de bühne uitgenodigd om hun - gewijzigde - campagnelied te zingen. De CVP, al twaalf jaar in de oppositie, kreeg het volgende refrein voorgeschoteld: "Wie stemt er nu nog voor de CVP, als een non of oude pee?" Nadat de Agalev-schepen zijn baard werd afgeschoren, zorgde de leugendetector van professor Clee Men Teur ervoor dat het publiek kon horen wat sommige polici écht dachten. Het nieuwe stadion van Eendracht Aalst dat er nog steeds niet staat, de voetgangerstunnel onder de gevaarlijke Boudewijnlaan die nog niet gegraven is: een hilarische documentaire herinnerde de Aalsterse polici aan wat ze tijdens de vorige bestuursperiode hadden beloofd.

Nadat hij zijn korte eed had afgelegd - "Ik zweer van de vrouwen af te blijven en altijd te liegen" - las prins Gary voor uit zijn regeerprogramma. Dat komt traditioneel neer op een hoogmis van het Aalsters chauvinisme, vooral gericht op 'aartsrivaal' Dendermonde. Zo moet er een Aalsterse volksuniversiteit opgericht worden om het stedelijk niveau van de Dendermondse asielzoekers op te krikken. Meer Dendermondse asielzoekers dienen terug gestuurd te worden, evenwel met humanitaire hulp als Aalsterse vlaaien en ajuinsoep.

Zondag om één uur 's middags kon de kilometers lange sliert wagens eindelijk de hangars verlaten. Prins Gary reed als eerste met zijn open limousine de St-Annabrug over, net zoals Julius Caesar onder de triomfboog marcheerde, op de voet gevolgd door een legioen Aalsterse Gilles. Met witte pluimen op hun zotskap, een ajuin rond de nek, belletjes aan hun felgekleurde kostuums, appelsienen in hun zakken, en houten klompen, zijn de gilles oeroude spelers in de carnavalsgeschiedenis. Toen Karel de Vijfde zijn blijde intrede deed in Aalst bracht hij met veren uitgedoste zwarten mee als bezienswaardigheid in de praalstoet. Deze middeleeuwse show smolt samen met het Keltische gebruik om de overgang van winter naar lente te bespoedigen. Dat gebeurde door veel kabaal te maken met metalen voorwerpen en zo de winterse demonen te verdrijven en de vruchtbaarheid af te smeken aan de goden.

Na de folklore dokkerden de ingenieuze constructies door de straten. Met de enorme karikaturale koppen en hun tot in de details uitgewerkte kostuums zijn de carnavalsgroepen parels van volkse creativiteit. Zoals elk jaar werden de binnenlandse- en buitenlandse politiek aangesneden met thema's als de moord op Kabila, de onderwijsoorlog, de brand in het koninklijk paleis, de dood van Vanden Boeynants, het cannabisdebat, de deelname van Haiders FPÖ aan de regering in Oostenrijk. Van een 'losse groep' kreeg ook interimkantoor Adecco ervan langs, onder de slogan "Adecco, iederien welkom, wit, zwét en bruin". De losse groepen, die vaak het verwijt krijgen de stoet op te houden, zijn eigenlijk het peper en zout van de Aalsterse carnaval. Met thema's die zij pas de dagen voordien uit de actualiteit hebben geplukt en vlijmscherp hebben geparodieerd, zijn zij de meest zichtbare expressie van het tedere anarchisme.

Dinsdagavond moet aan dit feest een einde komen, wanneer prins carnaval op de grote markt een pop zal verbranden, alweer een afscheidsritueel dat ook onze Keltische voorouders al kenden. Gracienne Van Nieuwenborgh: "Ook al staan er dan duizenden mensen op de markt, het zal stil zijn. Elke Aalstenaar zal een traan laten en even over zijn schouder kijken om te zien wie er dit jaar nog bij is en wie niet. Daarna barst het feest nog eens in alle heftigheid los."

'Vooral Boon komt hier naar boven, de tedere anarchie, het maatschappijkritische en het relativerende'

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234