Zaterdag 17/04/2021

De vele avonturen van Alexander von Humboldt

Een tentoonstelling in Bonn over de Duitse onderzoeker en ontdekkingsreiziger

Bonn

Van onze medewerkster

Christine Vuegen

Straten en pleinen zijn naar hem genoemd, een rivier, een maankrater, planten, een pinguïn en een stinkdier, universiteiten, snackbars, kapsalons. In Zuid-Amerika is hij een held. Zijn bekendste wapenfeit is de hachelijke expeditie door de toenmalige Spaanse kolonies in dat continent. Het vertrek op 5 juni 1799, tweehonderd jaar geleden, wordt herdacht met een reizende tentoonstelling over zijn levensloop, zijn werkmethode, zijn ontdekkingen en experimenten, zijn visie op de wereld. Netwerken der wetenschappen houdt nu halt in de Kunst- und Ausstellungshalle in Bonn.

Alexander von Humboldt onderzocht "de wereld in haar diepste samenhang", zoals zijn vriend Goethe het formuleerde in Faust. De Berlijner wierp zich op als een van de eerste plantengeografen en was een grondlegger van de fysische geografie. Plantkunde, geologie, aardmagnetisme, vulkanisme, meteorologie, fysiologie, etnologie, archeologie en nog meer takken van de wetenschappen liet hij samenvloeien. Hij was een ecologist avant la lettre, hij ijverde voor meer veiligheid in de mijnen en bekritiseerde de slavernij. Hij was zowat de laatste wetenschapper die specialisatie wist te combineren met universeel onderzoek. Onze overgespecialiseerde maatschappij schuift opnieuw de verbinding tussen alle disciplines naar voren. "Interactie" is het hedendaagse toverwoord. "Alles is wisselwerking", schreef Humboldt in zijn Mexicaanse dagboek. Dat alles maakt deze nazaat van de achttiende-eeuwse Verlichting meer dan ooit actueel.

De tentoonstelling doet alle landen aan die Humboldt in Zuid-Amerika bezocht. Ze vertrok in Mexico en kwam via Venezuela en Cuba naar Berlijn en Bonn. Begin 2000 scheept ze in naar Colombia, Peru en Ecuador. Uit al die landen zijn er voorwerpen en documenten ingelast: de speciale koffer om instrumenten te vervoeren, lederen zwepen en voetijzers voor slaven, kleine gouden sculpturen die door de Muisca-indianen ritueel werden geofferd in een meer. Humboldt maakte een raming van het fortuin goud dat op de bodem zou liggen en dat ontketende een ware goudkoorts. Voorts zijn er negentiende-eeuwse olieverfschilderijen van de exotische gebieden, gravures uitgevoerd naar schetsen van Von Humboldt, een aquarium met piranha's, dieren op sterk water, planten en ander meegebracht materiaal, zijn wetenschappelijke instrumenten, notities, brieven en de gepubliceerde resultaten van het onderzoek. Door een druk op de knop slaan de bladeren van een op computer overgebrachte Atlas pittoresque om.

Von Humboldts eerste onderzoekingen concentreerden zich op de oorsprong van mineralen. Om het geheim van het leven te ontdekken, voerde hij ook pijnlijke elektrofysiologische tests uit op zichzelf. Hij kwam tot de conclusie dat de oorsprong van het leven niet te vinden is in één enkele stof, maar in de samenwerking van meerdere krachten.

De interactie tussen alle verschijnselen, alsook de wisselwerking tussen de cultuur en de natuur, hield steeds zijn aandacht vast. Samen met de Franse plantkundige Aimé Bonpland doorkruiste hij Zuid-Amerika te voet, te paard en met smalle indianenboten. Hij financierde deze vijf jaar durende expeditie volledig zelf met de erfenis van zijn moeder. Als onafhankelijk onderzoeker begaf hij zich in ongerepte regenwouden, hij waagde zich op de Orinoco en andere rivieren, hij beklom de vulkaan Chimborazo, die toen als de hoogste berg ter wereld werd beschouwd. Alzo stond het wereldrecord bergbeklimmen dertig jaar op zijn naam.

Tijdens de laatste vijfentwintig jaar van zijn leven schreef hij de vijf volumes van Kosmos, een allesomvattende beschrijving van de natuur als een eenheid. De grote grondgedachte in zijn onderzoek was altijd zijn opvatting van de wereld als "een universele aaneenschakeling, geen gewoon rechtlijnig verloop, maar een tot een netwerk verstrengeld weefsel".

Alexander von Humboldt - Netwerken der wetenschappen tot 9 januari 2000 in de Kunst- und Ausstellungshalle des Bundesrepublik Deutschland, Museumsmeile Bonn, Friedrich-Ebert-Allee 4, Bonn. Open van 10 tot 19 uur, dinsdag en woensdag tot 21 uur. Gesloten op maandag, op 24/12 en 31/12. Catalogus 35 mark. Rondleidingen en begeleidende teksten beschikbaar in het Nederlands. Tel: 0049-228-9171-200.

Internet : www.kah-bonn.de

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234