Woensdag 13/11/2019

De Vaticaancode: geen vergiffenis

Vaticaanstad, februari dit jaar. Vanaf de rand van het Sint-Pietersplein probeert een Scandinavische tv-ploeg wat beelden te schieten van de monumentale Sint-Pieterskerk een paar honderd meter verderop. Maar dat is buiten de Vaticaanse politie gerekend. Binnen een paar seconden komen er twee agenten aangesneld, die de crew vriendelijk verzoeken terug te keren naar Romeins grondgebied. Daar kan men filmen wat men wil. Ongeveer hetzelfde verging het de makers van de film Angels & Demons, toen zij in juni vorig jaar opnames kwamen maken in de Italiaanse hoofdstad. De film speelt grotendeels in Rome en Vaticaanstad, maar de deuren van de Sint-Pieter, de Sixtijnse Kapel en enkele Romeinse kerken bleven hermetisch gesloten voor regisseur Ron Howard en zijn ploeg. Acteur Ewan McGregor, die een van de belangrijkste rollen speelt in de film, heeft zelfs geen enkele scène in de eeuwige stad gedraaid. Hij is hier om de pers te woord te staan, maar kan alleen vertellen over zijn ervaringen in Los Angeles, waar filmmaatschappij Sony half Vaticaanstad had nagebouwd. “Het is een rare situatie”, geeft McGregor toe. “Deze set is voor mij net zo nieuw als voor jullie.” Problemen met locaties zijn er natuurlijk wel vaker in de filmwereld, maar in dit geval kwam het ‘njet’ van het Vaticaan niet onverwacht. Angels & Demons is immers de opvolger van De Da Vinci Code, een film die, net als het gelijknamige boek van Dan Brown, een paar jaar geleden door de kerk in de ban werd gedaan. “Normaal gesproken lezen we het script”, zei een woordvoerder van het Vaticaan. “Maar in dit geval was dat niet nodig. De naam Dan Brown was genoeg.”Die opmerking leek de aanzet te worden voor een nieuwe clash tussen de katholieke kerk en ‘team Howard’. Verschillende Europese bisschoppen lieten zich de afgelopen maanden negatief uit over de film en in eigen land werd Howard onder vuur genomen door ultraconservatief Bill Donahue, van de Catholic League for Religious and Civil Rights. De regisseur zelf gooide vorige week ook nog wat olie op het vuur door te beweren dat het Vaticaan bewust had geprobeerd om hem tegen te werken.Maar dat was allemaal voor de wereldpremière, afgelopen maandag in Rome. Gisteren kwam het Vaticaan voor het eerst met een officiële reactie in het huisorgaan L’Osservatore Romano en die klonk een stuk milder. L’Osservatore schreef te verwachten dat de film “een kort leven beschoren is”, maar noemde het werk ook “boeiend” met “prachtig camerawerk”. Angels & Demons wordt als “pretentieus” bestempeld, maar de krant voegt eraan toe dat de regie van Howard “dynamisch en aanlokkelijk” is.

Spectaculaire race tegen de klok

Wie Angels & Demons heeft gezien begrijpt die ommezwaai van de kerk wel, want de inhoud van de film is veel minder gewaagd dan die van De Da Vinci Code, of zelfs maar van Dan Browns boek (in het Nederlands vertaald als Het Bernini Mysterie). In De Da Vinci Code was het verhaal dat Jezus een kind had verwekt bij Maria Magdalena, en werd de katholieke organisatie Opus Dei weggezet als een moorddadige sekte. Maar in de nieuwe film neemt hoofdrolspeler professor Robert Langdon (wederom gespeeld door Tom Hanks) het juist samen met vertegenwoordigers van de kerk op tegen een eeuwenoud geheim genootschap.De plot van Angels & Demons zit relatief eenvoudig in elkaar. De film begint met de dood van een paus en het daaropvolgende conclaaf, waarin het College van Kardinalen een nieuwe paus moet kiezen. Dat eerbiedwaardige ritueel wordt bruut verstoord als de preferiti, de kardinalen die het meeste kans maken om te worden gekozen, worden ontvoerd. Tegelijk wordt uit het Zwitserse onderzoekscentrum CERN een flesje met explosieve antimaterie ontvreemd. De daders maken zich bekend als de Illuminati, een al lang uitgestorven gewaand genootschap van wetenschappers dat vroeger vervolgd werd door de kerk. Ze dreigen elk uur een kardinaal te vermoorden en het Vaticaan op te blazen.Op voorspraak van politie-inspecteur Olivetti (Pierfrancesco Favino) schakelt de tijdelijke baas van het Vaticaan, de kamerling (Ewan McGregor), hierop Robert Langdon in. Hij gaat samen met de mooie wetenschapper Vittoria Vetra (de Israëlische actrice Ayelet Zurer) op zoek naar de kardinalen. Hiervoor moet Langdon in Rome vier geheime locaties zien te vinden langs het eeuwenoude ‘pad der verlichting’, waar de ontvoerders hun slachtoffers verborgen houden. Dat leidt tot een spectaculaire race tegen de klok door de nauwe straatjes van Rome, waarbij het tweetal uiteraard steeds net te laat komt om weer een gruwelijke moord te voorkomen. Aanstootgevend? Niet echt, zou je zeggen. Of het zou het karakter van McGregor moeten zijn. “Veel kan ik niet over hem kwijt, anders geef ik de clou weg”, lacht McGregor. “Maar laten we zeggen dat mijn personage iemand is die niet is wie hij lijkt te zijn. Hij opereert op een niveau, en iedereen die hem ontmoet denkt dat hij zo is, maar tegelijk is hij achter de schermen bezig met manipuleren en aan de touwtjes trekken. Dat maakte het een hele aantrekkelijke rol om te spelen.”

Religie versus wetenschap

Behalve de verrassende acties van de kamerling zijn er nog wel enkele details waar je als devoot katholiek over zou kunnen vallen. Als je er tenminste van uitgaat dat een fictiefilm zich honderd procent aan de feiten zou moeten houden. Zo veroorloven de makers van de film zich, in navolging van Brown, een paar historische vrijheden over de Illuminati. Over het bestaan van het geheime broederschap bestaat geen twijfel, maar dat ze ooit werden opgejaagd en uitgemoord door de kerk, zoals in de film wordt beweerd, is nooit bewezen. De stelling van Howard en co. dat ook Galileo Galilei en architect Bernini lid waren van het genootschap is zelfs volledig onhoudbaar, aangezien beiden al lang dood waren toen de Illuminati hun opwachting maakten. Maar bij dit soort zaken wordt in de film veel korter stilgestaan dan in het boek. Veel opvallender zijn eigenlijk de vele momenten waarop de kerk en het geloof in een positief daglicht worden geplaatst. Het begint er bijvoorbeeld al mee dat de onderzoeker die in het CERN van zijn antimaterie wordt beroofd... een priester is. Om te laten zien dat dit geen onwaarschijnlijke combinatie was, had Sony op de persconferentie woordvoerder Rolf Landua van het CERN opgetrommeld, die verklaarde dat de meeste knappe koppen daar heel tolerant staan tegenover religie, en dat sommigen zelfs gelovig zijn. “Ik denk dat je bij de studie van de diepe vragen die we proberen te beantwoorden, over de oorsprong van het heelal en zo, altijd tot de conclusie komt dat er een deel is dat we niet kunnen verklaren”, zei hij. “De katholieke kerk heeft lang gediscussieerd over de vraag of de Big Bang compatibel is met de Bijbel, en de laatste paus heeft besloten dat ze perfect te verenigen zijn. Dus ik denk dat er geen probleem hoeft te zijn tussen religie en wetenschap.”Nog een voorbeeld uit de film: op een gegeven moment bijt een boze kardinaal de ongelovige Robert Langdon toe: “Mijn kerk voedt de hongerigen en lenigt de noden van de armen. Wat heeft uw kerk gedaan? O, dat is waar meneer Langdon, u hebt er geen.” In plaats van de man van repliek te dienen, doet Langdon er schaapachtig het zwijgen toe.Aan het eind van de film toont de kerk zich zelfs van haar meest nederige zijde als kardinaal Strauss (Armin Mueller-Stahl) Langdon bedankt voor zijn hulp en hem vraagt om ‘voorzichtig’ over de kerk te schrijven. “De kerk heeft in het verleden fouten gemaakt”, zegt Strauss, “maar alleen omdat de kerk menselijk is, en mensen nu eenmaal fouten maken.” Amen.

Toeristische goudmijn

Naar de reden van de toenadering tussen het Vaticaan en Howard en zijn team kun je slechts gissen. Voor een deel ligt het natuurlijk gewoon aan het boek van Brown, dat hij overigens schreef voor De Da Vinci Code. Misschien zijn de filmmakers ook geschrokken van alle commotie van vorige keer. En wellicht heeft het Vaticaan zich ook wel gerealiseerd dat het garen kan spinnen bij een film als Angels & Demons. Miljoenen kijkers zullen via de film immers kennismaken met het gedachtegoed, de gebruiken en de rituelen van het katholicisme. En daarnaast is de verwachting dat het toerisme naar Rome en Vaticaanstad door de film een enorme impuls zal krijgen. Dat gebeurde immers ook na het uitkomen van het boek. Meer dan 50.000 mensen namen inmiddels al deel aan de speciale Angels & Demons-toer die een paar slimme lokale ondernemers sinds een paar jaar in samenwerking met Dan Brown organiseren.Die toer voert de deelnemer voor zo’n 50 euro gedurende vier uur kriskras door Rome in de voetsporen van Robert Langdon. Stadsgidsen doen het verhaal van Brown nog eens dunnetjes over, en er wordt gestopt bij alle monumenten die in het boek figureren, zoals het Sint-Pietersplein, het Castel Sant’Angelo, en de Piazza Navona met daarop Bernini’s beroemde Fontein van de vier rivieren. Het voordeel als toerist is dat je de tijdens de toer ook de twee belangrijke kerken kunt bezoeken waar niet gefilmd mocht worden: de Santa Maria del Popolo en de Santa Maria della Vittoria.Wie besluit de behoorlijk halsbrekende toer te volgen, ziet ook meteen hoe ongelooflijk goed de setontwerpers in Hollywood hun werk hebben gedaan. Elke locatie die in het boek van belang was en die in Rome niet afdoende in beeld kon worden gebracht, werd in LA zo getrouw mogelijk nagebouwd. Zo verrezen op de parkeerplaats van een paardenrenbaan op 15 kilometer van de Sonystudio’s twee reusachtige replica’s van het Piazza Navona en het Sint-Pietersplein, inclusief de galerij met 248 Dorische zuilen en de 140 beelden van heiligen en martelaren. Ander gebouwen, zoals de Sixtijnse kapel, het Pantheon, de Santa Maria del Popolo en de Santa Maria della Vittoria werden in de studio nagebouwd. Soms moesten daartoe de raarste toeren worden uitgehaald. Om voldoende foto’s van de Sixtijnse Kapel te hebben, gingen twintig leden van de filmcrew vermomd als toerist het Vaticaan binnen, waar ze opnames maakten tot ze door de beveiliging werden weggestuurd. Ewan McGregor maakt het niets uit dat hij al zijn scènes moest spelen in bordkartonnen versies van het origineel, zegt hij. “Ik ben nog steeds niet in de Sint-Pieter en in de Sixtijnse Kapel geweest. Maar ik kan me voorstellen hoe het daar is. Dat is je werk als acteur.”McGregor weet nog niet of hij volgende keer weer meedoet. Want dat er een derde Dan Brownfilm gaat komen, staat wel vast. De Da Vinci Code bracht ondanks vernietigende kritieken 750 miljoen dollar in het laatje, en het moet wel raar lopen wil Angels & Demons dat succes niet gaan overtreffen. Het verhaal is er ook al, want Dan Brown legt momenteel de laatste hand aan zijn nieuwe boek The Lost Symbol. Dat zal in september in een oplage van vijf miljoen exemplaren verschijnen. Een aantal dat eigenlijk nog betrekkelijk voorzichtig is als je bedenkt dat er van De Da Vinci Code al 81 miljoen exemplaren werden verkocht. In het Vaticaan kijkt men er ongetwijfeld belangstellend naar uit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234