Vrijdag 24/09/2021

De vampier is de nieuwe James Dean

Woensdag 30 juni is een hoogdag voor de Twilight-fans. Wereldwijd is vanaf die dag Eclipse, de derde film uit de populaire vampierenreeks, te zien in de bioscoop. Anna Luyten, gefascineerd door het fenomeen der vampiers, zoekt uit hoeveel paranormaliteit de liefde kan verdragen. Verslag van een safari, die begon met het zien van een verfilming van Twilight en eindigde tussen stapels boeken met covers vol bloedspatten, en tv-series met vampiers. ‘De vampier is de nieuwe James Dean’

k zag het aan de kromming van zijn rug. Hoe zijn wervels een boog over haar bovenlichaam vormden. Als een vraagteken. Zou hij voor haar een zegen zijn? Het antwoord was zeer zeker: ‘neen’.

Zij keek hem glazig aan - nu, ja ook niet moeilijk met van die hazelnootbruin gekleurde wegwerplenzen - maar toch zal die poreusheid in haar blik ook wel een beetje zijn verdienste geweest zijn. En tja, welk visioen een vrouw in haar armen sluit als ze een man kust, weet ze nooit. Maar deze man was wel van een heel speciale soort, dat zag ik zo.

“Ik ben gevaarlijk Bella, begrijp dat alstublieft”, zei hij.

Hij begeerde haar en was tegelijk bang dat hij snel haar bloed zou willen drinken. Letterlijk, in dit geval. Hij was een vampier. Eentje die al sinds 1918 niet ouder werd dan zeventien.

Voor mij begonnen vrouwen te schuifelen op hun stoel. Ze gingen dichter bij hun man van vlees en bloed zitten. Die mannen hielden hun rug heel recht en lachten hun vrouwen uit. Sommigen deden dat door ostentatief een zakdoek aan te bieden.

Ik zat in de filmzaal. Ik was terechtgekomen in de jungle die de volwassenen van mijn soort ‘romantiek’ noemen en die bij mijn dochter van dertien nog ‘liefde’ heet.

Zij had mij hier mee naartoe genomen. Het was vorig jaar, nog ten tijde van de Twilight-manie die intussen uitgroeide tot een vampierenrevival. Wat er gebeurde in de maanden die volgden? Iets wat voelde als een safaritocht in eigen land: vrouwenland. Wat is dat toch met die vampiers? Wat ik las, wat ik zag op vrouwenwebsites, wat ik las op Facebook… Vanwaar die fascinatie voor vampiers? Is een mens op zich al niet ingewikkeld genoeg?

Is het een combinatie van dodelijke schoonheid en decadente seksualiteit? Het verlangen naar een androgyne cultuur? Is de vampier het monster dat wij zouden kunnen worden als wij onszelf zouden laten gaan? Is het het verlangen alle controle te verliezen? Ja, dat is het. Het is de wil tot het incorporeren van de minnaar. Het is een fantasie die niet leefbaar is maar waar wel van te genieten valt.

Na de film Nieuwe maan moesten vele meisjes, ook die van twintig, dertig en veertig jaar, met rode en gezwollen ogen naar buiten. Het licht in de filmzaal was te snel aangegaan.

Zo begon mijn lange tropentocht, langs broeierige puberliteratuur, langs boekenrekken vol ‘paranormale romantiek’. Ik ontdekte cultschrijfster Kerri Arthur - best wel grappig - die vertelt hoe vampier Michael Kelly zijn vampirisme onder controle trachtte te houden en wat dat bij vrouwen aan heftigheid teweegbrengt. Ingehouden passie van een vampier, het is eens iets anders dan de romantiek tussen artsen en verplegend personeel.

En ik geef toe, het genre dat wat meesmuilend ‘vrouwelijk escapisme’ wordt genoemd, is niet zo aan mij besteed. Ik ben altijd eerder een Die hard-fan geweest dan een Twi-hard.

Maar groot was mijn verbijstering toen ik de websites ontdekte van volwassen vrouwen die gek bleken te zijn op de vier dikke boeken van de Twilight-saga, geschreven door de mormonenmoeder Stephanie Meyer. Zowat alle bladen en kranten, ja zelfs psychologen schreven over de aantrekkingskracht van de acteur die de zeventienjarige vampier in de verfilming speelt: Robert Pattinson en de vampier die hij vertegenwoordigt. De vampier: het mysterieuze gevaar, het bovennatuurlijke, de heftige gevoelens, de flirter. En zij, Bella gespeeld door Kirsten Stewart: het aardse meisje, de volhouder, de stille, de stabiele. De twee acteurs zouden volgens de bladen ook verliefd zijn op elkaar. Maar ze geven niet toe. Er moet nog een derde film gepromoot worden. Die film Eclips, de verfilming van het derde deel van de boekenserie is vanaf woensdag in de bioscoop te zien.

De Twi-hards zitten er al maanden op te wachten. Hun lijf is intussen voorzien van alle gadgets die de Twilight-hype met zich mee heeft gebracht: lipgloss die ‘arsenic’ heet of lichaamscrème met de naam ‘Black Magic Tainted love.’ Soms zegt de naam van de make-up die een vrouw draagt genoeg.

Voor wie niet mee is: Twilight is een serie van vier boeken voor pubermeisjes. Vol romantische hunkering met een rouwrandje. Ik citeer:

‘Bella’, prevelde Edward met een vertrokken gezicht, toen hij de zorgen in het mijne zag. ‘We hebben geen haast. Ik zal je beschermen. Je kunt alle tijd nemen die je nodig hebt.’

‘Ik kan juist niet wachten’, fluisterde ik met een flauwe glimlach. In een poging er een grapje van te maken. ‘Ik wil ook een monster worden.’

Zijn tanden klapten op elkaar voordat hij antwoord gaf. ‘Je hebt geen idee waar je het over hebt.’

Om het verhaal even kort te vertellen: Twilight wordt aangekondigd als een sage over een “levensgevaarlijke liefde”’. Hoofdpersoon is het tienermeisje Bella Swan. Ze komt in een klein dorpje bij haar gescheiden vader wonen. Op school ontmoet ze Edward Cullen, een enigmatische jongen die er blinkend bleek uitziet. Hij kan horen wat anderen denken en beschikt net zoals zijn familieleden over buitengewone krachten. Naast Edward is er Jacob in haar leven, een jongen die dan weer een weerwolf blijkt te zijn en die met haar aan motoren sleutelt, zo’n type van de ‘eeuwige kameraad’. In het derde deel, dat nu verfilmd is, vechten Edward en Jacob om Bella’s liefde. Bella kan niet kiezen, waardoor de twee jongens vijanden worden. Het zou in de film tot gevechtsscènes komen, goed om meer mannen naar de bioscoop te lokken. Uiteindelijk zal Bella een belangrijke huwelijksvoorwaarde aan haar Edward stellen: hij moet haar in een vampier veranderen. Met alle complicaties vandien. Mooie puberverhalen over een onbereikbare jongen en de volledige overgave van een meisje. Het verlangen naar transformatie, dat iedere liefde eigen is. Ook waar. Maar de populaire cultus van Twilight heeft ook zijn vreemde kanten. In Amerika verzinnen volwassen vrouwen erotische scènes met de vampier. Er zijn ‘Twilight mums’ en ‘Twilight adults’ , groepen volwassenen die dwepen met de sage. In Nederland blijkt het zusterschap van de twi’s te bestaan. In de herfst van 2009 richtten Tamara en Josie een website op: ‘The Dutch Twilight Sisterhood’. Ze schrijven: “Dit is een hyves, speciaal voor al die volwassen vrouwen, die na het lezen van de Twilight boeken en/of de Twilight film niets anders meer doen dan denken aan Twilight, kijken naar Twilight, het opnieuw lezen van de boeken, internetten op zoek naar Twi info, dromen over je favoriete Cullen… Teenage fans verdienen ons respect, maar het lijkt wel alsof ze een andere taal spreken, dus dit is alleen voor de ‘oudere’ twi fans. Schaam je niet langer voor je geheime liefde voor Edward Cullen dan wel Robert Pattinson. JE BENT NIET ALLEEN!”

De adverteerders op The Dutch Twilight Sisterhood-site bieden niet alleen Twilight-artikelen aan zoals bedrukte T -shirts en sieraden. Ze leren ook “hoe je angst om kan zetten in ambitie” en “nu tot 19 kilogram afslanken”. Er zijn vele soorten purgeermiddelen in het leven.

Twilight als literatuur? Wat suikerzoet, maar van een goede patisserie. Fascinerender is hoe deze laatste grote blockbuster in de letterenwereld die Twilight heet, een massieve culturele kracht is geworden. Als boeken tot de massaconsumptie beginnen te behoren, leiden ze zelden tot een plaats in de literaire canon. Wat niet belet dat ik ze wel wil lezen. Sinds een jaar is het vampierendom weer helemaal terug. Twilight heeft gezorgd voor een eruptie en heropleving van vampierenromans, vampierenfilms en vampierentelevisieseries. Er is de televisieserie True Blood. Voor de serie baseerde producer Alan Ball, bekend van de cultserie Six Feet Under, zich op de romans van Charlaine Harris. De romanserie, die tot nu toe negen boeken telt en herkenbaar door het woordje dead in de titel, vertelt het verhaal van Sookie Stackhouse, een telepatisch begaafde bardame. Door de productie van synthetisch bloed kunnen vampiers ’s nachts een normaal leven leiden zonder de behoefte aan mensenbloed. Sookie ontmoet op een avond de 173-jaar oude vampier Bill. Dat leidt tot - u raadt het al - “een passievol avontuur, een mix van spanning, romantiek, humor, seks en mysterie.”

“De vampier is de nieuwe James Dean”, zeggen de schrijvers van The Vampire Diaries, een televisieserie die dan weer bedoeld is voor tieners en gebaseerd op de jeugdromans van L.J. Smith. Zij begon al in 1991 met het schrijven van een boek over een melancholieke vampierentiener en zijn obsessie voor een knap schoolmeisje. Het drama van L.J. Smith is dat ze ‘te vroeg’ was.

Hoewel. Het bestaat al zo lang. Eind achttiende eeuw doken in de werken van Gottfried Bürger en Goethe al vampiers op. Het beeld van de charmante, schijnbaar verfijnde, poëtische, romantische vampier kwam onze cultuur binnen uit verveling.

“Zullen we eens om ter gruwelijkste verhalen vertellen?”, vroeg Lord Byron bijna tweehonderd jaar geleden toen hij samen met zijn Engelse vrienden John William Polidori, Mary Godwin en haar latere man Percy Shelley, de zomer doorbracht aan het meer van Genève.

Er werden spannende verhalen verteld in de villa Diodati. Het regende in die zomer van 1816 vrij vaak. Mary Shelley creëerde Dr. Frankenstein. John William Polidori stak zijn erotische angsten en zijn gevoelens voor Lord Byron weg in The Vampyre. Het idee kwam van Byron, maar Polidori schreef het uit. Hij zou zijn vampier op het karakter van Byron geënt hebben: charismatisch maar gevaarlijk. Zo zou men kunnen stellen dat ‘de romantische vampier’ een verwoording is van een miskende maar brandende liefde van een man. In ieder geval was het verhaal onmiddellijk een succes. Het is trouwens opvallend hoe vele jongens nu neerbuigend over de twilight-jongens spreken als: ‘homo’s’.

Nog een bekende vampier was die van Bram Stoker, die in 1897 Dracula schreef, gebaseerd op het verhaal van Polidori. En daaruit kwam dan weer een hele resem films en theaterstukken voort.

De vampierencultus zou terug te brengen zijn op onze drang sociale grenzen in de liefde te doorbreken. We zouden erdoor gefascineerd zijn door onze afkomst van kannibalen en primaten. Het is een onderdrukt geheugen. We zijn blijkbaar graag bang als het over romantiek gaat. Vrouwen gaan in de vampierencultus op zoek naar de koude omhelzing van bloedzuigende mannen, én we verlangen hun nachtelijkheid, hun onsterfelijkheid, hun eeuwige jeugd. vampiers neigen naar het eeuwige, een altijd durend verbond, en dat zou onze lust opwekken. In ieder geval zijn het wel wezens met een speciaal allure. Er zijn evenveel theorieën als er mensen zijn. Er zijn er ook die beweren dat de heropleving van de romantische griezelroman en de vampierencultus te maken heeft met het horror vacui of/en de economische crisis. “Als de on-doden terugkeren, is dat omdat ze een verpersoonlijking zijn van echte wereldangsten, de angst voor terrorisme, voor aanslagen, wij zijn gedwongen te leven in een toestand van overmatig gedwongen waakzaamheid. Iedereen vreest dat er onzichtbaar iets geheims en gevaarlijks aan de gang is in onze gemeenschap”, schreef een commentator in The New York Times.

In ieder geval, zo leert de cultuurgeschiedenis, heeft de opkomst van de romantische griezelroman en al haar opflakkeringen de voorbije twee eeuwen te maken gehad met een vlucht uit een nijpend rationalisme. Als we maar blijven beseffen dat een man ook een mens van vlees en bloed is. Vanuit feministische hoek zijn er trouwens veel vragen gerezen op al die vampierenromantiek die er nu heerst: het zou meisjes gewillig maken voor narcistische jongens. Maar ach, het is altijd zo geweest dat vrouwen graag de zomer zoeken onder de sneeuw.

Tienermeisjes voor wie een jongen van vlees en bloed veel meer intimiderend is dan een vampier, zouden de motor zijn achter het megasucces van Twilight. Daar wordt wel eens neerbuigend over gedaan. Meer zelfs: in de verfilming van deel drie van de serie werd geen moeite gespaard om meer actie in de film te stoppen. Daarvoor werd horrorregisseur David Slade aangetrokken. Jongensvriendelijkheid, dus, dat moest er komen, om als vervolg op Harry Potter zowel vrouwelijke als mannelijke fans aan te trekken.

Maar die meisjes zijn ook, en dat wordt onderschat, een motor die een onverwachte culturele interesse weer op gang heeft gebracht. Jane Austen is terug.

“Iedereen is het erover eens dat een zombie die hersenen bezit, behoefte heeft aan meer hersenen.” Ik kijk naar de vrouw die op mijn hoofdkussen ligt met een halfverrot gezicht en een jurk vol bloedspatten. De cover van het zopas in het Nederlands vertaalde Pride en Prejudice en Zombies. En die fascinerende eerste zin waarmee het boek opent.

Zo zit ik dus al maanden omringd met alle uitwassen van een obsessie. Bij lotgenoten heet het de PP-rage.

Er zijn van die mannen die loodzware gevoelens scheppen en van die vrouwen die hoge vluchten nemen als het over hartstocht gaat. Fitzwilliam Darcy en Elizabeth Bennet, de hoofdpersonen uit Pride & Prejudice van de negentiende-eeuwse schrijfster Jane Austen, bijvoorbeeld. Pride en Prejudice doet het begin eenentwintigste eeuw goed in de hele vampier- en monsterrage.

Een blik op mijn nachtkastje zegt al genoeg:

- Vampire Darcy’s Desire: A Pride and Prejudice adaptation. Regina Jeffers.

- Mr Darcy, Vampyre. Amanda Grace

- Bargain with the Devil: A Spicy Retelling of Pride and Prejudice. Enid Wilson.

- Jane Bites back: a novel Michael. Thomas Ford.

In dat laatste boek wordt Jane Austen zelf een vampier. Het valt te begrijpen. Want de laatste grote successen van de herwerkingen van haar romans zijn vrij exuberant, met reuze-inktvissen in Sense and Sensibility and Sea Monsters (door Ben H. Winters) en zombies in Pride and Prejudice and Zombies - PPZ voor de fans.

In de VS zijn er van PPZ meer dan een miljoen exemplaren verkocht en de verfilming is al aangekondigd. Jane Austen staat op de cover als coauteur, samen met Seth Grahame-Smith. Grahame-Swift publiceerde voordien onder meer een non-fictieboek over porno en een zelfhulpboek om situaties uit horrorfilms te overleven. In PPZ herschreef hij Pride and Prejudice met ingelaste scènes vol zwaardgevechten en moordlustige zombies èn tekeningen oude stijl. Elizabeth Bennet moet er met haar ninjazwaard de tot leven gekomen doden overwinnen en met haar ziel de afstandelijkheid en arrogantie voor Mister Darcy. Dat laatste blijkt het moeilijkst.

“Als al het andere zou vergaan en hij bleef over, dan zou ik verder kunnen leven; en als al het andere zou overblijven en hij werd vernietigd, dan zou de wereld een volslagen vreemde worden.” Ik keek er vreemd van op, hoe mijn tienerdochter enkele weken gelden thuis aan tafel plots Emily Brönte uit haar hoofd kon citeren. “Uit Twilight”, zei ze. “Bella verklaart zo haar liefde”.

Er zijn minder poëtische manieren. Mijn dochter was gretig Woeste hoogten beginnen lezen. Volgens de Franse uitgever van Le Livre de Poche ging de verkoop van Wuthering Heights vorig jaar met vijftig procent omhoog. In de Franse boekenketen Fnac lag het boek aangeprijsd als “de favoriete literatuur van Bella uit Twilight”. Een meesterzet. Ook de filmwereld ziet nu weer winst in de Brontës en de ‘gothische neoromantiek’, mits aanpassingen voor een jonger publiek. Zelfs Jane Eyre van Charlotte Brontë zal opnieuw verfilmd worden, met Mia Wasikowska, de actrice uit Alice in Wonderland, in de hoofdrol.

Binnen enkele weken starten de filmopnames van Brönte-verfilmingen, met een jonge cast van prille twintigers en veel nadruk op de ‘gotische elementen” en ‘de geobsedeerde liefde’, zeggen de makers. “De Twilight-factor is extreem belangrijk voor Wuthering Heights”, zegt producer Robert Bernstein. “Het zit in de tijdgeest. Mensen zijn geobsedeerd door een verdoemde, romantische liefde die alleen na de dood kan bereikt worden of door een vampier te worden.”

De inprint HarperTeen van de Amerikaanse uitgever HarperCollins heeft zelfs de lievelingsboeken van Bella heruitgegeven. Vorig jaar verschenen Romeo and Juliet, Pride en Prejudice en Wuthering Heights in paperback met een cover die refereerde naar Twilight en vragenlijstjes op het einde van het boek. “De originele verboden liefde”, zo werd Romeo en Juliet aangeprezen. Bij ieder boek zit een persoonlijkheidstest.

“Welk Pride & Prejudice meisje ben jij?”

Wie vooral C antwoordt, krijgt te weten wie ze is: “Je lijkt het meest op Jane. Je bent mooi en lief en al je vrienden en familieleden houden van je. Maar wees voorzichtig in het al te vergeeflijk zijn. Je zou wel eens het slachtoffer van een oneerlijk iemand kunnen worden…Vergeet niet praktisch te blijven!”

De afwas wacht altijd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234