Woensdag 28/10/2020

De valkuilen van een open relatie

Een open relatie: veel mensen dromen ervan, sommigen koketteren ermee, weinigen houden het vol. 'Ik denk dat er al meer verhalen over verschenen zijn in de media dan dat je er in België succesvolle voorbeelden van vindt', zegt de relatiedeskundige. Is er dan echt geen toekomst voor vreemdgaan met permissie?

Voor mij is een open relatie een kwestie van seks", vertelt Bea (36). "Ik geloof niet in monogamie, kan gewoon niet akkoord gaan met het idee dat ik me seksueel zou moeten beperken tot één partner. Ook niet als ik een relatie heb. Waarom zou die persoon de laatste moeten zijn met wie ik vrij?"

Momenteel is Bea single, al heeft ze wel minnaars. Tot een paar maanden terug had ze een zogeheten open relatie. "Dat verhaal is niet stukgelopen op het open gedeelte van de relatie", zegt ze, "al was het voor mijn partner eerder een levensfilosofie dan voor mij. Ik ben gewoon avontuurlijk aangelegd. Ik wil alles wel eens geprobeerd hebben in mijn leven, ook op seksueel vlak. Maar ik ben ook snel uitgekeken op die experimenten. Voor mij is een open relatie een constructie waarbinnen je je seksuele avontuurlijkheid de vrije loop kunt laten in onenightstands. Polyamorie (het van meer dan één persoon tegelijkertijd houden, red) of een driehoeksverhouding, daar zou ik nooit voor kiezen. Ik denk trouwens niet dat mijn partner een tweede man had getolereerd. Dat hij nog een vaste minnares had, stoorde me niet."

Dat het in de realiteit niet liep zoals ze het zich voorstelde in haar hoofd, daar had Bea niet op gerekend. "Ik ben niet jaloers van aard, maar toen er dingen gebeurden die we niet hadden afgesproken, ging ik toch over de rooie."

Voor de een is het een overtuiging, voor de ander iets om mee uit te pakken. Toen de Nederlandse schrijfster Heleen van Royen half januari via haar uitgever liet weten dat ze ging scheiden van haar man Ton, stond roddelend Nederland even op z'n kop. "Hoezo, die hebben toch een open huwelijk? Een van de twee is vast verliefd geworden."

Artistieke types

Nee, we willen u niet verlichten met nieuws over Nederlandse beroemdheden uit de populaire lokale media. Maar toch even dit. Ton van Rooyen liet de mensheid weten dat hij niet verliefd was geworden op een ander en men dat 'open huwelijk' waar zijn echtgenote zo graag mee pronkte, met een korrel zout moest nemen. Waar het eigenlijk op neerkwam, is dat ze elkaar de vrijheid gunden om met andere mensen uit te gaan.

Dat Heleen van Rooyen zo graag koketteerde met de gedachte, was niet zozeer omdat ze elke week een andere minnaar had, maar wel omdat ze zich wilde profileren als een seksueel actieve en eventueel beschikbare vrouw. De open relatie als statussymbool voor mensen die veel aandacht nodig hebben: 'kijk eens wat een open geest ik heb', en ook 'misschien heb je wel geluk vanavond'. Een spel voor players, dus. Of voor artistieke types die er opzettelijk een non-conformistische levensstijl op na houden.

De bekende voorbeelden van stellen die er een open relatie op na hielden of houden, spreken natuurlijk tot de verbeelding. Vandaag praat actrice Tilda Swinton (The Chronicles of Narnia) openlijk over haar twee mannen, een oudere en een jongere. De Franse schrijfster Simone de Beauvoir en filosoof Jean-Paul Sartre hielden het 51 dramatische jaren met elkaar uit.

De driehoeksverhouding tussen schrijfster Anaïs Nin, auteur Henry Miller en diens echtgenote June mag dan geschiedenis zijn, ze wordt nog steeds geïdealiseerd.

"Een open relatie is voor mij een vorm van anarchie", zegt Bea. "Het wordt niet erg getolereerd. Als je als vrouw vertelt dat je een open relatie hebt, zie je de mensen denken wat een schoft en profiteur de man in kwestie wel niet moet zijn. Terwijl men wel collectief aanvaardt dat mensen bedrogen worden, affaires hebben, minnaars of minnaressen. Men keurt het niet goed, maar omdat het clandestien gebeurt, kan men gerust de andere kant opkijken. Hoe conservatief en hypocriet is dat?"

Een ander berucht voorbeeld is de Spaanse schilder Pablo Picasso, die altijd wel een paar potjes op het vuur had staan. "Ik weet niet of die mensen de gezondste voorbeelden zijn", reageert relatiedeskundige Rika Ponnet. "Picasso moet wel een narcist zijn geweest. Dat verhaal van hoe twee van zijn minnaressen elkaar te lijf gingen in zijn atelier, dat moet hem toch een enorm gevoel van macht hebben gegeven."

Vorig jaar publiceerde Ponnet het boek Blijf bij mij, waarin ze stelt dat alle liefdesrelaties in essentie een strijd om macht en intimiteit zijn. Binnen open relaties is dat volgens haar niet anders. De vraag is alleen of dit soort relaties op lange termijn houdbaar is.

"Ze bestaan, dat is zeker", weet Ponnet. "Maar de verhalen die ik ken, komen van mensen van wie ik weet dat ze weinig behoefte hebben aan intimiteit, bevestiging en exclusiviteit. Die seks en verbondenheid gemakkelijker van elkaar kunnen loskoppelen dan de gemiddelde mens. Uiteindelijk komt het erg weinig voor. Je hebt natuurlijk verstandshuwelijken, of relaties waarbij de ene partner oogluikend toestaat dat de ander elders aan zijn trekken komt, zowel bij mannen als vrouwen. Mensen aanvaarden dat, maar gelukkig zijn ze er daarom niet mee en het doet hen na jaren toch nog vaak de das om."

Concurrentie

"Het is een boutade, maar wat polyamorie en open relaties betreft, denk ik dat er in de media al meer verhalen over verschenen zijn dan dat je er in België succesvolle voorbeelden van vindt", lacht Ponnet. "Meestal gebeurt ook dat op initiatief van een van de twee partners. De ander gaat er vaak in mee uit angst om die partner te verliezen. Je ziet het ook bij partnerruil, of trio's. Een situatie dus waar een van de twee de touwtjes in handen heeft, wat ons bij de machtsstrijd brengt. Wat hier gebeurt, is dat een van de twee partners de intimiteit van de relatiecirkel probeert te doorbreken. Overspel, of met permissie op een ander gaan, maakt deel uit van de relatiedynamiek.

"Niet dat het daarom verkeerd loopt in de relatie. Vaak neemt een partner op die manier afstand omdat hij zich te veel geclaimd of gedomineerd voelt en wil hij of zij die intimiteit dimmen door de exclusiviteit ongedaan te maken. Dat haalt de druk naar beneden en verandert de machtsverhoudingen binnen die relatie. Want vergis je niet, meestal is de claimende partij binnen een relatie de dominante. Het is niet omdat je een angstig hechtingsprofiel hebt, dat je daarom een zwak, huilerig persoon bent. Zo'n verlatingsangst kan zich ook uiten in volledige controle van de ander, wat de ander uiteraard verstikt."

"Als ik kijk naar hoe wij in het Westen relaties beleven, dan is het hebben van meerdere seksuele partners een kwestie van de macht in handen houden", stelt Rika Ponnet. "Vaak is het zo dat degene die aanstuurt op het hebben van meerdere partners iemand is met een vermijdende hechtingsstijl, die niet in staat is om tot echte intimiteit te komen met iemand. Door die intimiteitsbeleving te delen met verschillende mensen voelt die nabijheid minder bedreigend aan en ben je minder kwetsbaar.

"Bovendien wordt je ego enorm bevestigd als er meerdere partners je aandacht vragen. Dat de andere partijen dit als concurrentie beschouwen, kan ook niet anders. Iederéén heeft nood aan macht. We zien dat niet graag, we horen dat niet graag, maar het is wel zo. Je stelt je kwetsbaar op, onder meer voor afwijzing. Zijn er voortdurend kapers op de kust, dan zet dat je hele systeem in alarm. Er treedt jaloezie op, afgunst, competitiedrang, omdat men bang is om de controle te verliezen."

Mannen wel,

vrouwen niet

Een van de meest gehoorde afspraken binnen open relaties is dat seks met een ander mag, zolang men er maar niet verliefd op wordt. "Dat is onmogelijk te sturen, seks verandert alles", is het antwoord van Rika Ponnet. "Niets is zo waar als dat. Je ziet het ook bij singles met friends with benefits. Ook dat loop zelden goed af. In de verhouding is er altijd een die zich meer hecht dan de ander, ontstaan er toch gevoelens en ben je met elkaar verbonden. Meestal merkt men dat pas als er een breuk komt, waar men toch pijn van heeft, ook al was de opzet net het vermijden van pijn. Seks heeft een functie naast de voortplanting. Het zorgt voor verbondenheid tussen partners."

Volgens Bea lopen open relaties gemakkelijker fout omdat mannen en vrouwen anders omgaan met seksuele aantrekking. "Mijn ervaring is dat het voor mannen veel minder belangrijk is dat een vrouw die ze aantrekkelijk vinden ook leuk is, of slim", zegt ze. "Ze hoeven haar niet graag te hebben om mee in bed te duiken. Terwijl een vrouw gemakkelijker valt voor een type man. Of dat nu knap is, slim of succesvol. Dat maakt dat ze selectiever is, wat op zich een bedreiging is voor haar partner. Daar schuilt de ongelijkheid van een open relatie. De miserie begint als de vrouw iemand anders heeft."

Het verhaal klinkt bekend bij Ponnet. Ze vertelt het verhaal over een cliënt die zelf wel affaires heeft met toestemming van zijn vrouw, maar instort op het moment dat zijn vrouw ook iemand heeft. "Waar gaat dit over? Zij had duidelijk alle macht in handen, hij ervaarde dat als castrerend en dodelijk voor hun intimiteit. Hij beleefde de ultieme droom van veel mannen, hij mocht vreemdgaan. Maar hij was doodongelukkig, ging ten onder aan zijn experimenteerdrift en wilde terug naar zijn veilige relatiecirkel."

Groener gras

Veiligheid klinkt saai, zeker voor wie het al lang gewoon is. Volgens Ponnet zie je die experimenteerdrift niet zozeer bij jongeren, van wie je zou verwachten dat ze losser omgaan met relaties. "Integendeel", aldus de relatiespecialiste. "Je ziet het vooral opkomen bij late dertigers, veertigers en vijftigers, bij mensen die al een tijd in een lange relatie zitten. Tot ze op avontuur gaan, en merken dat hun activiteiten hen niet zozeer opkikkeren dan wel afpeigeren. Niet omdat ze een hele tijd van bil gaan, maar omdat ze de emotionele gevolgen ervan onderschatten."

Sinds haar relatiebreuk kijkt ook Bea een beetje anders aan tegen het idee van de open relatie. "Ik geloof nog steeds niet in de romantische notie van exclusiviteit, noch dweep ik met de vrijgevochten levensstijl van Montmartre in de jaren dertig", zegt ze. "Maar ik denk wel dat het minder destructief is om een relatie te hebben als je jezelf wijsmaakt dat het exclusief is. De volgende keer denk ik dat ik monogaam start. Al kan ik me voorstellen dat het idee van seks met een ander weer op tafel zou komen eens blijkt dat de relatie blijft duren. Is dat cynisch, of nuchter?"

"De rijkdom van een relatie ligt vaak in de begrenzing ervan", besluit Rika Ponnet. "Het is niet omdat alles mag, dat het een mens ook gelukkig maakt. Binnen bepaalde grenzen gaan mensen creatiever zoeken naar oplossingen om tegemoet te komen aan hun eigen of elkaars behoeftes. Graag zien betekent uiteindelijk ook rekening kunnen houden met elkaars gevoeligheden. Dat is een veel realistischer beeld van een relatie dan het droombeeld van het groenere gras aan de andere kant, of het doembeeld dat kiezen verliezen is.

"De waarde van de intimiteit tussen twee mensen ligt nu eenmaal in de exclusiviteitsfactor, in dat wat uniek is."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234