Zondag 16/05/2021

De valkuil van de zondetaks

null Beeld THINKSTOCK
Beeld THINKSTOCK

Ignaas Devisch is hoofddocent medische filosofie en ethiek aan de UGent en de Arteveldehogeschool.

Van suiker tot vet, van rood vlees tot gokken: hef een taks op onze zonden, betoogt Michel Maus (DM 27/10). Zijn pleidooi voor een fiscaliteit met een meer individuele benadering is interessant, maar roept ook vragen op. Maus heeft gelijk dat het heffen van belastingen een manier is om ons van andere diersoorten te onderscheiden. Maar laat ons ook het spreekwoord 'elk diertje zijn pleziertje' niet vergeten. De permanente zoektocht naar genot en geluk maakt van ons een specifieke diersoort en de vraag is of de overheid zich hierin moet mengen.

Ignaas Devisch. Beeld rv
Ignaas Devisch.Beeld rv

De kernvraag lijkt me: willen we fiscaliteit aanwenden om ongezond gedrag te bestraffen en dit omdat de collectieve solidariteit niet langer houdbaar zou zijn? Meestal beperkt deze discussie zich tot 'armemensenziektes'- roken, ongezond eten en drinken - terwijl de kosten van pakweg medische overconsumptie, een 'zonde' die we meer terugvinden bij de hogere sociale klassen, ook doorwegen op het budget.

Maus vormt een aangename uitzondering hierop omdat hij het debat opentrekt naar álles wat schadelijk is voor mens en maatschappij. Tegelijk komt alles dan in hetzelfde perspectief te staan en dat is kwalijk. Een offshorebedrijf opzetten op de Kaaimaneilanden is een doelbewuste overtreding van de wet en vraagt om een andere aanpak dan het aanpassen van je dagelijkse leefstijl. Dat laatste is van de orde van het genot, en ook al kan dat schadelijk zijn voor onszelf, daarmee doen we wettelijk nog steeds niets verkeerd. Akkoord: het kost geld, maar is het niet bijzonder verregaand om ons daarin te beteugelen?

Het sanctioneren van individueel 'zondig' gedrag is een enorme valkuil. Het dreigt alles wat misloopt in de samenleving af te wentelen op het individu. Stel dat we de weg van zondetaksen verder inslaan. Leidt dat niet onvermijdelijk tot een ministerie van Culpabilisering en dus tot een volledige 'moralisering' van ons gedrag? Nu we eindelijk het katholieke juk van ons hebben afgeworpen, halen we het via een fiscaal achterpoortje opnieuw binnen. Alleen al de term 'zonde' spreekt boekdelen. Is er dan ook absolutie mogelijk na een calvinistisch dieet?

Het genot beteugelen via fiscale middelen lijkt op het maatschappelijk organiseren van dwangneurose: dit mag niet, dat ook niet, hiervan moet ik afblijven. Mogen we ons nog eens uitleven zonder er telkens voor bestraft te worden? Welke maatschappelijke ruimte bestaat er nog hiervoor?

De poging om het schuldbesef terug binnen te halen, doet me denken aan wat Michel Houellebecq in de hem kenmerkende ranzige stijl schrijft in zijn roman Mogelijkheid van een eiland: "Tijdens het ontbindingsproces van samenlevingen met een sterke religieuze moraal is er een ideale periode waarin de jongeren werkelijk naar een vrij, losbandig en een vrolijk leven verlangen; daarna raken ze het beu, geleidelijk neemt de narcistische wedijver de overhand, en aan het einde neuken ze nog minder dan in de tijd dat er een sterk religieuze moraal heerste."

Kortom: de religieuze moraal afschaffen om daarna nog minder genot te beleven dan daarvoor, is een stap terug. Het debat over de afweging van collectieve solidariteit versus individuele verantwoordelijkheid moeten we zeker voortzetten, maar laten we het genot niet reguleren door overheden. Die kunnen zich beter concentreren op het inrichten van een goeie voedselomgeving en op het sluiten van fiscale achterpoortjes.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234