Vrijdag 15/11/2019

De val van het paard en het bestijgen van het ros

walter pauli

is politiek commentator bij deze krant.

Het lijkt een contradictio in terminis maar de nieuwe tijden begonnen vorige week in Bokrijk. Ingrid Lieten verzamelde daar haar troepen met het oog op 2011. Het moet geholpen hebben, want tegen het einde van de week figureerde ze opeens als dienstdoend minister-president op de super-ministerraad van Yves Leterme. Een vreemd beeld trouwens, met Leterme als eenzame christen-democraat omringd door vier socialisten: Demotte (Wallonië), Picqué (Brussel), Lambertz (Duitstaligen) en op de koop toe dus ook Lieten (Vlaanderen). Kon zij er iets aan doen dat Kris Peeters van zijn paard tuimelde en sip kijkend op tv-kijkend Vlaanderen werd losgelaten terwijl hij buitengereden werd in een rolstoel?

Dezelfde zondagochtend dat Kris Peeters van zijn paard viel, besteeg Ingrid Lieten haar eigen ros. Ze had namelijk zwaar ingezet op een activiteit die nauwelijks opgemerkt werd in Vlaanderen maar als Groot Nieuws de mare deed bij de socialistische troepen: haar brunch afgelopen zondagmiddag in Bokrijk. Een massale toeloop van het publiek - na een dikke duizend aanwezigen moesten de inschrijvingen manu militari afgesloten worden -, dat zich culinair liet verwennen door aanwezige BV’s als Steve Stevaert, Ann Reymen en Stijn Meuris. Een zoveelste variant van het niet eens vermeldenswaardige bal van de minister? Toch niet. De vedetten waren met zorg gekozen: de aanwezigheid van Stevaert diende om de ruime steun voor haar te onderstrepen, ook al was haar benoeming als minister even gecontesteerd, en hip volk als Reymen en Meuris zorgde voor een Limburgse variant van ‘A van Antwerpen’ van Patrick Janssens: degelijkheid is één zaak, het mag ook wat swingen, wat jonger en wat moderner zijn. Het was goed georganiseerd, er was veel volk, er was geen ruzie. Het is allemaal ooit anders geweest.

En het was “zeer gezellig”, om een Limburgs socialist te citeren. En dat is een kwaliteit waarmee Lieten tot dusver niet geassocieerd werd. Ze heeft het imago van een zakelijke dossiervreter, een manager, genre Miet Smet, Wivina Demeester of Mia De Vits. Maar ze is vele jaren jonger, en met haar 46 jaar (°1964) behoort ze eigenlijk tot dezelfde generatie als Vlaamse collega’s Pascal Smet of Hilde Crevits (beiden °1967, dus 43 jaar). Toch heeft ze al een stevig cv, na van 2002 tot 2009 voorzitter en gezicht van De Lijn te zijn geweest. Dat is alles welbeschouwd niet zo’n vreselijk lange periode, maar toch was Lieten als snel zowat de personificatie van De Lijn (wie spreekt nog over haar voorganger Hugo van Wesemael, al leidde die De Lijn veel langer dan Lieten, van 1991 tot 2002). Trends riep haar meermaals uit tot machtigste zakenvrouw van Vlaanderen en in 2006 werd ze overheidsmanager van het Jaar. En dat voor een vrouw die ‘slechts’ 36 was toen ze in die functie stapte. Maar je hebt vrouwen die op hun veertigste nog altijd babe zijn, je hebt mannen die op hun zestigste nog een enfant terrible heten (Johan Anthierens werd na zijn 60ste bepaald knorrig van die kwalificatie), en je hebt er die al jong een ‘degelijke robuustheid’ uitstralen. Ingrid Lieten behoort tot die soort.

Maar degelijkheid alleen volstaat niet in de politiek. Vraag het Frank Vandenbroucke maar, of Greta D’Hondt, of Rudy Daems. Belangrijker nog was de aanzienlijke aanwezigheid van socialistische kopstukken op die brunch, zelfs van van andere provincies. Kent u de klassieke openingsscène in elke Godfather-film? Dat is een trouw (Godfather I), een communie (Godfather II), een kerkelijke plechtigheid (Godfather III). In elk geval: familiebijeenkomsten. Gatherings of the clan waar, tegelijk openlijk en discreet, de aanwezigen hun respect betuigen aan de gastheer, tevens hun gids. Voor de Limburgse socialisten is dat inmiddels Ingrid Lieten.

En ze kan alle steun gebruiken. Ook al staat Lieten aan het begin van haar politieke carrière, toch is haar horizon voorlopig beperkt tot 2011. De federale verkiezingen, jawel. In Limburg weet iedereen: er is geen alternatief voor haar als lijsttrekker. Daarover is nog niets beslist of gestemd, maar toch is het zo. Ook al is ze Vlaams minister en gaat zo’n beweging in tegen de zogenaamde federale logica. Maar de sp.a-lijsttrekker in Limburg van 2009 was ook die van 2007, en een partij kan best meer dan één kopstuk gebruiken. Bovendien werd Lieten een politica out of the blue - in 2009 wilde ze zelfs niet meedoen. Enige democratische legitimatie is hoe dan ook dringend nodig. Het kan haar positie trouwens vooral versterken, zo leert het voorbeeld van haar eigen minister-president Kris Peeters. Die kwam in 2004 ook als niet-verkozen technicus (topman Unizo) in de Vlaamse regering, ook als vice-minister-president, hij zorgde bij de eerste de beste federale verkiezing (2007) voor een pak stemmen, verstevigde zo zijn positie en werd minister-president.

Net als Peeters heeft Lieten het imago van een politica die haar dossiers beheert. Anders dan Peeters, die in het begin van zijn loopbaan voortdurend kop van jut van de milieubeweging was, mijdt Lieten de controverse. Sinds de verkiezingen bleef ze bij voorkeur uit het oog van de storm. Er werd wel gehint naar haar moeilijke positie in het Oosterweeldossier (ooit was Lieten een warm pleitbezorger, tot de sp.a ineens tegen was), maar die kritiek raakte haar niet echt en verzwakte haar dus niet. Als minister van Media heeft ze met de VRT een erg netelig dossier, maar voorlopig loopt ze daarin niet veel schrammen op.

Doet ze het daarom uitstekend? Laten we zeggen: ze maakt geen fouten. Geen beginnend minister die de kunst om publiek te zwijgen niet alleen zo goed verstaat maar vooral zo consequent beheerst als Lieten. Toen de Vlaamse regering onlangs naar Los Angeles afreisde, ondernam menig journalist een poging om bij haar een goede roddel te vernemen, een politieke indiscreditie, een pikante off-the-record over een collega. Niet één keer ging ze daar op in. Een nationaal record, nog nooit voorgedaan. Ze zal niet over haar eigen loslippigheid struikelen. In die zin is Lieten de antithese van Pieter De Crem.

Maar domme goals vermijden is niet hetzelfde als zelf scoren. De voorbije maanden zag Lieten zichzelf veroordeeld tot werkvoetbal. De positie van de sp.a in de Vlaamse regering was niet evident. Pascal Smet worstelt met zijn departement en met zichzelf, jonge moeder Freya Van den Bossche was maanden afwezig. Intussen moest Lieten de meeste gaten vullen, draden samenhouden, de relaties verzorgen, brandjes blussen, het vertrouwen van CD&V winnen. Het is niet omdat je publiek geen krimp geeft, dat het niet slopend kan zijn. Of dat er hoegenaamd geen tijd meer is om, naast het regeren, nog met ‘politiek’ bezig te zijn. Zou sp.a-Limburg haar aanvaarden? Zou ze haar positie als nummer één kunnen consolideren? Zou ze als technocrate ook de gunst krijgen van het publiek? Onlangs deed ze daar de eerste schuchtere pogingen toe. VRT-radiovrouw Ruth Joos nodigde haar uit voor een sympathieke een-twee en ze liet zich van haar glamourkant zien op de Nacht van de Vlaamse Televisiesterren in een dure korte, (natuurlijk) rode jurk. Een jurk waarvan ze niet naliet te vermelden dat die in New York was gekocht - de Amerikaanse verkopers hadden haar helaas aangepraat dat het haar flatteerde.

Dat waren kleine vingeroefeningen. Bokrijk was een echte test. Waar stond ze in een partij die de vorige jaren niet bepaald mild, gehoorzaam of gedwee was jegens haar leiders? De ooit zo stevig georganiseerde Limburgse socialisten, die zelfs in ‘zwakkere’ verkiezingen als 2009 nog een procent of 4 meer halen dan het nationale gemiddelde voor hun partij, hebben na het vertrek van Steve Stevaert geen duidelijk leiderschap meer. Belangrijk volk genoeg: Vlaams fractieleider en ex-minister Peter Vanvelthoven, gouverneur Herman Reynders, Hasselts burgemeester Hilde Claes, met op de achtergrond een paar bonzen uit het socialistische middenveld. Maar geen ongecontesteerde leider. Bokrijk moest die fase afsluiten.

Dat zou wel eens gelukt kunnen zijn. Tenzij het zou kloppen dat Steve Stevaert, op de achtergrond actiever dan ooit, toch nog zin zou hebben in een politieke comeback. In de Senaat, bijvoorbeeld. Veel sp.a’ers zouden dat wel zien zitten, want de Senaatslijst wordt geen sinecure. Maar de ontkenning, on en off the record, bij de belangrijke socialisten zijn unisoon en algemeen. ‘Dat is truut.’ ‘Klopt niets van.’ Of: ‘Ik heb de politiek niet verlaten om terug te keren in de Senaat: dan heb je alleen maar de na- en niet de voordelen van de politiek. Ik kom niet terug op een lijst, ik kom niet in aanmerking voor coöptatie en ik ben geen prins. Ik zie het dus niet.’ Maar als in een sterk verhaal de naam Stevaert valt, is dat gerucht nooit zomaar de wereld uit. Omdat het ook niet zomaar rondverteld wordt.

Maar terwijl geruchten over Stevaert wegwaaien in een ijle wind zijn de vooruitzichten voor Ingrid Lieten vastgeklonken in beton. In die zin was ‘Brunchen met Ingrid’ een fors fluitsignaal dat de verkiezingscampagne van 2011 is ingezet. De troepen worden stilaan verzameld, de commandolijnen afgesproken en de camouflagepakjes uitgetest. Nog even en er is weer oorlog op handen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234