Woensdag 28/10/2020

Slavenhandel

De vader van de Zweedse industrie wankelt op zijn sokkel

Beeld rv/David Beck

Hij bouwde wapenfabrieken en kopergieterijen, legde de fundamenten voor de Zweedse textielindustrie, en diende zo koning en volk. Minder bekend was Louis de Geers lucratieve slavenhandel. Tot voor kort. 

In Norrköping, een van oudsher industrie- en handelsstad in Oost-Zweden, torent een donker figuur uit boven Gamla Torget, het ‘oude plein’. Het is de zwart-granieten beeltenis van Louis de Geer, op een sokkel, met een lap stof gedrapeerd over zijn schouder. Het voetstuk is gedecoreerd met handelsschepen, een weefgetouw, een kopergieterij en een stroomversnelling – in vroegere tijden het symbool van de regio. De robuuste figuur richt zijn blik naar beneden, zijn handen om de bundel textiel gevouwen, in wat lijkt op een gebaar van deemoedigheid.

Op de achterzijde van het sculptuur leest de tekst: “Louis de Geer, geboren 1587 gestorven 1652. De vader van de Zweedse industrie. In Norrköping richtte hij wapenfabrieken en kopergieterijen op en legde hij de fundamenten voor de textielindustrie. Gedurende ‘ofredstid’ (tijden van niet-vrede, red.) smeedde hij onze wapens en was hij een geloofsvaste steun voor koning en volk. Het monument verrees nabij de oevers waar hij zelf ooit luisterde naar het gekletter van de stroomversnellingen en het gezang van het werk.”

De kunstenaar Carl Milles kreeg de opdracht en leverde de granieten kolos in het jaar 1945. De patriottische geschiedvoering in het na-oorlogse Zweden doopte De Geer, zoals het plakkaat vermeldt, tot ‘vader van de Zweedse industrie’. Nu staat er een kartonnen bord tegen de sokkel met de geverfde tekst: ‘Vader van de Zweedse slavenhandel’. 

Monopolie

De Geer werd geboren in Luik, groeide op in Nederland en emigreerde in 1627, op 40-jarige leeftijd, naar Zweden. De Zweedse koning Gustaaf II Adolf, aan wie De Geer al een decennium kogels en kanonnen leverde, gunde de ondernemer het mono­polie op de koper- en ijzerhandel. ­Direct bij aankomst in Zweden kreeg De Geer het Zweedse burgerschap en een aantal jaar later werd hij in zijn nieuwe thuisland in de adelstand verheven.

Maar het was ook De Geer die het initiatief nam tot Zwedens eerste overzeese handelsonderneming, de Afrikaanse Compagnie, en de winstgevende koop en verkoop van slaven. In diezelfde periode stichtte de Zweedse koningin Kristina de kolonie Cabo Corso in het huidige Ghana.

Louis de Geer in graniet, door Carl Milles (1945). Norrköping, Zweden.

Pas in recente jaren is dit deel van De Geers erfenis opgedregd. Een van zijn nazaten, de contemporaine kunstenaar Carl Johan De Geer, dook in zijn pijnlijke familiegeschiedenis met de tentoonstelling ‘Släkten och slavarna’ (Het familiegeslacht en de slaven) in het kunstmuseum van Norrköping, in 2018, en publiceerde een boek onder dezelfde naam. De kunstenaar had geen weet van dit verleden totdat een afstammeling van een slaaf in Brazilië De Geer erop wees dat zijn achternaam had bijgedragen aan het noodlot van de familie van de man.

Schoolbank

De contemporaine De Geer heeft voorgesteld een nieuw sculptuur te installeren nabij het standbeeld dat nu onder vuur ligt, om het ‘van een historische context te voorzien’. ­Tegen de zender Kulturnyheterna zei hij naast Milles’ monument van Louis de Geer een bronssculptuur van een schoolbank te willen plaatsen. “Daarin ligt een ironie, namelijk dat scholen niet onderwijzen in Zwedens betrokkenheid bij de slavenhandel.”

Ondanks handtekeningenacties en klachten bij de gemeente van burgers die het sculptuur uit het straatbeeld willen hebben, staat de granieten Louis de Geer nog stevig op zijn sokkel. Het verleden van de mensheid, reageerde onderzoeker in ideeëngeschiedenis Magnus Rodell tegen nieuwszender SVT, “stroomt over van misdaad, trauma’s en verschrikkingen. Die verdwijnen niet door het omverhalen van een kunstwerk”.

Louis de Geer in graniet, door Carl Milles (1945). Norrköping, Zweden.
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234