Vrijdag 22/01/2021

ReportageReizen

De vader, de zoon en de heilige missie: het noorderlicht zien

Het noorderlicht, de mooiste spektakelshow van moeder natuur. Beeld J Vandevoorde

Welk ontgroeningsritueel zou een doorgewinterde reisjournalist uitkiezen voor zijn dertienjarige zoon? Een retourtje Lapland tijdens de herfstvakantie, natuurlijk, op zoek naar het noorderlicht.

Een vader-zoonroadtrip in een buscamper, een ­overgangsritueel dat van elke dertienjarige puber een man maakt en van iedere man een vader, stond al een tijd op de ­planning, maar het besluit namen we slechts vier dagen voor het begin van de herfstvakantie. Het was weer zo’n gek voorstel van papa: naar de poolcirkel rijden en terug. Onze missie: het noorderlicht zien, the greatest show on earth en volgens aurorajagers die ik volg op Facebook iets waar precies in de vakantieperiode grote kans op zou zijn, vanwege de voorspelde verhoogde activiteit op de zon. Hoewel een gezinsreis naar Fins Lapland enkele jaren terug in hartje winter geweldig was bevallen, hadden we met het noorderlicht pech gehad. Elke avond zat de hemel potdicht. Dus wist ik wel dat mijn zoon voor zo’n idee te porren was, maar ook dat de kans op teleurstelling reëel zou zijn.

Adembenemend uitzicht: de grillige Hoge Kust aan de Botnische Golf.Beeld J Vandevoorde

Zweeds Lapland werd het doel. Heen en terug. In de herfstvakantie. Ik hoefde niet lang naar de kaart te kijken om te beseffen dat de reis minstens even belangrijk zou worden als het doel. Wat is Zweden een groot land! Google Maps stuurt mij vanaf de haven van Göteborg in twee dagen naar Jokkmokk, de eerste ‘grote’ stad – 2.800 inwoners – in het diepe binnenland van Lapland ten noorden van de poolcirkel. Haalbaar, maar erg ambitieus: ik weet immers dat rijden in Zweden niet echt opschiet. Vooruit, we proberen het, waarom niet?

Elf dagen met z’n tweeën on the road in een koekblik met spartaanse voorzieningen. En het is toeristisch laagseizoen: de rendierkuddes grazen nog in de bossen en de husky’s worden getraind voor de winter. We hopen elanden te spotten, maar ook weer niet van té dichtbij, want botsingen met die enorme beesten zijn oorzaak nummer één van de verkeersdoden in Zweden. “Probeer op de achterpoten te mikken”, had een kennis, die een reisgids over Zweden heeft geschreven, mij nog toevertrouwd. Ik zal eraan denken. We zullen overdag dus vooral onszelf moeten vermaken. Hoe zal zoon Tom zo’n lange trip beleven? Dit wordt een uitdaging. Een ongekend avontuur.

Kilometers maken

Een paar dagen later cruisen we door Midden-Zweden. Het is ­prachtig weer. Boerenhoven en landerijen, in herfstkleuren getooide bossen, en bij de grotere steden de onvermijdelijke Ikea’s, Mediamarkten en tankstations. We proberen kilometers te maken want de rijomstandigheden zijn nu in elk geval nog optimaal. Als hij niet verdiept is in een game op zijn mobieltje of in een Donald Duck-pocket, herkennen we vormen in de wolken of spotten we langs de bosranden grazende herten en in de velden groepen zwanen, één keer zelfs kraanvogels. Geen ­elanden, wel verkeersborden met elanden erop.

Mooier dan het strand: de oever van 'ons' meer bij Jokkmokk.Beeld J Vandevoorde

Zodra de avond valt, zakt het kwik voelbaar en zoeken we een plek voor de nacht. We hebben in één dag de oostkust van Zweden bereikt, 620 kilometer vanaf Göteborg aan de westkust. Ligt werkelijk elke picknickplek in dit land aan een idyllisch meer? Buiten dompelt de maanloze nacht het bos in een duisternis die je je bij ons niet meer kunt voorstellen. De Melkweg hangt boven onze camper als een kleurloze regenboog. We kijken een van de gedownloade films op de laptop en duiken in ons nest.

Voor het noorderlicht zitten we nog te zuidelijk, dus moeten we vooruit. De volgende ochtend verandert het landschap ingrijpend. Beboste heuvels, kilometers en kilometers aan een stuk, her en der onderbroken door dorpen uit de pionierstijd. Er liggen resten sneeuw en ik weet nu zeker dat Google Maps’ planning veel te ­optimistisch is geweest. Bovendien korten de dagen. Het voelt voor mij als een race tegen de klok. Ik spreek met Tom af dat we het ­rustig aan doen vandaag. Jokkmokk loopt niet weg, morgen aankomen is ook goed. Dan hebben we tijd voor een toeristische stop bij de grillige en fotogenieke Hoge Kust langs de Botnische Golf, Unesco-werelderfgoed.

Deze rendieren wil je niet tegenkomen voor de koplampen van je auto.Beeld J Vandevoorde

Wit biljartlaken

De zon is al onder als we vlak bij het stadje Lyksele op een grote camping inchecken. We zijn ondertussen 1.600 rijkilometers van huis en officieel in Lapland gearriveerd, maar nog lang niet bij de poolcirkel. In vijf centimeter verse sneeuw zet ik ons huisje op wielen naast een stopcontact neer. We zijn in één dag tijd van de herfst in hartje winter terechtgekomen. Nadat we vanmiddag landinwaarts waren afgeslagen, was het beginnen sneeuwen. Binnen een halfuur rijden waren strepen papsneeuw in een wit biljartlaken veranderd. Het ging plotseling een stuk langzamer op die eindeloze binnenweg.

’s Avonds raak ik in gesprek met een Nederlander die verderop staat, de enige andere camper op dit enorme kampeerterrein naast een meer. Hij heeft jaren in het noorden van Zweden gewoond, is terug in Nederland en nu met zijn nieuwe vriendin op vakantie. “Noorderlicht? Dat kun je hier ook zien, daarvoor hoef je niet per se naar Jokkmokk”, weet hij. “Maar ik betwijfel of je geluk zult hebben. De weersverwachtingen zijn niet goed.”

Zoon Tom in gedachten verzonken aan het meer.Beeld J Vandevoorde

Het klaart diezelfde avond in elk geval nog op. Zou het? Vanaf de donkere oever aan het meertje spot ik aan de noordelijke horizon een zwakke, grauwe band. Ik maak een testfoto en daarop slaat die vlek groen uit. Noorderlicht! Ik haal Tom uit de camper, maar als hij met mij in het pikkedonker naar de horizon staart en het schijnsel niet ziet, reageert hij teleurgesteld. Typisch Tom: de hoge verwachting die zich in zijn hoofd had genesteld is in lichte paniek veranderd. “Zullen we morgen Jokkmokk proberen te bereiken?”, vraagt hij met trillerige stem. Ik stel hem gerust: dat ligt die kant op, waar het noorderlicht is, daar moeten we heen.

Loos alarm

’s Anderendaags laat in de middag bereiken we, na een prachtige, zonovergoten rit door een winterwonderland, de poolcirkel. Er staat een lelijk bord, beplakt met honderden stickers. Vijftien kilometer verder arriveren we in het ondergesneeuwde Jokkmokk. De rustige en gezellige camping, een paar kilometer buiten het centrum, ligt aan een strak bevroren meer zoals we van de foto’s in de gidsjes kennen. Op de oever zetten we een Zweedse fakkel in vlam. Naarmate de vroege nacht valt, floepen de sterren boven onze hoofden aan. We zijn helemaal alleen, grillen enkele hotdogs en marshmallows en wachten onder de boog van de Melkweg geduldig af.

In de gloed van ons vuurtje ­vertel ik Tom over de Sami die de oorspronkelijke bewoners zijn van Lapland. Elke Sami-vader maakt voor zijn zoon een joik, een uniek lied dat alleen voor hem bestaat. Tom haalt zijn mobiel tevoorschijn en vindt een prachtige joik op YouTube (waar we ook zijn, bijna overal is er 4G in Zweden te vinden). Met mijn zoon alleen onder de sterren en dan die hemelse stem… Al bij de eerste tonen schiet ik vol. Maar vanavond zien we geen noorderlicht, ook al gaf mijn aurora-app aan dat het zou kunnen gebeuren. De natuur laat zich niet temmen. Tegen middernacht trekt de hemel dicht. Even later begint het lichtjes te sneeuwen en gaan we naar bed.

Hoop

Onze drie dagen en vier nachten in Jokkmokk staan eigenlijk in het kader van aftellen naar dat moment suprême waarvan we niet weten of en wanneer het zal komen. Als we ’s anderendaags pas tegen de middag goed en wel aangekleed zijn, rijden we – sneeuwkettingen om – het korte stuk naar ‘de stad’ om boodschappen te doen en het interessante Sami-cultuurmuseum te bezoeken. Het gaat echter steeds harder sneeuwen en de hele avond gaat het door.

Het voorprogramma.Beeld J Vandevoorde

De tweede dag is het windstil en ligt er een mooi laagje sneeuw op de boomtakken en op de grond. We maken een lange wandeling door het bos naar een uitzichtpunt. De route is vanuit de camping netjes met oranje pijlen aangegeven; ‘Utsiktsplats’ staat erop. We horen he-le-maal niets, tenzij elkaars ademhaling. Tom maakt wolkjes en gooit een sneeuwbal. De laatste hoogtemeters naar de heuveltop gaan over een steilere rotspartij. Het uitzicht over het verstilde ­winterlandschap is de inspanning waard. De hemel lijkt ondertussen langzaam open te trekken en dat stemt ons hoopvol voor vanavond.

Want volgens de auroravoorspellingen zou het de komende twee nachten kunnen gebeuren: een echte zonnestorm – een ‘G1’ in het jargon – is naar de Aarde gekeerd, met als gevolg een grote kans op hevige noorderlicht­activiteit in de hoogste lagen van de atmosfeer. Als we echter ’s avonds laat op onze vertrouwde plek bij het meer postvatten, dreigt het kleine drama van Lyksele zich te herhalen: we zien alleen een zwak, bleekgroen schijnsel aan de horizon. In die wazige wolk zie ik echter beweging en lichten felle vlekken op. De zonnestorm is in volle gang, alleen niet boven onze hoofden. “Zie je dat daar? Enge­len­stof dat neerdaalt”, wijs ik Tom naar zwak oplichtende, verticale strepen. Inderdaad, hij ziet het nu ook. Hij maakt enkele foto’s met mijn camera. De kleuren die in het display tevoorschijn komen – groen en wat roze – zijn ­onmiskenbaar: zijn eerste ­noorderlicht! Dat geeft hoop, want morgen is onze laatste kans. Dan moet het gebeuren.

The greatest show

Want we hopen natuurlijk op meer, veel meer. Op die complete onderdompeling in een metaalachtige, lichtgroene gloed die al de moleculen in je lijf doet trillen. Op van die kaarsrechte pijlen van neerdalend paars, wit en roze engelenstof. Of kilometerslange vitrages die langzaam wapperen in een onvoelbare wind en dan plots, zonder enige aanleiding, tot een kolkende, groene hemelrivier ineenkrullen.

En we krijgen het op onze ­laatste avond in Jokkmokk ook ­allemaal gepresenteerd. Net als we klaar zijn voor de nacht gaat ­buiten, alsof het gepland is, de show beginnen. Ik steek mijn hoofd uit de camper, scan de hemel en vloek. Want daar zie ik ze, boven de boomtoppen: witroze gordijnen, fel en langzaam van vorm veranderend. Tom ziet ze ook, slaakt meerdere keren zijn ­karakteristieke vierletterwoord ­terwijl hij opgewonden zijn ­winterkleren aantrekt.

De laatste nacht: “the greatest show on earth” is begonnen! Tom roept de ene ‘wow!’ na de andere.Beeld JONATHAN VANDEVOORDE

We rennen naar een open plek verderop, weg van de verlichting van de campinggebouwen. Precies op dat moment barst boven onze hoofden een lichtballet in slow motion los. We zijn in alle staten. Tom roept de ene ‘wow!’ na de andere. Helemaal over z’n toeren doet hij pogingen om tijdens een videochat met zijn moeder te ­verwoorden wat hij meemaakt. De lichtshow filmen, wil ook niet ­lukken: het auroraschijnsel is te zwak voor zo’n kleine smartphone, tot frustratie van zijn moeder die 1.900 kilometer verder maar al te goed beseft wat ze mist. We ­genieten bijna anderhalf uur lang van het grootste en mooiste ­spektakel dat moeder natuur ten beste kan geven. Missie volbracht.

Ook naar Lapland?

Erheen: met de nachtferry van Kiel (Dui) of overdag Frederikshavn (Den) naar Göteborg (Zwe): stenaline.be

Beste periode: tussen eind september en eind maart. Hoe noordelijker, hoe meer kans op het noorderlicht.

Kamperen: hartje winter kan het in Jokkmokk tot min dertig vriezen. Hou daar rekening mee. In Lyksele stonden we op het Ansia Resort (250 kronen per nacht, 24 euro), in Jokkmokk op de kleinschalige Camping Skabram ­(skabram.se, 200 kronen, 19,5 euro).

Noorderlicht-app: My Aurora Forecast voor iOS en Android (gratis versie ­voldoet). Goede voorspellende website: aurora-service.eu

Reizen tijdens corona: Zweden kleurt momenteel rood op de coronakaart. Stel je trip uit en hou diplomatie.belgium.be in de gaten

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234