Dinsdag 13/04/2021

De ultieme zet van Etienne Schouppe

Donderdagavond, enkele uren voor de regering zou beslissen over ABX, probeerde spoorbaas Etienne Schouppe de kabinetschef van premier Verhofstadt nog te overhalen om de 'transportlicentie' voor het goederenvervoer weg te halen bij de NMBS en die over te hevelen naar een van haar filialen. Als dat was gebeurd, had de NMBS in de toekomst beleefd toestemming moeten vragen aan haar eigen filiaal om nog een goederentrein in beweging te krijgen. Een weekje oorlog omtrent ABX: een verslag vanuit de coulissen.

Douglas De Coninck Marc Vandermeir

Brussel, Wetstraat, woensdagnamiddag. De consultant van de Boston Consultancy Group (BCG) kuchte en liet ten overstaan van de leden van de interkabinettengroep zijn deskundige licht over het ABX-dossier schijnen: "Het is dus zo, zoals wij in ons rapport hebben aangegeven, dat er een duidelijke synergie bestaat tussen ABX en B-Cargo."

Jean Fontinoy vice-voorzitter van de NMBS en kabinetslid bij minister van Financiën Didier Reynders (PRL), verhief zijn stem: "Wat zegt u me daar nu?!"

Tumult. Een vertegenwoordiger van het kabinet van minister van Vervoer Isabelle Durant (Ecolo) haalde er de audit van BCG bij en las daaruit voor: "'B-Cargo heeft strikt genomen geen nood aan een bedrijf als ABX.' Zo staat het toch in jullie rapport?"

De man van BCG: "Euh... ja."

Fontinoy: "Wat is het nu? Heeft B-Cargo ABX nodig of niet? Bestaat er tussen beide een vorm van synergie of niet?"

De man van BCG: "Euh... nee."

Daarop nam Jean-Claude Marcourt, de kabinetschef van PS-vice-premier Laurette Onkelinx, het woord: "Jamaar, gisteren hebt u mij aan de telefoon gezegd dat u hier zou verklaren dat er wél een synergie bestaat."

De man van BCG: "Wel, het is zo dat dat op termijn het geval zou kunnen worden."

Voor wie tracht te volgen: ABX is het vrachtwagenbedrijf van de NMBS, B-Cargo is de NMBS-dienst die vracht vervoert per spoor. NMBS-gedelegeerd bestuurder Etienne Schouppe, daarbij zeer actief gesteund door de PS, stelde voor om beide te fuseren in één nieuwe maatschappij, die New Cargo zou gaan heten en die ook het scheepvaartfiliaal InterFerry Boats (IFB), zou opslorpen.

Het mag voor de modale treinreiziger een ver-van-mijn-bedshow lijken, de cijfers maken snel duidelijk dat de oorlog die deze week omtrent ABX werd beslecht, bepalend kan zijn voor de toekomst van het Belgische spoor. Hoewel ABX blijkens alle hieromtrent uitgevoerde studies geen fluit te maken heeft met spoorverkeer, vrat het vrachtwagenbedrijf in enkele jaren tijd 700 miljoen euro (ruim 28 miljard frank) weg uit de begroting van de NMBS. Dat is ongeveer het vijfvoudige van wat Sabena in dezelfde periode aan overheidssteun genoot.

ABX kocht met dat geld verwoed transportbedrijven op in het buitenland en maakte daarbij niet altijd de verstandigste keuzes. De overnames in Duitsland en Frankrijk waren regelrechte fiasco's. Op één boekjaar na (in 1997) stapelde ABX consequent de verliezen op. Minstens 140 miljoen euro (5,6 miljard frank), die eigenlijk bedoeld was om er treinen mee te doen rijden, werd zo weggetoverd in het verre buitenland.

Maar waarom wil de NMBS per se vracht vervoeren per camion, als alle andere Europese spoorwegmaatschappijen jaren geleden vergelijkbare activiteiten met grote overtuiging hebben afgestoten? Schouppe zweert bij het 'gecombineerde vervoer'. Vanaf volgend jaar zet de EU de spoorwegnetten open voor de vrije markt. Van dat moment af kan niemand pakweg de Franse SNCF beletten om met een eigen goederentrein over Belgische sporen te denderen en vracht af te leveren of op te halen in de haven van Antwerpen. Je kunt, bij wijze van spreken, niet uitsluiten dat ook Ryanair of Virgin plots op die markt springt. Er dient dus geïnvesteerd in de uitbouw van een "sterke transportpoot". Maar terwijl andere spoorwegmaatschappijen in de EU miljoenen euro's pompen in hun evenknieën van B-Cargo, trekt Schouppe in de eerste plaats de kaart van ABX: vrachtwagens. Logisch ook, vindt Schouppe, want doordat België zo klein en dichtbevolkt is, kan hij de klant straks aanbieden dat de vracht per trein van punt a naar punt b gaat en van punt b just in time per ABX-vrachtwagen naar punt c.

Volgens alle studies die daarover zijn verricht, is dat echter volslagen nonsens. Spoor en weg hebben zich de afgelopen tien jaar helemaal los van elkaar ontwikkeld, zoals deze week bleek uit de doorlichting van Eurogroup Team Consult. "Ik heb ook nog nooit één klant zoiets weten vragen", zegt een gewezen topman van ABX. "Integendeel, als je bij een klant komt aanzetten met een verhaal over treinen en punten a, b en c, dan pakt die zijn aktetas en is hij vertrokken. Zo werkt het gewoon niet. Het succes van ABX is er juist gekomen door vanaf 1992 doelbewust niéts meer per spoor te vervoeren."

Het blijkt ook een beetje uit de cijfers. Voor 0,05 procent van de door ABX verzette vrachtjes wordt een beroep gedaan op het spoor. Maar waarom wil Schouppe dan per se die holding? "Eenvoudig", zegt onze man bij ABX. "Schouppe is de spoorwegen zo beu als koude pap. Het is ook veel leuker om als manager contracten te gaan ondertekenen in Singapore (waar ABX effectief een filiaal heeft, DDC / MVDM) dan in Brussel te zitten onderhandelen met de spoorbonden. En door ABX artificieel te verzoenen met B-Cargo gaat de geldkraan weer open." Vandaar, wellicht, de discussie over het rapport van BCG.

Terug naar de geheime vergadering van woensdag. Jean-Claude Marcourt (PS) had de consultant kennelijk onder druk gezet om, in weerwil van zijn eigen rapport, te opperen dat er misschien toch wel een "synergie" bestaat tussen ABX en B-Cargo. Maar waarom?

De PS heeft in het ABX-dossier, en bij extensie in de hele spoorwegproblematiek, allang stelling genomen. De partij heeft er alle (electorale) belang bij om Ecolo op te zadelen met het imago van het zwakke en niet voor ernstig regeren bekwame broertje. Daarom is Schouppe, als eeuwige opponent van Durant, een objectieve bondgenoot. Schouppe staat ook samen met de Luikse PS-peetvader Guy Mathot mee aan het hoofd van het miljarden verslindende filiaal Euro Liège TGV. Voor alle aannemerscontracten - en voor een station waarvan alleen al de koepel 100 miljoen euro kost, zijn er dat nogal wat - moet men bij hen zijn. Marcourt is erg bevriend met Mathot. De kabinetschef van Onkelinx trad in het verleden vaak op als zijn advocaat.

De belangen van de PS bij een NMBS waar bij voorkeur helemaal niets verandert, gaan nog verder. De partij is alomtegenwoordig in alle beheersorganen, directies en filialen. Bij ABX is dat niet anders. ABX is actief in 36 landen, maar het organogram laat een Belgisch moederbedrijf zien met daaronder, in de vorm van een piramide, vijf hoofdfilialen: Duitsland, Frankrijk, Italië, Nederland en Portugal. Namens de PS zetelt de gewezen kabinetschef van voorzitter Elio Di Rupo, Marcel Verslype, in raden van beheer in Duitsland, Frankrijk en Italië. Een andere PS-pion is Marianne Basecq, bestuurster bij het Franse filiaal. Aan SP.A-zijde is Antoon Colpaert van de studiedienst Sevi bestuurder bij ABX Duitsland en ABX Italië.

"Stelt u zich daar in de praktijk niet té veel van voor", zegt de ex-ABX-topman. "Schouppe deed altijd heel laatdunkend over die mensen. 'Je neemt ze mee op het vliegtuig naar het filiaal dat ze moeten besturen, en je geeft ze wat lekker eten, wat drank en een duur hotel, maar je geeft ze vooral géén beheersdocumenten.' Die mensen vroegen daar trouwens ook zelden om. U zult mij niet horen beweren dat er geld van ABX naar de partijkassen vloeit of zo. Het was gewoon de hele sfeer, die zo inherent is aan de cultuur van vooral de PS: 'Dit zijn onze bastionnetjes, en daar gaan we desnoods voor vechten.'"

Soms is zoveel drukte niet nodig. Sinds enkele maanden is ABX, onder impuls van Schouppe, shirtsponsor van de niet echt in het geld zwemmende basketbalclub Oostende, waar vice-premier Johan Vande Lanotte eind vorig jaar voorzitter van werd en als een volleerd coach over dure spelerstransfers en spelstrategie gaat. ABX betaalt jaarlijks 3,5 miljoen frank voor shirtreclame en 1,5 miljoen frank voor het gebruik van speciale seats. Het is niet zo gek veel, maar in november van vorig jaar volstond één telefoontje van Vande Lanotte om de voor 2002 voorziene 5 miljoen frank alvast te storten. Of zoiets een speciale band schept, is niet bekend, maar binnen de federale regering was Vande Lanotte tot gisteren, zij aan zij met Onkelinx, de verdediger van het door alle economen verworpen plan van Schouppe.

Brussel, Wetstraat 16, donderdag. Hoezeer Schouppe aan 'zijn' ABX is gehecht, blijkt uit het voorstel dat hij nu in het diepste geheim doet aan Luc Coene, de kabinetschef van premier Verhofstadt, die nu ook met die paars-groene brandje opgescheept zit. Schouppe stelt voor om de transportlicentie van B-Cargp (van de NMBS zelf dus) over te hevelen naar het filiaal InterferryBoats.

Dat mag voor u en ik als Chinees klinken, maar dat is het al wat minder als je weet wat die licentie waard is. Het is de houder ervan bij wie je moet wezen als je een vrachttrein over Belgische sporen wilt laten rijden, en aan wie je daarvoor een vergoeding betaalt. Het komt hierop neer dat Schouppe zijn plan voor een New Cargo er via deze weg en stoemelings wou doordrukken en de regering voor voldongen feiten wou zetten. Het afstand doen van de licentie stond gisterochtend als punt 6 op de agenda van de ministerraad. (Het voorstel, waarvan Coene blijkbaar niet besefte wat het werkelijk inhield, zou het uiteindelijk niet halen.)

Na zijn demarche bij Coene trok Schouppe naar de VRT-studio's, waar hij in TerZake betoogde dat het eigenlijk helemaal niet zo slecht gaat met ABX: "Er zijn maar twee filialen waar wij in 2001 verlies hebben geleden." De realiteit is helaas anders. Officiële jaarcijfers voor het jaar 2001 zijn er nog niet. "Ze zijn er wel, maar we mogen ze niet vrijgeven van Schouppe, die hier sinds eind vorig jaar ceo is", zegt een manager bij ABX Logistics. En hij somt op: "Ierland, Verenigd Koninkrijk, Nederland, Duitsland, Frankrijk, Portugal, Bangladesh, Japan, Singapore, Australië, Indonesië, Argentinië, Chili, Ecuador en Venezuela. In al die landen gaan we voor 2001 in het rood."

En bij sommige ook in 2002. Het Duitse ABX-filiaal - het vroegere Bahntrans - boekte alleen al in de maand januari 3,5 miljoen euro verlies. Verwacht wordt dat het filiaal dit jaar voor nog maar eens 40 miljoen euro in het rood zal gaan.

Gisteren besliste de regering om ABX dan toch niet te verkopen, zoals Durant had voorgesteld. Een nederlaag voor Durant? Op het eerste gezicht wel, op het tweede niet. De benodigde 250 miljoen euro om - dixit de laatste doorlichting - het "voortbestaan" van ABX te verzekeren, en zelfs dat is onzeker, zou nu van privé-investeerders moeten komen. Volgens het businessplan van Schouppe had de privé op termijn voor 25 procent kunnen participeren, wat gelijk zou staan met 105 miljoen euro. Een snelle rekensom leert dat 250 miljoen euro meer dan het dubbele is van tweemaal 25 procent. ABX zou dus toch grotendeels in privé-handen terechtkomen.

Opmerkelijk is ook dat ene zinnetje in de door de ministerraad goedgekeurde tekst. Er komt een nieuwe holding, die ABX en zijn vele dochterondernemingen grotendeels opslorpt, en: "De aandeelhouder van de NMBS zal de raden van bestuur van deze ondernemingen benoemen."

Vrij vertaald: de eindeloze schare NMBS-getrouwen van Schouppe moet ophoepelen, want het is niet meteen voorstelbaar dat Isabelle Durant bij de herstructurering van ABX een beroep zal doen op dezelfde mensen die het bedrijf zo diep in het rood duwden en waarvoor de jongste doorlichting stelde dat er een "conflictrisico" bestaat als dezelfde mensen terzelfdertijd een spoorwegmaatschappij en een vrachtwagenbedrijf gaan runnen. Dat is bij ABX sinds kort zonder meer het geval. Niet alleen zitten alle raden van bestuur vol vertrouwelingen van Schouppe, in januari nam het complete directiecomité van de NMBS er een bijverdienste bij: alle leden kregen dezelfde directiefuncties bij ABX. Het is een zoveelste aanwijzing van de waren beweegredenen van Schouppe. Of, zoals een kabinetslid van Durant het ziet: "Hij weet dat zijn dagen als spoorbaas geteld zijn vanwege de herstructurering die over enkele maanden een feit zal zijn. Hij wou het pand verlaten met de multinational ABX onder zijn arm. Maar dat feest gaat dus niet door."

Eén vraag blijft. Waarom verliest ABX eigenlijk zoveel geld? "Omdat het gewoon niet wordt gemanaged", zegt de ex-topman. "Zo'n internationaal transportbedrijf leiden, dat doe je niet tussen de soep en de patatten. Schouppe, die ongeveer alles cruciale functies toevertrouwt aan zijn secretaresse, die dan ook nog eens in vijf landen tegelijk een transportbedrijf met een miljardenomzet moet beheren. Sorry, dat gaat niet. Hoe goed die secretaresse ook is."

Op het kabinet-Durant werd gisteravond een klein feestje gebouwd: "Och, we weten ook wel dat de media ervan zullen maken dat Durant 'gezichtsverlies' leidt omdat ABX niet direct wordt verkocht. Maar het tijdperk waarin Schouppe en de PS eindeloos geld van het binnenlandse spoor konden doen wegvloeien naar buitenlandse vrachtwagenbedrijven, waar niemand zicht heeft op de boekhouding, die is nu wel voorbij. En wie ABX in de toekomst zal leiden, dat is een beslissing die de regering nog moet nemen. Op voorstel van de minister."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234