Maandag 16/05/2022

De ultieme postmoderne hallucinatie

Een Argentijnse thriller over voyeurisme en sensatiezucht

door Ilse Logie

José Pablo Feinmann

Uit het Spaans vertaald door Francine Mendelaar, Wereldbibliotheek, Amsterdam, 254 p., 790 frank.

Al geruime tijd - pakweg sinds in de jaren zestig de eerste romans van Manuel Puig verschenen - is de Argentijnse literatuur een ontmoetingsplaats van lage en hoge cultuur. Ook op het einde van de twintigste eeuw drijven auteurs nog flink de spot met het hoogdravende intellectualisme waar het land zo vaak mee vereenzelvigd wordt. De misdaden van Van Gogh van José Pablo Feinmann is een typisch voorbeeld van die tendens om alle registers voortdurend in elkaar te laten lopen en duchtig intertekstueel te knipogen. Nu eens onderhoudend en zelfs hilarisch als een prent van Pedro Almodóvar, dan weer wrang en verontrustend als een roman van Roberto Arlt, doet deze postmoderne detective hier en daar ook denken aan de populaire Carvalho-reeks van Manuel Vázquez Montalbán.

Hoofdpersonage Fernando Castelli heeft genoeg van zijn baantje in een buurtvideotheek en van zijn onuitstaanbare moeder, maar vooral van zijn eigen middelmatigheid. Hij wil zo snel mogelijk rijk en beroemd worden, en beraamt daartoe een plan. Wanneer hij van een Amerikaanse filmproducente verneemt dat ze bereid is drie miljoen neer te tellen voor een script over een seriemoordenaar, als dat maar op een echt gebeurd verhaal is gebaseerd, besluit hij het zelf te leveren. Om zijn doel te bereiken pleegt Castelli vijf gruwelijke moorden, die het land in rep en roer zetten. Zijn slachtoffers kiest hij zorgvuldig uit. Telkens als hij er een gedood heeft, snijdt hij hem of haar een oor af, dat hij in bloed doopt om er vervolgens zijn pseudoniem 'Van Gogh' op een muur of een spiegel mee te schrijven.

Heel gewiekst speelt Castelli in op het in media- en filmland heersende voyeurisme. Hij beseft terdege dat feit en fictie niet meer uit elkaar te halen zijn, en dat verschijnselen als reality television juist de 'echtheid' waar zo naar wordt gehunkerd, nog meer ondermijnen. Hij wil van zijn leven een kunstwerk maken en laat zich daarbij inspireren door voorbeelden als Norman Bates uit Hitchcocks Psycho en Jack the Ripper, met wie hij lange gesprekken voert.

Feinmanns roman steekt de draak met de sensatiezucht van de pers, die er alles aan doet om Castelli's moorden zo lang mogelijk in de belangstelling te houden. Wanneer per vergissing een van Fernando's vrienden, Ricky, wordt opgepakt, beschrijft de auteur treffend de gretigheid waarmee de media zich op de vermeende dader storten. Erg vermakelijk is ook het legertje experts dat voor de camera wordt gesleept (de auteur voert zowaar zichzelf op) om de misdaden cultureel, sociologisch, psychoanalytisch en wat al niet meer te verklaren.

Alles bij elkaar is het niet zo duidelijk welke houding Feinmann aanneemt tegenover de 'ultieme postmoderne hallucinatie' die Castelli aanricht. Enerzijds uit hij kritiek op het cynisme van de amusementsindustrie en op de normvervaging die Buenos Aires vandaag de dag teistert. Aan de andere kant haalt hij ook uit naar de hypocrisie van de huidige gezagdragers, die moord en brand schreeuwen als de democratie door misdaden wordt opgeschrikt, maar zelf tijdens de dictatuur hebben meegewerkt aan de 'vuile oorlog'.

Deze meerduidigheid is een pluspunt van het boek. Het begrip waarop het hoofdpersonage kan rekenen, overtuigt veel minder. Ook al zijn er ronduit schokkende passages als de moord op de integere nieuwslezeres Ana Espinosa, toch staat Feinmann niet afkeurend tegenover Castelli, wiens berekende geweld bij herhaling als 'authentieker' wordt voorgesteld dan de lamlendigheid van de doorsneeburger. Wellicht moet de auteur bij het schrijven van dit boek meer voor ogen hebben gestaan dan het zoveelste misdaadverhaal. Toch is het resultaat net iets te vrijblijvend. Of misschien hebben we gewoon al te veel van dit soort halfslachtige parodieën gehad.

Het resultaat is net

iets te vrijblijvend.

Of misschien hebben

we gewoon al te

veel van dit soort halfslachtige

parodieën gehad

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234