Vrijdag 22/10/2021

De uitvinding van de kroonkurk

Volgende week: de uitvinding van het kunstgebit

Een kroonkurk heeft steevast 21 tandjes. Het dekseltje is spotgoedkoop, kan makkelijk machinaal op een fles worden aangebracht en weer verwijderd, én het sluit een fles perfect af zodat het koolzuur niet kan ontsnappen. Zo helemaal perfect is het ding echter niet ter wereld gekomen. Alleen al in de Verenigde Staten bestonden 150 verwante patenten toen ene William Painter in 1891 met een 151ste versie voor de dag kwam, een onverbeterbaar exemplaar, zo zou later blijken.

Jarenlang had de van oorsprong Ierse uitvinder geëxperimenteerd met dekseltjes en sluitingen tot hij tijdens een vakantie op Rhode Island in 1891 de moderne kroonkurk ontwierp: een metalen plaatje met een gerimpelde zijkant, met eronder kurk en daarop een speciaal geprepareerd papier om te voorkomen dat de inhoud van de fles in contact kwam met het materiaal. Zijn uitvinding was vooral geniaal door het aantal tanden. Painter had ontdekt dat net dat aantal van cruciaal belang was voor de goeie werking van het dekseltje. Een kroonkurk moest steevast 21 inknijpingen hebben, zo niet werd de inhoud van de fles niet voldoende afgeschermd.

Painter doopte zijn uitvinding de Crown Cap en stootte meteen de voorloper van de kroonkurk, de Bottle Seal van tafel. De rubberen plaat met waterdichte canvas bekleding die op de fles werd gedrukt en bleef haken achter de groeven van de flessenhals, bleek op termijn niet echt te voldoen. Volgende stap voor de uitvinder was de producenten van flessen aan zijn kant zien te krijgen, want verschillende soorten flessenhalzen en sluitingen maakten in die tijd de dienst uit. Om aarzelende brouwers en bottelaars van zijn gelijk te overtuigen, liet Painter op zekere dag zelfs een vracht bierkratten naar Zuid-Amerika verschepen en terugbrengen, zodat de heren zich van de blijvende kwaliteit van het product konden vergewissen.

Op die manier werd Painters kroonkurk in de bottelindustrie razendsnel de standaardsluiting. In 1898 bracht hij een machine met voetbediening op de markt waarmee per minuut 24 flessen van een kroonkurk konden worden voorzien. In 1902 kon dit apparaat al 60 tot 100 flessen per minuut afsluiten, wat uiteraard enorm bijdroeg tot de verspreiding van de bijpassende Painter-kroonkurk. Zo werd de kroonkurk één van de grootste commerciële successen uit de geschiedenis.

Het stukje kurk kreeg later nog een aluminium plaatje boven zich, zodat de kurk de smaak van de drank niet kon aantasten. Later (1970) ging men over op een plastic binnenkant. Painter was niet alleen een bezeten uitvinder met meer dan 100 patenten op zijn naam (onder andere op de condoomspoeler en de latrine), bovendien ontpopte hij zich ook als een uitgekookte zakenman. Een ding dat de klant na gebruik moet weggooien zodat hij meteen een nieuw exemplaar nodig heeft, kan niet anders dan goed lopen, dacht hij. Die gedachte bracht hij ook over op zijn beste vertegenwoordiger, King Camp Gillette, die later prompt het wegwerpscheermesje uitvond.

Toen William Painter in 1906, 74 jaar oud, overleed, had zijn bedrijf vestigingen in Engeland, Duitsland, Frankrijk, Brazilië en Japan. Painters Crown Cork Company bestaat vandaag nog altijd als 's werelds grootste fabrikant van bottelinstallaties, drankblikjes en uiteraard kroonkurken (50 miljard stuks per jaar). De multinational telt 144 fabrieken, waarvan 12 in Europa.

Kroonkurkjes zijn ook al jaren erg in trek bij verzamelaars. De dekseltjes vertellen vaak een hele geschiedenis van een bier- of frisdrankmerk en echte verzamelaars hebben vaak grof geld over voor het metalen dingetje. De Ierse toneelschrijver en drinkebroer Brendan Behan ging in zijn lofzang op de uitvinding van zijn landgenoot zo ver dat hij het flessendopje zelfs benijdde: "Geen bestaan gaat boven dat van een kroonkurkje. Je zit altijd bovenaan en je hebt altijd een volle fles onder je."

Door de opmars van vatbier en plastic flessen is de productie de voorbije jaren wel lichtjes gedaald. Plastic dopjes vervangen langzaam de metalen kroonkurk, maar een wereld zonder kroonkurkjes is nog niet meteen voor morgen.

Cathy Galle

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234