Zaterdag 12/06/2021

De uitdagingen van het fjordenmodel

Jazz uit Noorwegen wordt om evidente redenen vaak fjordenjazz genoemd. We associëren het met de sfeer van koude, oneindige landschappen, maar er zit ook een consequent muzikaal concept achter dat verder gaat dan pure esthetiek. Dat concept maakt school, ook buiten Noorwegen.

Saxofonist Jan Garbarek wordt beschouwd als de vader van de fjordenjazz. Weinigen weten nog dat Garbarek in zijn beginjaren een overtuigd avant-gardist was die dweepte met Albert Ayler en Peter Brötzmann. In 1973 liet hij dat achter zich. Geen drukke interacties meer, noch dissonanten of knor- en piepgeluiden. In de plaats daarvan kwam een minimalistische, heel melodieuze en bijna statische jazz die het vooral van timbre moest hebben. Garbarek heeft er gigantische successen mee geoogst, al is hij er niet in geslaagd om zijn verhaal blijvend spannend te houden. Merkwaardig genoeg gaf hij dat onlangs zelf bijna toe.

Toch maakt de fjordenjazz al jaren school, en niet alleen door het succes van platenfirma ECM, dat al decenni volop inzet op esthetiek. Het model biedt namelijk ook interessante muzikale uitdagingen. De keuze voor streng minimalisme dwingt tot verdiepen. Hoe hou je de muziek toch spannend? Hoe kun je kruiden? Aan welke muzikale parameters kun je nog sleutelen?

Een boeiend voorbeeld is het trio van de Deense gitarist Mikkel Ploug, de Noorse zangeres Sissel Vera Pettersen en de Belgische klarinettist en saxofonist Joachim Badenhorst, dat hier de komende weken op tournee is. De muziek op hun cd Equilibrium is bijna pijnlijk traag en minimalistisch. De titels liegen er niet om: ‘Chorale’, ‘Cathedral’, ‘Epiphora’, ‘Ambiente’. Hier wordt gemikt op sfeer, niet op intrige.

Toch is er veel meer aan de hand. Een van de sterkste elementen is het spel van Badenhorst. Hij heeft een prachtige fluwelen toon die soms toch even uitschuift. Hij maakt kleine krasjes die het geheel juist mooier en intensiever maken, zoals zijn leermeester Michael Moore dat ook kan. Badenhorst kan ook heel subtiel improviseren, met groot melodisch vernuft en een prachtige timing die voor spanning zorgt zonder de rust van de song te verstoren.

Een even grote troef is de veelzijdigheid van de zangeres. Op het eerste gezicht (zeker in de openingsoefening ‘Chorale I’) lijkt ze puur op sfeer te werken. Maar gaandeweg geeft ze haar arsenaal prijs: ze gebruikt technieken uit de meest uiteenlopende vocale tradities, waaronder West-Afrikaanse griot en keelzang van de Inuit. Het mooie is dat ze dat niet forceert, ook haar complexe kruidenmengsel haalt de songs nooit uit hun evenwicht. Op de komende tournee wordt ze enkele keren vervangen door de Duitse zanger Theo Bleckmann. Benieuwd of die een eigen evenwicht vindt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234