Dinsdag 02/06/2020

InterviewJia Tolentino

‘De twintigers van nu zijn helemaal doordrongen van de systemische crisis’

Millennial-schrijfster Jia Tolentino: ‘Mensen denken dat ze echt een zinvolle politieke actie hebben ondernomen, als ze een mening hebben gepost of geliket of retweet.’Beeld Tom Newton

Jia Tolentino (31) begon haar carrière als brutale blogger, en is vandaag haast tot haar eigen verbazing een van de meest invloedrijke pennen bij The New Yorker. ‘Ook als je niet op Facebook zit, leef je nog altijd in een wereld die geregeerd wordt door Facebook.’

Probleem: een interview doen met een auteur die geroemd wordt als een van de scherpste chroniqueurs van de moderne wereld, om even later onder ogen te moeten zien dat de wereld waar dat interessante gesprek over ging, in een centrifuge is beland en er wellicht nooit meer hetzelfde zal uitzien.

Het getuigt van Tolentino’s talent dat haar essaybundel Spiegeldoolhof de diepere lagen van onze samenleving zo haarfijn ontleedt, dat veel van haar inzichten in deze bevreemdende tijden nog aan relevantie gewonnen hebben. Vaak lijken haar onderwerpen banaal – Tolentino schrijft over dingen als reality-tv, rappers en fitnesshypes – maar ze krabt en schuurt tot er onder dat laagje vernis iets waarachtigs tevoorschijn komt over onze hedendaagse cultuur, over wat het is om vandaag mens te zijn.

Spiegeldoolhof is Tolentino’s debuut en werd een hit in haar thuisland. Het haalde Obama’s lijstje met beste boeken van 2019. Zelf vindt ze het verrassend om vast te stellen dat haar boek vertaald wordt en culturele verschillen overstijgt, zo vertelt ze tijdens ons Skype-gesprek, vanuit haar appartement in Brooklyn, New York.

BIO

• Amerikaanse auteur, vertaalster en journaliste • schrijft voor The New Yorker • geboren op 20 november 1988 in Toronto, Canada, uit Filipijnse ouders • groeide op in Houston, studeerde aan de universiteiten van Virgina en Michigan • startte haar journalistieke carrière bij onlinemagazines The Hairpin en Jezebel • publiceert onder meer over cultuur en de #MeToo-beweging • boekte veel succes met haar essaybundel Trick Mirror. Reflections on Self-Delusion, dat nu ook uit is in het Nederlands • woont in Brooklyn met hond en vriend, die architect is

“Wat heel bepalend is voor het leven in de VS, is de fundamentele kwetsbaarheid van de meeste Amerikanen. Veel van de fenomenen waarover ik schrijf, zijn uiteindelijk terug te voeren op de ‘capitalist precarity’, het totale gebrek aan veiligheid, zekerheid en bescherming waar de meerderheid van de bevolking in dit land elke dag mee moet leven, en het besef dat er geen enkel vangnet voor je is wanneer er iets misloopt.

“Aanvankelijk verbaasde het me dat mensen die in landen wonen met een goed functionerende overheid, mijn essays ook relevant vonden. (lacht) Maar het is zoals regisseur Bong Joon-ho zei over het internationale succes van zijn film Parasite: ‘Uiteindelijk leven we allemaal in hetzelfde land, en het heet Kapitalisme.’ Het is alarmerend en troostend tegelijkertijd, dat we over de hele wereld met dezelfde angsten en onzekerheid worstelen.”

De woorden die Tolentino twee weken geleden uitsprak, krijgen een profetische lading nu ze in quarantaine zit in New York, de stad die zwaar getroffen wordt door een groot aantal coronabesmettingen én door de economische gevolgen die vanaf dag één mensen de armoede in duwt bij gebrek aan uitkeringen of ziekteverzekering. Tolentino is een uitgesproken Bernie Sanders-supporter, ze situeert zichzelf op het politieke spectrum “zo links als links kan zijn”.

Seks met een dolfijn

Tolentino begon haar carrière als schrijfster voor onafhankelijke internetmagazines als The Hairpin en Jezebel (beide gingen failliet, Jezebel werd ondertussen overgenomen), waar ze naam maakte met de directe, onbeschroomde wijze waarop ze – om maar iets te noemen - een man interviewde die seks had met een dolfijn.

In het bekendste essay uit Spiegeldoolhof, ‘Het internet en ik’, schrijft Tolentino over het enthousiasme waarmee ze op haar tiende haar eerste persoonlijke webpagina aanmaakte. “Dit was het tijdperk van You’ve Got Mail, de film uit 1998 met Tom Hanks en Meg Ryan, toen het ergste wat je online kon overkomen was dat je per ongeluk verliefd werd op je zakenrivaal”, grapt ze.

Tolentino beschrijft hoe ze de afgelopen twintig jaar het internet zag uitgroeien tot een “koortsachtige, elektrische, onleefbare hel”, waar platformen die verbondenheid beloofden er juist voor zorgden dat iedereen van elkaar vervreemdde. “Het begon erop te lijken dat de vrijheid die internet beloofde vooral mogelijkheden voor misbruik bood,” schrijft ze.

Dat zijn confronterende woorden om vandaag te lezen, nu onze quarantainelevens zich haast volledig online afspelen. In deze tijden lijkt het internet nochtans een klein beetje meer op wat het ooit beloofde te zijn: een verbindende kracht waar mensen elkaar informeren, helpen en troosten. Geen boksring maar een speeltuin van creativiteit en humor en schoonheid. Maar ook als we straks terug in het echte leven stappen en onze schermtijd weer proberen te beperken, blijft Tolentino’s analyse urgenter dan ooit. Want uitloggen is geen optie meer.

‘Mensen willen tips voor hun eigen leven. Weet ik veel. Er bestaan geen individuele oplossingen voor collectieve problemen.'Beeld Belga

“Ook als je niet op Facebook zit, leef je nog altijd in een wereld die geregeerd wordt door Facebook. De maatschappij is helemaal gestructureerd volgens de wetmatigheden van het internet. Als de buurtwinkel in je straat failliet gaat door Amazon, als de president via tweets het land bestuurt… Je ontsnapt niet aan die invloed door je scherm af te zetten.

“Wereldwijd worden we gedomineerd door het economische model van het internet, dat volledig steunt op data en controle. Onafhankelijke media, bijvoorbeeld, bestaan niet meer. Ze worden doodgeknepen en slechts een handvol journalisten kan terecht bij de grote mainstream publicaties. Ik heb deze fantastische job bij The New Yorker, maar het heeft een wrange bijsmaak. Ik zou liever kleine media-initiatieven zien openbloeien, en Facebook en Google niet alle advertentie-inkomsten zien opslokken. We zitten in een systeem dat voordeel geeft aan de grote spelers die altijd maar groter worden.”

De oplossingen zijn niet enkel te zoeken bij ons eigen onlinegedrag, zegt Tolentino, maar vooral bij de politiek. ”Het is aan de overheid om de grote techgiganten op te splitsen en het hele winstmodel van de socialemediaplatforms aan te pakken.”

De rode draad door Tolentino’s boek is zelfbedrog als een manier om te overleven. “Opstaan en aan je dag beginnen terwijl je weet dat de planeet eraan gaat, hoe doe je dat zonder aan wanhoop ten prooi te vallen? Je moet jezelf een klein beetje bedotten. Als schrijver moet ik mezelf wijsmaken dat mijn artikels belangrijk zijn, zelfs als alle feiten op het tegendeel wijzen.” (lacht)

Maar op sociale media, zegt Tolentino, is zelfbedrog het uitgangspunt, omdat het de gebruiker zelf in het middelpunt plaatst en alle proporties vervormt. “Mensen denken dat ze echt een zinvolle politieke actie hebben ondernomen als ze een mening hebben gepost of geliket of geretweet”, zegt ze. “Ondertussen zit je met een fundamentele asymmetrie van het internet: we krijgen informatie uit de hele wereld, maar het wordt altijd maar minder duidelijk hoe wij ons tot al die dingen moeten verhouden, laat staan wat we er aan zouden moeten doen. Je ziet de meest waanzinnige, oneerlijke, droevige zaken gebeuren en je enige reactie is nog ‘hoe is dit f**cking mogelijk!’ Daardoor voelen we ons verlamd, angstig, medeplichtig. We weten alles, maar we kunnen niet alles fixen.”

Crisisgeneratie

Het zijn behoorlijk verontrustende boodschappen die Tolentino schetst in haar essays. “Ik krijg van jongere lezers vaak te horen dat ze mijn boek toch hoopvol vinden. De twintigers van vandaag zijn hun hele leven van de ene crisis in de andere getuimeld: na 9/11 hebben ze de financiële crisis moeten verteren, om daarna de klimaatproblematiek op hun bord te krijgen. Zij zijn een generatie die helemaal doordrongen is van de systemische crisis.”

Toch zit er optimisme en humor in Tolentino’s teksten, en vooral een onstuitbaar enthousiasme. “Ik heb nog nooit mijn best gedaan om een serieuze intellectueel te zijn”, zegt ze, gevolgd door een schaterlach.

Het is even wennen: een vrolijke intellectueel, met geblondeerd haar en afgeknipte jeansshorts, die op foto’s graag met haar hond poseert, en in haar boek zowel The Bachelor als Simone Weil aanhaalt. Ze is geen schrijfster die zich onttrekt aan het gewone leven, en op haar zolderkamer tot de conclusie komt dat de mensen daarbuiten helemaal verkeerd bezig zijn.

‘Ik vind mezelf heel gemiddeld, ik ben niet immuun voor de fenomenen die ik beschrijf.'Beeld Getty Contour/Emily Assiran

“Ik vind mezelf heel gemiddeld, ik ben niet immuun voor de fenomenen die ik beschrijf”, zegt ze. “Ik beleef graag dingen en beland vaak in bizarre situaties. Voor mij is dat het beste perspectief, de insider die mee in het bad springt.”

Zo blikt ze in een van de essays terug op haar deelname aan een reality-tv-show als tiener, en schrijft ze erg ontroerend over haar jeugd in een gesloten baptistenkerkgemeenschap in Texas en over haar ervaringen met drugs.

“Als ik iets niet begrijp, schrijf ik erover,” zegt ze, om eraan toe te voegen dat de lezer vooral geen grote waarheden of sluitende conclusies moet verwachten. “Lezers die zich herkennen in wat ik schrijf, vragen me: ‘Wat moeten we doen?’ Ze willen tips of advies voor hun eigen leven. Weet ik veel. Er bestaan geen individuele oplossingen voor collectieve problemen. Stem een socialist in het Witte Huis, dat zou al een goed begin zijn.” (lacht)

Jia Tolentino, 'Spiegeldoolhof. Reflecties op zelfbedrog', De Geus, 352 p., 22,50 euro. Vertaald door Anne Marie Koper en Elsbeth Witt.Beeld rv
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234