Dinsdag 07/07/2020

De Tussenstand: Belgen en hun politici

Beeld UNKNOWN

Elke zaterdag maakt een opiniemaker van De Morgen de tussenstand op van de afgelopen week.

Een Europese bevraging van het onderzoeksbureau GfK leert dat de Belgische publieke opinie het laatste jaar fundamenteel is gaan afwijken van de algemene gemoedstoestand in onze buurlanden. En anders dan de zoveelste opsomming van cijfers, leert deze bevraging dat er misschien meer aan de hand is.

En voor men opwerpt dat er niet te snelle en te grote conclusies moeten getrokken worden uit een commercieel onderzoek, dit lijkt wel state of the art. De enquêteurs kozen niet voor de supersnelle maar onnauwkeurige internet-enquête (het wegwerpzakje van het sociologisch onderzoek), evenmin voor de ook wankele telefonische bevraging of de al veel degelijkere schriftelijke enquête. 1.004 Belgen - en vergelijkbare groepen burgers in andere Europese landen - werden bevraagd via face-to-face-interviews: kwalitatief hoogstaand, maar tijdrovend en dus peperduur. Maar blijkbaar heeft GfK wat over om met een kwalitatieve barometer in de eigen sector voor naambekendheid en reclame te zorgen.

Verrassend

De cijfers zijn de ruggengraat van de interessante maar klassieke lijstjes. Het zou normaal geen groot nieuws geweest zijn dat in de meeste Europese landen werkloosheid de grootste kopzorg is. Wat de bevraging dit keer extra piment gaf, is dat België zo duidelijk afweek van de Europese gemiddelden. De gemiddelde Belg vindt behoud of het vinden van een job absoluut niet de eerste prioriteit, hoewel de evolutie van de tewerkstelling hier niet spectaculair beter is dan in de buurlanden. In België zijn zelfs klassieke thema's als criminaliteit en immigratie niet de hoofdbekommernis van 'de mensen'. Hét thema dat bijna 60 op 100 Belgen als zorgelijk ervaart is... 'de politieke toestand'.

Dat verrast. En nodigt uit om wat door te denken - ook al vallen verdere conclusies natuurlijk niet letterlijk af te leiden uit de peiling. In grote delen van de Wetstraat leeft immers de overtuiging dat de publieke opinie diepe sporen van slijtage en metaalmoeheid vertoonde. Welke burger kan deze crisis nog volgen? Welke kiezer lag nog wakker van de regeringsvorming? Wie kent het verschil tussen een koninklijk verkenner, een opdrachthouder of een verduidelijker? Het land keerde zich van zijn politici en de politiek af, zo was het aanvoelen. Politici als de risee van hun eigen kiezers, dat is het gekoesterde zelfbeeld.

Maar 'de Wetstraat' heeft nogal eens de neiging de reactie van de kiezers fout in te schatten. Bij Zwarte zondag op 24 november 1991 werd dat wat overdreven aangedikt tot 'de kloof met de burger': het gros van de toenmalige politieke klasse dacht nog redelijk goed bezig te zijn, of rekende toch op kiezerstrouw 'als vanouds'. Die verkiezingsavond zakte de CVP voor het eerst onder de 30 procent, SP onder de 20 procent en VU totaal onverwacht onder de 10 procent. Een ongewoon groot aantal 'burgers', hoe heterogeen die groep ook is, had klaarblijkelijk de traditionele politici de rug toegekeerd. "Dat interesseert ons niet meer."

Is die cyclus nu rond? In 1991 dacht de Wetstraat nog in het middelpunt van de belangstelling te staan en keerde het land de politici de rug toe, in 2011 leeft de Wetstraat al een tijd in de onaangename sfeer dat niemand meer iets geeft om politiek en politici, en nu blijkt dat de burgers ongeruster zijn dan ooit over 'de politiek'. Het gaat volgens de GfK-barometer om ongeveer de helft van de Belgen, zelfs met foutenmarge verandert die ordegrootte niet.

Nooit was de bezorgdheid om de politieke situatie zo hoog in dit land, als op een moment dat veel politici denken dat niemand zich nog interesseert voor wat er in Brussel gebeurt. Dat is vreemd nieuws, maar is dat uiteindelijk geen bemoedigend nieuws? België maakt een majeure politieke crisis door. De politici slagen er misschien niet meer in om hun achterban de straat op te jagen, zoals in tijden van schoolstrijd, eenheidswet of de betogingen tegen kernraketten. Maar de modale burger is wel bezorgd. De burger is begaan met zijn land. Wellicht omdat hij in de eerste plaats ongerust is over zichzelf. Waarbij het zou kunnen dat hij aanvoelt dat zijn eigen particulier belang ergens verbonden is met het grotere kader, en dat de politici die hij verkozen heeft er niet in slagen om een nieuwe globale afspraak te maken. Vier jaar voortdurende politieke crisis heeft bij veel Belgen zowaar voor een gevoel van onveiligheid en onbehagen gezorgd. De gemiddelde Belg is niet dom: als dit land zichzelf vastrijdt, kan het niet anders dan dat de bestuurlijke blubber vroeg of laat ook de burgers aanzuigt.

En als het klopt dat zo veel landgenoten zo bezorgd zijn om de politieke toestand, zou het al vreemd moeten zijn indien die ongeruste groep Belgen hoopt dat de politieke crisis zich niét oplost. Daarmee is niet gezegd dat (delen van) die groep niet zou vinden dat er geen akkoord met verregaande staatshervorming zou moeten zijn, wel dat bij veel Belgen vooralsnog weinig schadenfreude te noteren valt. Voor hen had de crisis wellicht al lang mogen opgelost zijn, of ze hopen dat die oplossing tenminste niet meer te lang uitblijft. Het zou toch ongerijmd zijn dat Belgen die bezorgd zijn om de politieke toestand, tegelijk zouden verlangen dat zich over dit land een politieke götterdämmerung zou voltrekken.

Signaal
De Belgische kiezer lijkt een zwijgende, maar bezorgde toeschouwer bij een complex politiek probleem waarvan hij niet alle finesses kent, maar waarvan hij wel het belang begrijpt en de ernst aanvoelt. Omdat het een stille bezorgdheid is, is het nog geen krachtig politiek signaal. Deze enquête wijst erop dat de aanslepende crisis in Brussel heeft geleid tot een groeiende politisering in het land en de provincie. Het lijkt een Belgische variant van het menselijke overlevingsinstinct: het intuïtief aanvoelen thatshit may happen en dat je dus maar beter op je hoede kunt zijn.

Walter Pauli

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234